АҚШ аэропортлари хавфсизлик тизими 11 сентябрь воқеаларидан 25 йил ўтиб йирик ўзгаришларни кўриб чиқмоқда

**АҚШ аэропортлари хавфсизлик хизмати 11 сентябрь воқеаларидан 25 йил ўтиб йирик ўзгаришларни кўриб чиқмоқда**

Америка аэропортлари 11 сентябрь воқеаларидан кейин бутунлай ўзгарган эди, бироқ янги сиёсий ўзгаришлар эндиликда 25 йил давомида тақиқланган айрим саёҳат одатларини қайтармоқда.

Транспорт хавфсизлиги бошқармаси (TSA) тез орада чиптаси бўлмаган шахсларга хавфсизлик текширувидан ўтиш ва яқинларини аэропорт кузатиш залларигача кузатиб қўйишга рухсат берилишини маълум қилди.

TSA, шунингдек, айрим АҚШ йўловчиларига хавфсизлик текширувидан тўла сув идишлари билан ўтишга рухсат бериш-бермасликни кўриб чиқмоқда, бу эса 2006 йилда барбод этилган террорчилик фитнасидан кейин жорий этилган қоидани бекор қилади.

Авиация бўйича эксперт BBC’га берган интервьюсида ушбу ўзгаришлар сўнгги ўн йилликлардаги авиация хавфсизлиги соҳасидаги энг йирик ўзгаришлардан бири эканини ва бу стандартларнинг сусайиши эмас, балки технологияларнинг такомиллашгани натижаси бўлиши мумкинлигини айтди.

Бундан биринчи бўлиб TSA PreCheck дастурида рўйхатдан ўтган ёки маълум саёҳатчи рақамига (known traveller number) эга бўлган америкаликлар фойдаланадилар. Ушбу саёҳатчилар АҚШ аэропортларида тезроқ текширувдан ўтиш учун АҚШ ҳукумати томонидан олдиндан текширув жараёнидан ўтадилар.

Чиптасиз аэропорт кузатиш залига кирмоқчи бўлган TSA PreCheck аъзолари режалаштирилган сафардан бир-уч кун олдин онлайн тарзда ариза топширишлари мумкин.

Шу ҳафта TSA Gateside TSA PreCheck дастури АҚШ бўйлаб 13 та аэропортда амал қилишини маълум қилди.

«Ушбу янги дастур кутиб олиш ва кузатиб қўйиш учун кузатиш залига қайтишни, парвозлар орасидаги танаффус пайтида дўстлар билан учрашишни ҳамда йўл-йўлакай тамадди қилиш ва харидлардан баҳраманд бўлишни осонлаштиради ва бир пайтлар ҳаво саёҳатини ифодалаган лаҳзаларни қайтаради», деб ёзди TSA ўз веб-сайтида.

Денвердаги Метро давлат университети профессори ва авиация хавфсизлиги бўйича эксперт Жефф Прайс BBC’га берган интервьюсида 11 сентябрдан кейинги ўзгариш хавфсизлик ходимлари текшириши керак бўлган одамлар сонини камайтиришга қаратилганини айтди.

«Бу навбатларнинг ҳаракатланишини таъминлайди ва бизга эътиборни кўпроқ саёҳат қилаётган йўловчига қаратиш имконини беради», деди у.

Унинг қўшимча қилишича, технологияларнинг ривожланиши эндиликда ушбу сиёсатни ўзгартириш имконини беради.

АҚШ ОАВлари хабарларига кўра, Трамп маъмурияти кузатиш залига ташриф буюрувчиларни қайтариш билан бир қаторда, TSA PreCheck йўловчиларига аэропорт хавфсизлик текширувидан сув олиб ўтишга рухсат беришни ҳам кўриб чиқмоқда.

Бу 2006 йилда Буюк Британияда одамлар салқин ичимликлар ва спорт ичимликлари шишаларида суюқ кимёвий аралашмаларни олиб ўтишни режалаштирган муваффақиятсиз террорчилик ҳужумларидан кейин жорий этилган тақиқни бекор қилади.

BBC ушбу хабар қилинган ўзгаришни тасдиқлашни сўраб TSA’га мурожаат қилди, бироқ TSA жавоб бермади.

Прайснинг айтишича, TSA анъанавий рентген аппаратлари ўрнини босиш учун ўрнатаётган янги хавфсизлик қурилмалари компьютер томографияси имкониятларига эга бўлиб, улар «суюқлик асосидаги портловчи моддаларни аниқлашда анча яхши ишлай олади».

Хавфсизлик қоидаларига киритилган ушбу ўзгаришлар TSA ўтган йили йўловчилардан текширув пайтида пойабзалларини ечишни талаб қилиш қоидасини бекор қилганидан кейин юз бермоқда, бу икки ўн йиллик давомида амалда бўлган ва кўпчиликка ёқмайдиган қоида эди.

Ижтимоий тармоқларда ушбу эълонларга муносабат турлича бўлди. Ушбу қоидалардан олдинги ҳаётни эслайдиган баъзи ёши катта фойдаланувчилар нормал ҳолатга қайтишни олқишлаган бўлса, ёшроқ фойдаланувчилар бу ўзгаришлар хавфсизликнинг пасайишини англатадими ёки йўқми, деган саволни ўртага ташладилар.

«Одамларда 11 сентябргача бўлган даврга нисбатан носталгия бор, бу нормал дунёга қайтишга чақириқ ва мен буни тушунаман», деди Прайс. «Мен одамлар ўзларини қулайроқ ҳис қиладиган нарсага, яъни 11 сентябргача бўлган дунёга қайтишни хоҳлашларини тушунаман».

Шундай бўлса-да, Прайснинг айтишича, асосий хавфсизлик чоралари сақланиб қолса ва стандартлар юқори бўлиб қолса, ўзгаришлар йўловчилар хавфсизлигига таъсир қилмайди.

«Мен шунчаки 11 сентябргача бўлган носталгик туйғу учун [амалдаги хавфсизлик чораларини] хавф остига қўйишни хоҳламайман», деди у. «Ўзимизни яхшироқ ҳис қилишимиз учун бундай қарорлар қабул қилмаслигимиз керак, деб ўйлайман. Хавфсизлик чораларига путур етказилмаган тақдирдагина биз бундай қарорларни қабул қилишимиз мумкин ва мен бундай вазиятларда ҳамиша шунга эътибор қаратаман».