Қўштепа масаласини Афғонистонга сиёсий босим ўтказиш орқали ҳал этиб бўлмайди – собиқ элчи

Қўштепа масаласини Афғонистонга сиёсий босим ўтказиш орқали ҳал этиб бўлмайди – собиқ элчи

Ўзбекистоннинг Афғонистондаги собиқ элчиси Ёдгорхўжа Шодмонов Қўштепа канали қурилишини фақат хавф сифатида кўриш нотўғри эканини таъкидлади. У, Амударё сувидан фойдаланиш масаласи сиёсий босим орқали эмас, балки Афғонистон иштирокидаги очиқ музокаралар орқали ҳал қилиниши лозим, деб ҳисоблайди.

Аброр Фатхуллаевнинг подкастида Ўзбекистоннинг Афғонистондаги собиқ элчиси Ёдгорхўжа Шодмонов билан Қўштепа канали қурилиши ва унинг Марказий Осиё давлатларига таъсири ҳақида суҳбат ўтказилди.

Суҳбат давомида собиқ элчи Афғонистоннинг Амударё сувидан фойдаланиш ҳуқуқи, канал қурилишининг Ўзбекистон ва Туркманистон учун эҳтимолий оқибатлари ҳамда сув масаласини ҳал этиш йўллари ҳақида ўз фикрларини билдирди.

Дипломатнинг таъкидлашича, Қўштепа канали билан боғлиқ вазиятни баҳолашда Афғонистоннинг манфаатларини ҳам инобатга олиш зарур.

Унинг сўзларига кўра, Амударё сувини тақсимлаш тизими асосан Совет Иттифоқи даврида шаклланган. Ўша даврда сув ресурслари собиқ иттифоқ республикалари ўртасида тақсимланган, Афғонистон эса бу тизимдан ташқарида қолган.

Шу сабабли, мамлакатнинг сувдан фойдаланиш эҳтиёжлари ва ҳуқуқлари аввалги ҳисоб-китобларда етарлича инобатга олинмаган.

Собиқ элчи Афғонистонга Амударё сувидан фойдаланишни бутунлай тақиқлаб бўлмаслигини таъкидлади. Бироқ, дарё сувининг қанча қисми олиниши ва бу жараён қандай назорат қилиниши минтақадаги барча давлатлар учун муҳим аҳамиятга эга.

Қўштепа канали орқали Афғонистон шимолидаги катта ҳудудларни суғориш, янги қишлоқ хўжалиги ерларини ўзлаштириш ва аҳолини иш билан таъминлаш режалаштирилмоқда.

Бу лойиҳа Афғонистон учун иқтисодий ва ижтимоий аҳамиятга эга. Мамлакат қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш ва янги иш ўринларини яратишни мақсад қилган.

Бироқ, Амударёдан катта миқдорда сув олиниши дарёнинг қуйи қисмида жойлашган Ўзбекистон ва Туркманистонга етиб келадиган сув ҳажмини камайтириши мумкин.

Бу, биринчи навбатда, суғориладиган ерлар, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши ва аҳолининг сув таъминотига таъсир қилиши эҳтимолдан холи эмас.

Айниқса, минтақада иқлим ўзгариши ва сув танқислиги муаммоси кучайиб бораётган бир пайтда Қўштепа каналининг ишга тушиши қўшимча хавотирларни келтириб чиқармоқда.

Ёдгорхўжа Шодмонов каналнинг қандай қурилаётгани ҳам муҳим масала эканини таъкидлади.

Агар каналнинг таги ва ён деворлари тегишли даражада мустаҳкамланмаса, сувнинг катта қисми ерга сингиб кетиши мумкин. Натижада Амударёдан олинган сувнинг ҳаммаси ҳам экин майдонларига етиб бормайди.

Бундай ҳолат сув ресурсларининг самарасиз сарфланишига олиб келади. Бу эса нафақат Ўзбекистон ва Туркманистон, балки Афғонистоннинг ўзи учун ҳам зарарли.

Шунинг учун собиқ элчи Афғонистонга канални техник жиҳатдан тўғри қуриш, сув йўқотилишини камайтириш ва замонавий суғориш технологияларини жорий этишда ёрдам бериш мумкинлигини билдирди.

Суҳбатда қайд этилишича, бугунги кунда Афғонистон билан Ам