Албан намойишчилари ва полиция ўртасидаги шафқатсиз тўқнашувларнинг еттинчи куни
Ҳукуматга қарши зўравонлик намойишлари босилиш белгиларини кўрсатмагани сабабли, 300 га яқин одам жароҳат олди, уларнинг ярмидан кўпи полициячилардир.
Албаниялик намойишчилар ва полиция ўртасидаги зўравонлик тўқнашувларининг еттинчи куни
Албаниядаги намойишчилар кетма-кет еттинчи кун зўравонлик тўқнашувларида тартибсизликларга қарши полиция билан тўқнашмоқда.
Намойишчиларнинг кўпчилиги қийин аҳволда қолган Бош вазир Эди Рамани истеъфога чиқаришга уринаётган юқори синф ўқувчилари ва университет талабаларидир. Дўшанба кунги тартибсизликлардан олдин расмий маълумотларда 295 киши, жумладан 186 нафар полиция ходими жароҳат олгани айтилган эди.
«Давлат бу билан музокара олиб борган лаҳзада,» деди Рама вакдор полиция бошлиқларига якшанба куни полицияга отилган тошни кўрсатиб, «давлат қулайди».
Университетларда яхшироқ шароитлар яратиш талаби, коррупциядан ғазабланиш ва Раманинг истеъфоси ҳақидаги чақириқлар туфайли авж олган намойишлар пайтида Тиранадаги полиция бўлими ва ҳукумат бинолари ҳужумга учради.
Раманинг айтишича, намойишчилар орасида «Европа ва АҚШдаги қоронғи кучлар томонидан радикаллашган ёш йигит-қизлар» бор. «Албания яхши мувофиқлаштирилган ҳужум нишонларидан бирига айланди».
Риниа боғидаги (шунингдек, Ёшлар боғи деб ҳам аталади) ярқираган октябрь қуёши остида мен одамларнинг полиция билан кейинги тўқнашувларда ўқ-дори сифатида фойдаланиш учун — худди бош вазир кўрсатгандек — брусчатка тошларини кўчириб олаётганини кузатдим. Улар узоқ кутишларига тўғри келмади.
Полиция машиналари қатори кенг бульвар бўйлаб ҳаракатланди, уларнинг олдида сув пуркагич ва қочаётган намойишчиларга кўздан ёш оқизувчи газ гранаталарини отган бронетранспортер борар эди.
Тартибсизликларга қарши полиция бўлинмалари асосан талабалардан иборат оломонни боғ бўйлаб қувлади. Намойишчилар қаҳвахонадан бошпана излашди, у ерда ҳатто официантларнинг кўзларидан ҳам кўздан ёш оқизувчи газдан ёш оқарди.
Дарахтлар остида сариқ қайта акс эттирувчи жилетдаги кўнгиллилар ўз ўринларини тарк этмай, газдан заҳарланганларга ёрдам беришди. Мен бир ёш йигитнинг полициячи билан тортишаётганини кўрдим, полициячи кейин унинг юзига жуда яқин масофадан қалампир спрейини пуркади.
«Полициянинг ҳаракатлари кўпинча тартибсиз ва аҳмоқонадир», деди инсон ҳуқуқлари бўйича адвокат Гентиан Сежрани BBC га. У ҳибсга олинган 100 дан ортиқ кишига ҳуқуқий ёрдам таклиф қилмоқда.
«Судда полиция камдан-кам ҳолларда далил тақдим этади», деди у. Унинг мижозлари орасида автобус бекатига кетаётганда ҳибсга олинган эркак ҳам бор — бу намойишларга мутлақо алоқаси йўқ, деди у.
«Полицияга ҳақиқатан ҳам нарсалар отаётганлар камдан-кам ҳолларда ушланади, чунки улар энг тез югурадилар», деди Сержани.
Полиция ўз ҳамкасбларига нисбатан қўлланилган зўравонликдан намойишчилар полициянинг шафқатсиз тактикасидан қанчалик ғазабланган бўлса, шунчалик ғазабда кўринади. Натижа эса тартибсизликдир.
Боғдаги қаҳвахона ташқарисида, газ тарқаб кетгач, 27 ёшли фаол, магистрант Сидорела Ватникай ўзининг одатий кунини тасвирлаб берди. Раҳбарсиз ҳаракатда у тажрибалироқ иштирокчилардан бири бўлиб, унинг ортида аксилҳукумат намойишларининг олдинги сафида ўтказилган саккиз йил бор.
«Эрталаб сиз барча гуруҳлар билан мувофиқлашишга ҳаракат қиласиз — улар қаерда ва намойиш қаерда бўлиб ўтяпти. Агар бирор адвокат керак бўлса, биринчи ёрдам тўплами ёки бирор бир ускуна керак бўлса. Ва сиз шунингдек, намойишдаги барча дўстларингиз, оила аъзоларингиз яхши эканига ишонч ҳосил қилишингиз керак.»
Унинг айтишича, кун намойишдан намойишга ўтиш билан ўтади ва бунинг кўп қисми полициядан қочишга сарфланади.
У сафдош намойишчилар томонидан ҳокимият вакилларига нисбатан қўлланилаётган зўравонликдан хавотирда, аммо полицияни зўравонликни бошлашда ва уни кучайтиришда айблайди.
«Одамларнинг полицияга тош отаётганини кўрганимда, уларнинг ғазабини тушунаман. Мен уларни ҳукм қилмайман. Мен хурсанд эмасман, лекин уларда ўзларини эшиттиришнинг бошқа йўли йўқ», деди Ватникай.
«Улар оила аъзолари мамлакатни тарк этишдан бошқа чора топмаган оилалардан — охирги ўн йилда бир миллион киши. Уларни нафақат шилишди, балки уларни камситишди, эътиборсиз қолдиришди ва энди уларни калтаклашди ҳам.»
Дам олиш кунлари бош вазир агар у истеъфога чиқса нима бўлишини риторик тарзда сўради.
«Мамлакатни ҳақиқий, демократик сайловларга тайёрлаш учун бизга бир йилга технократик ҳукумат керак», деб жавоб беради Ватникай. У Рамани аввалги сайловлар натижаларини сохталаштирганликда ҳамда бой хорижий инвесторлар ва уюшган жиноятчи гуруҳлар билан тил бириктирганликда айблади.
Ватникайнинг айтишича, Албаниядаги ёшлар бутун дунё бўйлаб Z авлодига мансуб намойишчидошларидан илҳомланмоқда.
«Мен отам ва онамнинг авлодини кўрдим, улар бутун умри давомида меҳнат қилиб, муносиб яшай оладиган демократик жамиятга эга бўлишни орзу қилишган. Бу ҳеч қачон содир бўлмади», деди у.
Рама 13 йилдан бери бошқариб келмоқда ва аср бошидан бери Албания сиёсатида устун куч бўлиб келмоқда. У 2030 йилгача ИИга аъзо бўлишни ваъда қилди ва буни амалга ошира оладиган ягона инсон ўзи эканини айтди.