Акула адашиб қолиб, Кореянинг кўнглидан жой олди — у охир-оқибат денгизга қайтиб кета оладими?

Адашган акула Жанубий Корея меҳрини қозонди — аммо у охир-оқибат денгизга қайтадими?

Жанубий Кореянинг жануби-шарқий чеккасида жойлашган гавжум юк ташиш маркази ва пляж шаҳри — Пусандаги каналда йирик акула биринчи марта кўринганида, денгиз биологи Ким Хён У уни қутқаришга ёрдам бериш учун чақирилди.

У бу илтимосни сентябрь ўрталарида, балиқчилик кемаларини қўллаб-қувватлаш учун скумбрия тўдаларини кузатиш бўйича хизмат сафаридан уйга қайтаётганда олди. У мамлакатдаги энг етакчи акула мутахассисларидан бири бўлишига қарамай, соҳил хавфсизлиги хизмати ундан акулани қутқаришни сўрайди деб ҳеч ўйламаган эди.

Жанубий Корея акулаларга одатланган, аммо дунёдаги еттинчи энг гавжум порт ёнидаги тайп-тайиз бетон каналда бундай ўлчамдаги акуланинг пайдо бўлиши шу пайтгача эшитилмаган ҳодиса эди.

Соҳилда оломон йиғила бошлагани сабабли, унинг Миллий балиқчилик фанлари институтидаги жамоаси тез ҳаракат қилиши керак эди.

Уларнинг биринчи вазифаси акула турини аниқлаш бўлди.

Баъзи акулалар бошқаларига қараганда хавфлироқдир. 1975 йилдаги "Жағлар" (Jaws) блокбастери орқали машҳур бўлган катта оқ акула одамларга ҳужум қилиши ва ўлдириши билан танилган.

Пусандаги акула атиги иккита ўлим билан боғлиқ ҳужумга алоқадор бўлган қора тумшуқли акула (dusky shark) урғочиси бўлиб чиқди. Шунга қарамай, Ким оломондаги кимдир каналга сакраб тушиши ёки йиқилиб тушишидан хавотирда эди.

Акулани денгизга қайтариш керак эди.

Қора тумшуқли акула каналда биринчи марта сентябрь ўрталарида кўринган эди

Соҳил хавфсизлигининг кичик кемаси акулалар қочадиган кучсиз ток ҳосил қилувчи электр ҳайдаш қурилмасидан фойдаланиб, илк уринишни амалга оширди.

Бундай қурилмалар одатда оммабоп пляжлар яқинида акулалар кўринганидан кейин ишлатилади. Аммо беш соатдан кейин мутасаддилар бу акула ушбу қурилма учун жуда катта ва жуда тезкор деган хулосага келишди.

Кейин Ким стратегиясини ўзгартириб, акуланинг ўзи чиқиб кетишини кутишга қарор қилди. Аммо бу содир бўлмади.

Расмийлар уни каналдан олиб чиқиш йўлларини қидираётган бир пайтда, қисилиб қолган жонзот интернетда вирус каби тарқалди.

У пайдо бўлганидан бир неча соат ўтгач, шаҳар кенгаши шаҳардаги ҳаммага фавқулодда СМС-оғоҳлантириш юбориб, пиёдалар ва яшовчиларни "ўз хавфсизликлари учун эҳтиёт бўлишга" чақирди.

Одамлар канал ёнидаги паркка камдан-кам боришарди, аммо оғоҳлантиришдан сўнг бу ҳудуд бaлиқни кўришни истаган одамлар билан тезда тўлди.

Мухлислар унга яқиндаги портнинг корейсча номи — "бук ҳанг"дан олинган Буканги номини беришди. Бир неча кун ичида бир бизнес ушбу номни савдо белгиси сифатида рўйхатдан ўтказди ва интернетда Буканги нишонлари, юмшоқ ўйинчоқлари ва футболкалари пайдо бўла бошлади.

Шаҳар мутасаддилари ҳам бунга қўшилиб, акулани тўғридан-тўғри эфирга узатишди ва уни ўзларининг расмий тумори деб эълон қилишди.

Канал киришига баннер жойлаштирилиб, жамоатчиликдан канал ёнида янги 30,000 ўринли бейсбол стадиони қуриш учун миллий ҳукумат қўллаб-қувватлашини сўраб "Буканги номидан" петицияга имзо чекиш сўралди.

Акулани томоша қилиш маҳаллий аҳоли ва меҳмонлар ўртасида умумий машғулотга айланди. Ёзилмаган қоидага кўра, болаларга олдинги қатор бериларди ва Букангини кўрган ҳар бир киши уни янги келганларга кўрсатиши керак эди.

Баъзи ўз-ўзидан тайинланган ҳимоячилар ҳатто кечаси канални патруль қилиб, ҳеч ким Букангига фонарь ёки лазер қаратмаслигини назорат қилишди.

Якунда каналга 1,6 миллиондан ортиқ ташриф буюрувчи келди.

Маҳаллий мэрнинг айтишича, акула портга "ҳатто миллиардлаб доллар сотиб ололмайдиган реклама" олиб келди.

"Ҳозирги кунда одамларнинг бирлашиши жуда камдан-кам учрайдиган ҳол", деди икки жияни билан акулани кўришга келган Ким Жоо Ён. "Буканги ҳаммамизни бирлаштиргандек, ҳаммамиз унга мухлислик қилаётгандек туюлади... Бу жуда мароқли."

Аммо мутасаддилар Букангини каналда қолдира олмасдилар.

Сентябрь охирига келиб, у бир неча кундан бери овқатланмагани ва бетон деворларга урилиши туфайли тумшуғида қонли шилинган жойлар пайдо бўлгани кўринди.

Таниқли денгиз биологияси профессори Чой Юн маҳаллий ОАВга экспертлар, айниқса, акуланинг кўзи яқинидаги "жиддий" жароҳатдан хавотирда эканлигини айтди.

Сентябрь охирида Ким жамоаси яна бир қутқарув ҳаракатини бошлади. Денгиз биологи 2004 йилда Массачусетсда катта оқ акулани тайиз ҳовуздан чиқариб юбориш учун сув оқимларидан фойдаланилган ҳолатни эслади.

Аммо жамоа бу усулни Букангида қўллаб кўрганида, у яна айланиб орқага қайтаверди.

2 октябрь куни улар акуланинг қайтишига йўл қўймаслик учун каналнинг бутун кенглиги бўйлаб тўр қўйишга қарор қилишди. У тўр атрофида сузиб ўтди ва бир неча соат ичида яна қайтиб келди.

Ўша пайтда Ким акулада ҳаракатланиш учун фойдаланадиган тумшуғидаги электромагнит сенсорлари билан муаммо бўлиши мумкинлигидан шубҳалана бошлади. Ёки у портдаги кемаларнинг баланд товушларидан йўналишини йўқотган бўлиши мумкин.

Океанлар вазирлигининг билдиришича, Букангининг каналда пайдо бўлиши денгизларнинг исиши белгиси бўлиши мумкин.

Вазирлик у кўп миқдордаги балиқлар кетидан иссиқроқ сувларга эргашган бўлиши мумкин деб ҳисоблайди. Йилнинг биринчи ярмида Жанубий Кореянинг шарқий соҳилларида 50 га яқин йирик акула қайд этилган; бу ўтган йилгидан тўрт баравар кўп.

Ҳар бир муваффақиятсиз қутқарув уриниши билан Букангининг баъзи янги мухлислари уни тинч қўйишга чақира бошлашди.

Пайшанба куни бир неча киши плакатлар билан келиб, "Букангини тинч қўйинг" ва "Тўрни олиб ташланг" деб ҳайқиришди.

Хавфсизлик ходими уларга тўхташни айтганда, бир киши: "Мен сени яхши кўраман, Буканги!" деб бақирди.

"Мен унга мубтало бўлганман", деди 40 ёшлардаги Чон Ё Вон исмли аёл. У акулани "умид ва қувонч манбаи" деб таърифлади ва: "Менимча, биз уни бундай шафқатсизларча ҳайдаб чиқармаслигимиз керак", деди.

Бошқалар эса унинг уйига қайтиш вақти келди деб ҳисоблашди.

"Мен унга соатлаб тикилиб ўтирардим, чунки у мени жуда мафтун этган эди", деди бир аёл акулани учинчи уринишда кўрганидан сўнг. "Букангининг қолишини хоҳлардим, лекин у узоқ ва соғлом ҳаёт кечиришини афзал кўраман."

Одамлар кенгаш "Букангига расмий гувоҳнома бериши ва пенсия тайинлаши керак" деб ҳазиллашишди, деди Шин Сынмин.

"У ўзи билан жуда кўп қувонч олиб келди. Аммо у бориб, ўзининг одатий акулалик ҳаётини яшаши керак."

Кимнинг айтишича, кузги ҳароратнинг тушиши сабабли каналда қолиш Буканги учун жиддий хавф туғдиради. Акулалар одатда бунга жавобан жанубдаги иссиқроқ сувларга кўчадилар.

"Бу канални яшаш жойи деб айтишдан жуда йироқмиз", дея қўшимча қилади у. "Жапалоқ ҳайвон фақат инсонлар учун қилинган майдонда қола олмайди."

Ниҳоят, жамоатчилик эътибори кучайгач, Океанлар вазирлиги қутқарув операциясини балиқчилик институтидан ўз зиммасига олди. Бутун шаҳардан, жумладан Пусан аквариуми ғаввосларидан иборат 40 га яқин одам сафарбар қилинди. Буканги ғаввосларга ҳужум қилган тақдирда тез ёрдам машинаси ва ветеринар шай ҳолатда турди.

Чоршанба куни ғаввослар икки қават тўр ўрнатишди ва Буканги тор каналдан очиқ сувга муваффақиятли олиб чиқилди. Аммо кечаси у ташқи тўр остидан сизиб ўтиб, яна каналга сузиб кирди.

Бу уни икки қават тўр ўртасида қисилиб қолишига олиб келди.

Кейин пайшанба куни қутқарувчилар ташқи қаватни олиб ташлашди ва Букангининг очиқ денгиз томон узоқроқ ва узоқроқ сузиб кетаётгани кўринди.

У вақти-вақти билан орқага қайтган бўлса-да, қутқарув операцияси якунланди.

Сўнгги бир неча кун ичида Буканги кўринмади, экспертларнинг фикрича, бу яхши белги.

Профессор Чой у кенгроқ, чуқурроқ сувларга мослашаётган бўлиши мумкин деб ҳисоблайди.

Унинг қўшимча қилишича, акула узоққа кетган бўлиши даргумон ва келаси ҳафтада яна пайдо бўлиши мумкин.

Аммо у акуланинг олган бўлиши мумкин бўлган жароҳатларидан ҳам хавотирда. Каналда қисилиб қолган пайтда, у "узлуксиз [деворларга] ишқаланиб, тумшуғи ва ҳатто кўкрак сузгичларидаги терини шилиб олган", деди у маҳаллий ОАВга.

Ҳозирча Жанубий Корея Буканги ўз уйига — очиқ денгизга қайтиш йўлини топишига умид қилиб, нафасини ичига ютиб кутмоқда.