АҚШ ва Ливан қидирувдаги суриялик генерални ҳимоя қилмоқда, деб топди BBC

АҚШ ва Ливан қидирувдаги суриялик генерални ҳимоя қилмоқда, деб топди BBC

Бассам ал-Ҳассан Суриядаги Асад режими даврида инсониятга қарши жиноятлар содир этганликда айбланиб қидирилмоқда

BBC News суриштируви шуни кўрсатдики, инсониятга қарши жиноятларда айбланиб қидирилаётган суриялик собиқ генерал АҚШ ва Ливан расмийлари томонидан молиялаштирилмоқда ва ҳимоя қилинмоқда.

Суриянинг кимёвий қурол дастурини назорат қилган ва собиқ президент Башар ал-Асаднинг катта маслаҳатчиси бўлиб ишлаган Бассам ал-Ҳассан 2024 йилда Асад режими қулаганидан кейин Ливандан бошпана топган.

BBC ва АҚШнинг NPR телерадиокомпанияси ҳамкорликдаги суриштирувида аниқланишича, Ҳассанга ФҚБ (FBI) ҳамда АҚШ ва Ливаннинг бошқа идоралари иштирокидаги келишув асосида у ерда қолишга рухсат берилган. Бизга маълум қилинишича, бунга унинг 2012 йилда Сурияда америкалик журналист Остин Тайснинг ўғирлаб кетилиши ва бошқа разведка маълумотларини тақдим этишга тайёрлиги сабаб бўлган.

Ўтган ойда BBC Тайснинг ўғирланиши режалаштирилган операция бўлгани ва Ҳассан қўмондонлик занжирида бўлгани ҳақида хабар берган эди.

Сурия янги ҳукуматининг икки алоҳида тармоғи расмийлари BBC'га Ҳассаннинг судланиши учун қайтарилишини исташларини, бироқ АҚШ расмийлари унинг Байрутда қолишини хоҳлашаётганини ва Дамашқ бу борада ҳеч нарса қила олмаслигини айтишди.

Биз ФҚБ, МРБ (CIA) ва Ливан Умумий хавфсизлик бош бошқармасига мурожаат қилиб, ушбу маълумотларга муносабат билдиришни сўрадик. Фақат ФҚБ жавоб бериб, изоҳ беришдан бош тортди ва бунинг ўрнига ўзларининг асосий эътибори Тайс иши бўйича фактларни аниқлаш ва унинг қайтишини таъминлашга қаратилгани ҳақидаги аввалги баёнотига ҳавола қилди.

Суриштирувимиз натижаларига жавобан Тайс оиласининг матбуот котиби Фил Элвуд шундай деди: "Агар сиз айтаётган гаплар рост бўлса, бизнинг солиқ тўловчиларимиз пуллари суриялик тинч аҳолига қарши кимёвий қурол қўлланилишига алоқадор ва Остин Тайснинг қатл этилганини даъво қилаётган шахснинг қулай ҳаётини таъминлашга сарфланаётгани ҳақоратлидир.

Бу қидирувдаги ҳарбий жиноятчининг қочишига ёрдам бериш ва шериклик қилишдан бошқа нарса эмас. Сурияликлар адолатга лойиқ ва у судланиши учун қайтарилиши керак".

"И'м Нот А Монстер Пресенц" подкастининг 3-фаслида BBC Ҳассан, ФҚБ ва МРБ вакиллари ҳамда Ливан хавфсизлик расмийлари ўртасида Тайс иши муҳокама қилинган учрашувнинг батафсил баённомасини ўрганиб чиқди.

Ушбу учрашувда Ҳассанга маълумотлар, асосан Тайс ҳақидаги маълумотлар эвазига "яшаш жойи", "ҳимоя" ва "яшаш эҳтиёжларини" қондиришда ёрдам таклиф қилинган.

Келишувдан хабардор манбалар буни тасдиқладилар ва бизга Ҳассан АҚШ расмийларидан воситачи орқали пул олишини, бу эса пул изини кузатишни қийинлаштиришини айтишди. Ҳассан АҚШ ҳукумати томонидан санкциялар рўйхатига киритилган.

Шунга қарамай, Тайс суриштирувига алоқадор одамларнинг айтишича, Ҳассан ушбу келишув асосида маълумот беришни бошлаганидан бери ишда сезиларли силжиш бўлгани ҳақида аломатлар кам. Келишув 2025 йилнинг баҳорида тузилган деб ишонилади.

Терговдан хабардор манбалар Ҳассаннинг АҚШ билан келишуви катта харажатлар эвазига, лекин кам фойда билан чексиз давом этиши мумкинлигидан хавотир билдиришди.

Ҳассан Тайс ишига алоқадорлиги туфайли молиявий тўловлар олган ёки чет элда яшаш учун ёрдам олган ягона Сурия режими вакили эмас.

Режимнинг собиқ аъзоларидан бири Тайс иши бўйича ҳамкорлиги эвазига ФҚБдан бир неча бор пул олганини айтди. У BBC'га "барча маълумотларни бирданига баҳам кўриш унинг манфаатларига тўғри келмаслигини" айтди, "бу улар [АҚШ расмийлари] томонидан тўловларни олишни имкон қадар узоқроққа чўзиш учун" қилинган.

Тайс ишига алоқадор бўлган яна бир собиқ режим аъзоси Ливанда АҚШ расмийларининг "ҳомийлиги" остида яшаётганини айтди ва буни биз билан Тайс ҳақида гаплаша олмаслигининг сабаби сифатида кўрсатди.

BBC шунингдек, Ливан разведкасининг собиқ юқори лавозимли мулозими билан ҳам гаплашди. У Ливан разведкасининг америкаликлар билан келишувлари борлигини ва иккала идоранинг ишлари бир-бирига тўғри келганда бундай тўловлар амалга оширилгани ва амалга оширилаётганини тасдиқлади, бироқ Тайс иши билан боғлиқ тўловлардан хабари йўқлигини айтди.

Америкалик журналист Остин Тайс 2012 йилдан бери бедарак йўқолган - Бассам ал-Ҳассан унинг ғойиб бўлишига алоқадор деб ишонилади

2024 йил декабрь ойи бошида Асад режими қулаганидан сўнг, Ҳассан аввал Эронга қочган деб ишонилади.

Ҳам собиқ режим, ҳам Ливан расмийлари билан яқин алоқада бўлган суриялик тадбиркор BBC'га Ҳассанни Ливанга олиб келиш учун АҚШ, Ливан ва Эрон иштирокида музокаралар бўлиб ўтганини айтди.

Исми ошкор этилишини истамаган тадбиркорнинг айтишича, Ҳассан нафақат Тайс ҳақида билиши тахмин қилинаётган маълумотлари, балки Суриянинг кимёвий қурол дастури ва унинг Эрон билан ҳарбий алоқалари ҳақидаги билимлари — АҚШ разведкасини қизиқтирган сирлар туфайли ҳам қадрли бўлган.

Ҳассан ўтган йили АҚШ терговчиларига Тайс собиқ президент Асаднинг буйруғи билан қатл этилганини айтган эди, бироқ терговдан хабардор бир неча киши унинг кўрсатмалари тафсилотларини шубҳа остига олди. Ҳассан Тайснинг жасади бўлиши мумкин бўлган жойни кўрсатган, бироқ қазиш ишларидан хабардор бир нечта манбаларга кўра, ушбу ҳудуд тинтув қилинганда ҳеч нарса топилмаган, бу эса Ҳассан берган баъзи маълумотларнинг тўғрилигига шубҳа уйғотган.

Бироқ, ушбу ҳудуд қанчалик синчиклаб қидирилгани борасида саволлар бор. Операциядан яқиндан хабардор бўлган икки манба BBC'га АҚШ расмийлари қидирув якунланишидан олдин, эҳтимол хавфсизлик нуқтаи назаридан қазиш ишларини тўхтатганини айтди.

Ўтган йили BBC Ҳассан билан телефон орқали боғланиб, интервью сўраганида, у бизга гапириши учун АҚШнинг Байрутдаги элчихонасидаги ФҚБ ва МРБдан рухсат олишимизни айтган эди.

Суриштирувимиз натижасида Тайс ишига алоқадор бўлган бошқа Сурия расмийлари ҳам чет элдан бошпана топган кўринади.

Улар орасида Сурияда Ҳассанга бўйсунган ва Тайснинг ҳибсда ушлаб турилишига алоқадор бўлган Муҳаммад Махлуф бор — ҳозирда у Ливанда яшаётгани тахмин қилинмоқда. Ва Тайснинг ўғирланишида иштирок этган Ҳассаннинг жияни Сакр Рустом ҳозирда БАА ва Ливан ўртасида қатнаб юргани ишонилади. BBC Рустом билан Тайс иши ҳақида гаплашишга ҳаракат қилганда, у "келажак масалаларига эътибор қаратишни афзал кўришини" айтди.

Сурия Республика гвардиясининг собиқ генерали Ғассан Нассур Миллий мудофаа кучларининг собиқ аъзолари томонидан Тайс сақланган қамоқхонани назорат қилгани айтилади ва у оиласи билан БААда яшаётгани ишонилади, деб бизга маълум қилинди.