АҚШ оралиқ сайловлари бўйича оддий қўлланма
АҚШ сайловчилари 3 ноябрь куни Дональд Трампнинг президентлигига катта таъсир кўрсатиши мумкин бўлган овоз бериш жараёнида сайлов участкаларига йўл оладилар.
АҚШ оралиқ сайловлари бўйича оддий қўлланма
АҚШда оралиқ сайловларга тўрт ҳафта қолди, бу овоз бериш Дональд Трамп президентлигининг қолган даврини сезиларли даражада шакллантириши мумкин.
3 ноябрь куни америкаликлар икки палатадан: Вакиллар палатаси ва Сенатдан иборат Конгресс аъзоларини сайлайдилар.
Бу сайловлар ҳар икки йилда бир марта ўтказилади ва улар президентнинг тўрт йиллик ваколат муддатининг ўртасига тўғри келганда, оралиқ сайловлар деб аталади.
Конгресснинг асосий вазифаларидан бири федерал қонунларни — бутун мамлакат бўйлаб амал қиладиган қонунларни ишлаб чиқиш ва қабул қилишдир.
Оралиқ сайловлар натижаси қайси партия — Трампнинг Республикачилари ёки мухолифатдаги Демократлар — Конгрессни назорат қилишини ва президент ўз кун тартибини қанчалик осон илгари суришини белгилаб беради.
Натижалар, шунингдек, америкаликларнинг президентнинг шу пайтгача бўлган фаолиятидан қанчалик мамнун эканликларини кўрсатувчи ўлчов сифатида ҳам кенг қаралади.
Вакиллар палатасининг — Конгресс қуйи палатасининг барча 435 аъзоси сайланади. Улар икки йиллик қатъий муддатга хизмат қиладилар. Вакиллар палатаси таклиф этилаётган қонунлар биринчи бўлиб киритиладиган ва муҳокама қилинадиган палатадир.
Шу билан бирга, юқори палатадаги 100 та Сенат ўрнидан 35 таси учун ҳам кураш олиб борилади. Сенаторлар олти йиллик муддатга сайланадилар. Бошқа вазифалар қаторида, улар Вакиллар палатасидан келган қонун лойиҳаларини маъқуллайдилар ёки рад этадилар.
Шу куни АҚШнинг катта қисмидаги сайловчилар штат даражасидаги сиёсатчиларни ҳам сайлайдилар. Калифорния, Флорида, Жоржия ва Мичигандаги губернаторлик пойгалари энг диққат билан кузатиладиганлар қаторида бўлади.
АҚШ иқтисодиёти ёқилғи, озиқ-овқат, уй-жой ва соғлиқни сақлаш харажатлари билан курашаётган кўплаб сайловчиларнинг хаёлидадир.
Инфляция АҚШ Федерал захира тизими мақсад қилган даражадан юқорилигича қолмоқда, бу қисман АҚШ ва Исроил февраль ойида Эрон билан бошлаган уруш туфайлидир.
Демократларнинг айтишича, Трампнинг савдо тарифлари дастури ҳам америкаликлар учун нархларнинг ошишига олиб келди.
Иммиграция яна бир муҳим масаладир. Республикачиларнинг таъкидлашича, Трамп чегарани қатъийлаштириш ва ноқонуний иммиграцияга қарши кенг кўламли — ва кўпинча баҳсли — курашни бошлаш орқали 2024 йилги сайловолди кампаниясининг асосий ваъдасини бажарди.
Сўнгги ҳафталарда сунъий интеллект (СИ) бўйича хавотирлар кучайди. Иккала партиянинг юқори мартабали сиёсатчилари уни тартибга солиш зарурлиги ҳақида келишиб олдилар — бу уларни технология ривожланишини назорат қилиш учун қонунлар қабул қилиш ғоясини рад этган Трамп билан қарама-қарши қўяди.
Конгресс президентлик ва суд ҳокимияти билан бир қаторда давлат ҳокимиятининг учта тармоғидан биридир. Уни ким назорат қилиши қонунчиликни шакллантириш учун муҳим аҳамиятга эга.
Ҳозирда Вакиллар палатаси ҳам, Сенат ҳам Республикачилар партияси назоратида. Аммо уларнинг кўпчилиги жуда оз фарқ билан. Республикачилар Вакиллар палатасида 218 та ўринга эга бўлиб, бу уни назорат қилиш учун зарур бўлган энг кам миқдордир, бунга қўшимча равишда улар билан бирга овоз берадиган битта мустақил аъзо бор. Сенатда улар 53 та ўринга эга, назорат учун зарур бўлган энг кам миқдор эса 51 тани ташкил этади.
Агар мухолифатдаги Демократлар ҳеч бўлмаганда битта палата устидан назоратни қайтариб олсалар, улар ўз қонун лойиҳаларини муҳокамага олиб чиқиш имкониятига эга бўладилар.
Сайловчилар кўпинча президент партиясини «жазолаш» ва унга қарши овоз беришга мойил бўлишган.
Сўнгги сўровлар президентни қўллаб-қувватлаш даражаси пастлигини кўрсатмоқда. Silver Bulletin сўровномалар веб-сайти маълумотларига кўра, у ўз иккинчи муддатини 50% дан сал кўпроқ қўллаб-қувватлаш рейтинги билан бошлаган, аммо октябрь ойи бошига келиб бу кўрсаткич тахминан 37% гача тушиб кетди. Шу билан бирга, 61% уни маъқулламаган.
Бироқ, ҳар бир палатадаги ҳар бир ўрин учун рақобат кучли эмас. Баъзилари Республикачилар ёки Демократлар учун хавфсиз деб ҳисобланади.
Би-би-сининг АҚШдаги ҳамкори CBS News Айова ва Нью-Гэмпшир каби штатларда кузатилиши керак бўлган тўққизта Сенат пойгасини ва Аризона ва Огайо каби штатларда 42 та Вакиллар палатаси пойгасини аниқлади.
Бу йилги овоз бериш натижаларини олдиндан айтиш қийинроқ, чунки икки партия ўртасида Вакиллар палатаси сайлов округлари чегараларини қандай чизиш бўйича кураш бормоқда.
Республикачилар баъзи штатларда ўзлари учун қулайроқ сайлов хариталарини чизиш орқали устунликка интилишди, Демократлар ҳам худди шундай қилишди.
Жош Турек (Демократ) ва Эшли Хинсон (Республикачи) Айова штатидан Сенатдаги ўрин учун яқин кураш олиб бормоқда.
Агар Демократлар Вакиллар палатаси ёки Сенатда ғалаба қозонса, Трамп учун Конгресс орқали ҳар қандай қонунни ўтказиш қийинроқ бўлади.
Бу унинг ички кун тартибини барбод қилиши мумкин, гарчи у партиянинг кенг қўллаб-қувватлашисиз ҳам ҳокимиятни амалга ошириш йўлларини топган бўлса-да.
Демократларнинг исталган палата устидан назорати уларга Трамп президентлигининг айрим қисмларини текшириш учун қўмиталардан фойдаланиш имконини ҳам беради. Коррупция айбловлари, Оқ уйнинг янги базм зали ва ICE (Иммиграция ва божхона назорати) тактикаси синчковлик билан текширилиши мумкин.
Демократлар ўртасида Трампга импичмент эълон қилиш, яъни Конгрессда жиноий эмас, балки сиёсий судга олиб келадиган айбловларни қўйиш-қўймаслик бўйича ички баҳслар ҳам бор.
Агар Республикачилар Конгресс устидан назоратни сақлаб қолсалар, Трамп ўз ваколат муддатининг қолган қисмида ўз режаларини амалга оширишни давом эттириши мумкин бўлади.
Оралиқ сайловларда бюллетенда президентнинг исми йўқ, гарчи Трамп республикачиларни унга овоз бериш орқали унинг шу пайтгача қилган ишларини маъқуллаётгандек йўл тутишга чақирган бўлса-да.
Натижа қандай бўлишидан қатъи назар, шарҳловчилар сайловчиларнинг Трамп раҳбарлигида мамлакат йўналиши ҳақида қандай фикрда эканликларини баҳслашиш учун ушбу натижалардан фойдаланишлари аниқ.
Трамп учинчи марта президентликка номзодини қўя олмайди. Оралиқ сайловлардан сўнг, 2028 йилда Республикачилар партиясидан президентликка номзод сифатида унинг ўрнини ким эгаллаши ва Демократлардан ким ушбу шахсга қарши чиқиши мумкинлиги ҳақидаги тахминлар кучайиши кутилмоқда.