Ўзбекистоннинг Марказий Осиё ва Озарбайжон билан савдоси кескин ўсди
Сўнгги тўққиз йилда Ўзбекистоннинг Марказий Осиё давлатлари ва Озарбайжон билан савдо-иқтисодий ҳамда инвестициявий ҳамкорлиги сезиларли
**Ўзбекистоннинг Марказий Осиё ва Озарбайжон билан савдо алоқалари жадал ривожланмоқда**
Сўнгги йилларда Ўзбекистоннинг Марказий Осиё мамлакатлари ва Озарбайжон билан иқтисодий ҳамкорлиги сезиларли даражада кучайди. Ўзаро савдо ҳажмининг, инвестициялар ва қўшма корхоналар сонининг ортиши нафақат Ўзбекистон, балки бутун минтақанинг барқарор иқтисодий ўсишига хизмат қилмоқда.
**Минтақа давлатлари билан савдо 3,1 баробар ошди**
2017-йилдан 2025-йилгача бўлган даврда Ўзбекистоннинг Марказий Осиё мамлакатлари билан товар айирбошлаш ҳажми 3,1 баробар ўсиб, 8,3 миллиард АҚШ долларига етди. Шу даврда экспорт 2,1 баробар кўпайиб, қарийб 3,2 миллиард долларни, импорт эса 4,2 баробар ўсиб, 5,1 миллиард долларни ташкил этди.
Марказий Осиё мамлакатлари инвестициялари иштирокидаги корхоналар сони етти баробардан кўпроқ ошиб, 2,3 мингтадан ошди. Минтақа давлатларидан Ўзбекистонга жалб қилинган тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва кредитларнинг йиллик ҳажми 600 баробардан зиёд ўсди. Бу кўрсаткич 2017-йилда 2,1 миллион доллар бўлган бўлса, 2025-йилда 1,3 миллиард долларга етди.
**Қозоғистон энг йирик савдо ҳамкори бўлиб қолди**
2025-йил якунларига кўра, Ўзбекистоннинг Марказий Осиёдаги энг йирик савдо ҳамкори Қозоғистон бўлди. Қозоғистон билан товар айирбошлаш ҳажми 5 миллиард долларни ёки Ўзбекистоннинг минтақа давлатлари билан умумий савдосининг 60,2 фоизини ташкил этди.
Туркманистон ва Қирғизистон билан товар айирбошлаш ҳажми 1,2 миллиард доллардан бўлиб, ҳар бирининг улуши 14,5 фоизга тенг бўлди. Тожикистон билан ташқи савдо ҳажми эса 912,3 миллион долларни ёки жами минтақавий савдонинг 11 фоизини ташкил қилди.
2025-йилда Ўзбекистоннинг Марказий Осиё мамлакатларига экспорти 3,2 миллиард долларга етди. Минтақа давлатларининг мамлакат умумий экспортидаги улуши 9,8 фоизни ташкил этди. Марказий Осиё давлатларидан импорт ҳажми 5,1 миллиард доллар бўлиб, уларнинг Ўзбекистон умумий импортидаги улуши 11,1 фоизга етди.
**Ўзаро савдони икки баробардан кўпроқ ошириш имконияти**
Марказий Осиё мамлакатлари ўртасидаги савдо 1996–1997-йилларда имзоланган икки томонлама эркин савдо битимлари асосида амалга оширилмоқда. Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази ҳисоб-китобларига кўра, учинчи давлатлардан импорт қилинаётган маҳсулотларни минтақа мамлакатларининг ўзаро етказиб беришлари билан алмаштириш имконияти мавжуд. Бунинг ҳисобига Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги ички савдо ҳажмини 11,4 миллиард долларга, яъни икки баробардан кўпроқ ошириш мумкин.
Мавжуд салоҳиятдан тўлиқ фойдаланиш учун ўзаро савдодаги тариф истиснолари ва нотариф тўсиқларни босқичма-босқич бартараф этиш талаб қилинади. Шунингдек, минтақа экспортёрлари ва импортёрларини Марказий Осиё умумий бозоридаги талаб ва таклифга доир долзарб маълумотлар билан мунтазам таъминлаш механизмларини йўлга қўйиш муҳим аҳамиятга эга.
**Ўзбекистонда минтақа капитали иштирокида 2 384 та корхона мавжуд**
2017–2025-йилларда Марказий Осиё давлатларидан Ўзбекистонга жалб қилинган тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ва кредитларнинг умумий ҳажми 2,5 миллиард долларни ташкил этди. Фақат 2025-йилнинг ўзида минтақадан жалб қилинган инвестициялар ва кредитлар ҳажми 1,3 миллиард долларга етди. 2026-йил июн ҳолатига кўра, Ўзбекистонда Марказий Осиё мамлакатлари капитали иштирокида 2 384 та корхона фаолият юритмоқда.
**Озарбайжон билан савдо 9,5 баробар ошди**
Сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги муносабатлар стратегик шериклик ва иттифоқчилик даражасига кўтарилди. Икки мамлакат президентлари раислигида Олий давлатлараро кенгаш ташкил этилди. Мазкур тузилма кўп қиррали ҳамкорликни ривожлантиришнинг асосий механизмларидан бирига айланди.
Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги савдо ҳам эркин савдо режими асосида амалга оширилмоқда. 2017–2025-йилларда икки мамлакат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 9,5 баробар ошиб, 32,5 миллион доллардан 307,3 миллион долларга етди. Ўзбекистоннинг Озарбайжонга экспорти 8,2 баробар кўпайиб, 27,6 миллион доллардан 227,3 миллион долларга етди. Импорт эса 16,3 баробар ўсиб, 4,9 миллион доллардан 80 миллион долларга кўтарилди.
**Ўзбекистон Озарбайжонга нималар экспорт қилди?**
2025-йилда Ўзбекистоннинг Озарбайжонга экспорти 227,3 миллион долларни ташкил этди. Экспорт таркибида:
* Машина ва транспорт ускуналари
* Саноат маҳсулотлари
* Кимё маҳсулотлари
* Озиқ-овқат маҳсулотлари
* Хизматлар
Озарбайжондан импорт ҳажми эса 80 миллион долларни ташкил қилди. Импортнинг асосий қисмини озиқ-овқат маҳсулотлари ташкил этиб, уларнинг қиймати 43,2 миллион долларга етди. Шунингдек, 17,4 миллион долларлик саноат маҳсулотлари, 5,8 миллион долларлик машина ва транспорт ускуналари, 5,4 миллион долларлик кимё маҳсулотлари ҳамда 4,3 миллион долларлик хизматлар импорт қилинди.
**Озарбайжон инвестициялари 173,7 миллион долларга етди**
2023-йилда устав капитали 500 миллион доллар бўлган Озарбайжон–Ўзбекистон инвестиция компанияси ташкил этилди. Ҳозирги кунда Ўзбекистонда Озарбайжон капитали иштирокида 460 та корхона фаолият юритмоқда. Бу 2017-йилдаги 71 та корхонага нисбатан 6,5 баробар кўп.
2025-йилда Озарбайжондан Ўзбекистонга жалб қилинган инвестициялар ҳажми 173,7 миллион долларни ташкил этди. 2017-йилда бу кўрсаткич атиги 100 минг доллар бўлган. Ўзбекистон иқтисодиётига Озарбайжондан жалб қилинган инвестицияларнинг умумий ҳажми 318,6 миллион долларга етди.
Озарбайжон капитали иштирокидаги корхоналар асосан қурилиш, қайта ишлаш саноати ва қишлоқ хўжалиги соҳаларида фаолият юритмоқда. Ўзбекистон капитали ҳам Озарбайжон бозоридаги иштирокини кенгайтирмоқда. Жумладан, автомобиллар ва тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш бўйича қўшма корхоналар ташкил этилган.
**Транскаспий йўлаги ҳамкорликнинг муҳим йўналиши**
Транспорт ва логистика Ўзбекистон–Озарбайжон ҳамкорлигининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Ўзбекистон Транскаспий халқаро транспорт йўлаги — Ўрта йўлак орқали товарларни Европа бозорларига етказиб беришда Озарбайжоннинг транспорт-логистика салоҳиятидан фойдаланишга қизиқиш билдирмоқда. Бу йўналишда амалга оширилаётган қўшма лойиҳалар икки мамлакат ўртасидаги савдо ҳажмини янада ошириш ва Ўзбекистон маҳсулотларини янги ташқи бозорларга олиб чиқиш имконини беради.
Манба: Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази