2,5 миллиондан ортиқ ўзбекистонликлар ўзлари ўрнатган кредитларни тақиқлашни фаоллаштирдилар. Ушбу ҳимояга қандай мурожаат қилиш ва уни олиб ташлаш мумкин

2,5 миллиондан ортиқ О'збекистон фуқаролари кредит олиш учун о'зини о'зи тақиқлаш хусусиятидан фойдаланганлар. Ушбу ҳимояни қандай фаоллаштириш ва о'чиришни тушунтириб берамиз.

О'г'ирланган паспорт бошқа биров номидан кредит олишнинг ягона ё'ли эмас; ба'зида шахсий ма'лумотларнинг ошкор бо'лиши ёки банк ходимининг ноҳақлиги етарли бо'лади. 2025-йил июн ойидан бери О'збекистон аҳолиси о'зларига кредит ва микрокредитлар олишни ихтиёрий равишда тақиқлаш орқали бундай ҳолатларнинг олдини олишга муваффақ бо'лишди.

Ушбу механизм О'збекистон Республикасининг 2025-йил 4-мартдаги ЗРУ-1043-сонли қонуни билан жорий этилган ва унга киритилган о'згартиришлар 2025-йил 6-июнда кучга кирган. Кредит ахбороти таҳлил марказининг ма'лумотларига ко'ра, хизмат тез сур'атлар билан машҳур бо'либ бормоқда: 2025-йил 1-июлга келиб, ундан тахминан 33 100 киши; 2025-йил 1-октабрга келиб, тахминан 149 500 киши; 2026-йил 1-январга келиб, 438 300 киши фойдаланган; ва 2026-йил 1-июлга келиб, фойдаланувчилар сони 2,57 миллиондан ошди (1 497 389 эркак ва 1 076 637 аёл), бу бир йил ичида 77 баравардан ко'проқ о'сишни англатади.

Келинг, о'зини о'зи тақиқлаш қандай ишлашини, уни қандай бериш ва олиб ташлаш мумкинлигини, қандай кредит турларини блокировка қилишини ва ҳозирда ким бу ҳимояни ко'риб чиқиши кераклигини ко'риб чиқайлик.

Ушбу механизм О'збекистон Республикасининг 2025-йил 4-мартдаги О'ЗРУ-1043-сонли қонуни билан жорий этилган бо'либ, унда "Кредит ахбороти алмашинуви то'г'рисида"ги қонунга янги 16-1-модда билан о'згартириш киритилган. Ушбу модда жисмоний шахслар ҳақидаги ма'лумотларни кредит шартномаларини тузиш тақиқланган шахслар реестрига киритишни назарда тутади. О'згартиришлар 2025-йил 6-июнда кучга кирди.

О'зини о'зи тақиқлаш фаоллаштирилган пайтдан бошлаб, кредит ахбороти алмашинуви тизимига уланган молия муассасасидан ҳар қандай кредит со'рови автоматик равишда тақиқланган деб белгиланади. Агар банк ёки микромолия ташкилоти (МФИ) ро'йхатдан о'тмасдан кредит берса, жавобгарлик номи ишлатилган шахсга эмас, балки кредит берувчига юкланади.

**О'зини тақиқлашни қандай ро'йхатдан о'тказиш керак?**

**my.gov.уз портали**

Бу дунёнинг исталган нуқтасидан кириш мумкин бо'лган универсал вариант. Портал "Кредит шартномасини тузишга тақиқни о'рнатиш ёки олиб ташлаш" деб номланган хизматни таклиф қилади, ундан тақиқни фаоллаштириш ва олиб ташлаш учун фойдаланиш мумкин. Авторизация ОнеИД тизими орқали амалга оширилади.

Шунингдек, Кредит Ахборот ва Таҳлил Маркази (КИАС) томонидан "КАТМ" деб номланувчи кредит бюроси хизмати тақдим этилади. У мобил илова сифатида ва infokredit.uz веб-сайтида мавжуд. Ушбу хизмат фақат тақиқни фаоллаштиришга имкон беради; уни олиб ташлаш мумкин эмас.

Офлайн вариант ҳам мавжуд: паспортингиз билан шахсан Давлат хизматлари марказига (ПСС) ёки КАТМ кредит бюроси офисига ташриф буюринг, бу ерда иккала вариант ҳам мавжуд. Хизмат барча ҳолларда бепул.

my.gov.уз учун босқичма-босқич ко'рсатмалар:

1. Браузерингизда ёки мобил илова орқали my.gov.уз сайтини очинг (Гоогле Плай ва Апп Стореъда мавжуд).

2. ОнеИД тизими орқали тизимга киринг. Агар сизда ҳали аккаунт бо'лмаса, паспортингиз серияси ва рақамидан фойдаланиб, id.egov.уз сайтида аккаунт яратишингиз мумкин.

3. Порталнинг қидирув сатрига "Кредит шартномасини тузишга тақиқни жорий этиш ёки бекор қилиш" деб ёзинг ва хизмат картасини очинг.

4. "Хизматни олиш" тугмасини босинг, со'нгра "Фаоллаштириш" ни танланг. Тизим автоматик равишда аризангизни қайта ишлайди ва ма'лумотларни реестрга киритади. ҚЕС ёки шахсан ташриф буюриш орқали қо'шимча шахсни тасдиқлаш талаб қилинмайди. Хизмат натижаларини тасдиқловчи электрон ҳужжатни фаоллаштирилгандан со'нг дарҳол юклаб олиш мумкин.

**Муҳим тафсилотлар:**

О'з-о'зини тақиқлаш мавжуд мажбуриятларни бекор қилмайди: мавжуд кредитлар, кредит карталар ва то'лов режалари бо'йича то'ловлар одатдагидек амалга оширилиши керак. Тақиқлаш фақат янги аризаларга нисбатан қо'лланилади. Чеклов деярли барча расмий кредит бозори иштирокчиларига тааллуқлидир, чунки банклар ва микромолия ташкилотлари учун кредит ахбороти алмашинуви тизимига уланиш мажбурийдир.

Норасмий молия институтлари орқали берилган кредитлар (масалан, до'стлар ёки хусусий шахслардан) о'з-о'зини тақиқлашга тааллуқли эмас, чунки бундай операциялар кредит бюролари орқали амалга оширилмайди.

**О'з-о'зини тақиқлашни қандай олиб ташлаш мумкин?**

my.gov.уз орқали тақиқни олиб ташлаш учун худди шу "Кредит шартномасини тузишга тақиқни амалга ошириш ёки олиб ташлаш" хизматини очинг ва "О'чириш" -ни танланг. "Кредит ахбороти алмашинуви то'г'рисида"ги Қонуннинг 16-1-моддасига мувофиқ, тақиқни бекор қилиш то'г'рисидаги аризалар, тақиқни жорий этиш то'г'рисидаги аризалар сингари, кредит бюроси томонидан қабул қилингандан со'нг дарҳол реестрга киритилади. Тақиқни бекор қилиш учун икки иш кунигача бо'лган ишлов бериш вақти ҳақидаги илгари э'лон қилинган ма'лумотлар қонуннинг ма'лумотларни дарҳол киритиш ҳақидаги аниқ ифодасидан фарқ қилади, шунинг учун қонун матнига мурожаат қилиш тавсия этилади.

Қонун тақиқни қо'ллаш ва олиб ташлашни ихтиёрий ва эркин ҳаракатлар деб белгилайди, аммо бундай со'ровлар сонига чеклов қо'ймайди; я'ни такрорий фаоллаштириш ва о'чириш қонун билан тақиқланмаган.

**Кредитор жавобгарлиги**

"Кредит ахбороти алмашинуви то'г'рисида"ги Қонуннинг 16-1-моддасига мувофиқ, банклар, банк бо'лмаган кредит муассасалари ва микромолия ташкилотлари сифатида фаолият юритувчи то'лов ташкилотларига ма'лум бир шахс учун тақиқ мавжудлиги ёки ё'қлиги ҳақида реестрдан ма'лумот олмасдан кредит битимини тузиш тақиқланади. Агар кредитор ушбу талабни бузса ва реестрдаги шахснинг иштироки ёки хабарисиз битимни амалга оширса, қонун бундай битимнинг ҳуқуқий оқибатлари учун жавобгарликни кредитор зиммасига юклайди. Қонунда 5000 та асосий ҳисоблаш бирлиги (тахминан 1,875 миллиард со'м) миқдорида жарима ҳам ко'зда тутилган, аммо бу санксия Марказий банк томонидан кредит бюроларининг о'з фаолиятидаги қоидабузарликлар учун (масалан, реестрни юритмаганлик ёки бюро хизматлари исте'молчиларининг ҳуқуқларини бузганлик учун) қо'лланилади, о'зини о'зи тақиқлашни бузган ҳолда кредит беришнинг аниқ бир ҳолати учун то'г'ридан-то'г'ри банкка ёки ММТга эмас. Банклар ва ММТлар учун қонунда ушбу аниқ қоидабузарлик учун белгиланган жарима ко'рсатилмаган ҳолда, умумийроқ формула — "ҳуқуқий оқибатлар учун жавобгарлик" қо'лланилади.

**Ушбу ҳимояни ким ко'риб чиқиши керак?**

Сиз дунёнинг исталган нуқтасидан my.gov.уз орқали мурожаат қилишингиз мумкин; сизга фақат ОнеИД тизимига кириш керак. Бу ишда ёки узоқ муддатли хизмат сафарида бо'лган ва О'збекистондаги молиявий операцияларни шахсан назорат қила олмайдиганлар учун қулайдир. Худди шу мантиқ паспортнинг ё'қолиши ёки о'г'ирланишига ҳам тегишли: янги ҳужжат берилаётган пайтда, о'зини о'зи тақиқлаш бошқа бировнинг номидан кредит олиш учун ариза бериш имкониятини олдини олади. Алоҳида тоифага кекса қариндошларини "ҳисоб хавфсизлигини текшириш" ниқоби остида ишлайдиган фирибгарлардан ҳимоя қилишни истаганлар, шунингдек, мавжуд кредитни то'лаётган ва эски кредит то'лиқ то'ланмасидан олдин янги кредит олиш васвасасидан онгли равишда қочишни истаганлар киради.