Сўнгги 30 йилда қайси давлатлар бойиди?
Жаҳон банки маълумотлари асосида тайёрланган янги инфографика сўнгги 30 йил ичида дунё мамлакатларининг даромад даражаси қандай ўзгарганини кўрсатди. Унга кўра, Осиё ва Шарқий Европадаги ўнлаб давлатлар юқори даромадли мамлакатлар қаторига қўшилган, Жанубий Америкадаги Гаяна эса энг кескин иқтисодий ўсишга эришган давлатлардан бири бўлган.
Сўнгги 30 йил ичида қайси давлатлар бойлик орттирди?
Висуал Сапиталист томонидан Жаҳон банки маълумотлари асосида тайёрланган инфографика 1995 ва 2025-йиллардаги мамлакатларнинг миллий даромад даражаси бўйича тақсимотини солиштириб, сўнгги уч ўн йилликда глобал иқтисодий хаританинг сезиларли даражада ўзгарганини кўрсатади.
Жаҳон банки мамлакатларни аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи миллий даромад (ЯМД) асосида тўрт тоифага ажратади. 2025-йил учун паст даромадли мамлакатлар қаторига аҳоли жон бошига йилига 1 175 долларгача даромадга эга давлатлар киритилган. Ўртадан паст даромадли мамлакатлар учун бу кўрсаткич 1 176–4 635 доллар, ўртадан юқори даромадли мамлакатлар учун 4 636–14 375 доллар, юқори даромадли мамлакатлар учун эса 14 375 доллардан юқори этиб белгиланган.
Таққослаш учун, 1995-йилда мазкур чегаралар анча паст бўлган. Ўшанда паст даромадли мамлакатлар чегараси 725 долларгача, ўртадан паст даромадлилар 726–2 895 доллар, ўртадан юқори даромадлилар 2 896–8 955 доллар, юқори даромадли мамлакатлар эса аҳоли жон бошига 8 955 доллардан юқори даромадга эга давлатлар сифатида таснифланган.
Таҳлилга кўра, энг катта ўзгаришлардан бири Шарқий Европада кузатилган. Бозор ислоҳотлари, Европа Иттифоқига интеграция, хорижий инвестициялар оқими ва иқтисодиётни модернизация қилиш натижасида минтақадаги кўплаб давлатлар юқори даромадли мамлакатлар қаторига кўтарилган.
Энг йирик иқтисодий ўсиш эса Осиёда қайд этилган. Сўнгги 30 йил давомида қитъадаги 30 та давлат Жаҳон банки таснифида камида бир поғона юқорига кўтарилган. Бу жараёнга экспортга йўналтирилган иқтисодий сиёсат, саноат ишлаб чиқаришининг жадал ривожланиши ва юқори технологияли тармоқларнинг ўсиши туртки бўлган. Шу билан бирга, Осиё мамлакатлари ўртасидаги фаровонлик даражасида ҳали ҳам катта тафовут сақланиб қолмоқда.
Энг ёрқин мисоллардан бири Жанубий Америкадаги Гаяна бўлди. Мамлакат 30 йил ичида паст даромадли давлатлар тоифасидан юқори даромадли мамлакатлар қаторига чиқишга муваффақ бўлди. Мутахассислар бунинг асосий сабаби сифатида денгиз ҳудудидаги йирик нефт конларининг ўзлаштирилишини кўрсатмоқда. Янги нефт захираларининг ишга туширилиши ишлаб чиқариш ҳажмини, экспорт тушумларини ва давлат бюджьети даромадларини кескин оширган. Натижада Гаяна сўнгги йилларда дунёдаги энг тез ўсувчи иқтисодиётлардан бирига айланиб, аҳоли даромадлари бўйича жаҳон статистикасида энг катта сакрашлардан бирини намоён этди.