Ўзбекистонда ижтимоий нормадан ошган иситиш тарифини 5,1 бараварга ошириш таклиф қилинди

Ўзбекистонда иситиш тарифларини ижтимоий нормадан ошган истеъмол учун 5,1 бараварга ошириш таклифи илгари сурилди. Бу ташаббус Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Фискал таҳлиллар институти томонидан иссиқлик таъминотини субсидиялаш тизимини ўзгартириш мақсадида 30-июл куни фискал мулоқотда тақдим этилди.

Институт барча истеъмолчиларга тарифларни компенсация қилиш ўрнига, эҳтиёжманд хонадонларга манзилли ижтимоий ёрдам кўрсатишга ўтишни таклиф қилмоқда. Тақдимотга кўра, 2026-йилда республика бўйича иссиқлик таъминоти учун субсидияларнинг умумий ҳажми 3,8 трлн сўмни ташкил этади, шундан 2,9 трлн сўми (77 фоизи) Тошкент шаҳрига тўғри келади.

Ҳозирда аҳоли 1 Гкал учун 711,6 минг сўм бўлган базавий тарифнинг 20 фоизидан камини тўлайди, қолган қарийб 80 фоизи буджетдан қопланади. Таклиф муаллифларининг таъкидлашича, Тошкент шаҳрининг марказлашган иссиқлик таъминоти асосан буджет компенсациялари ҳисобидан молиялаштирилади, бошқа ҳудудларда эса иситиш харажатларини асосан хонадонларнинг ўзлари қоплайди.

Институт амалдаги тизимнинг камчилиги сифатида манзиллиликнинг йўқлигини кўрсатмоқда, чунки субсидиялар истеъмолчиларнинг даромадлари ва мулкий ҳолатидан қатъи назар ажратилмоқда. Шунингдек, юридик шахслар учун турли тарифлар қўлланилади: буджет ташкилотлари 1 Гкал учун 952,8 минг сўм тўлайди, бошқа юридик шахслар учун эса тариф 342,3 минг сўмни ташкил этади.

Институт истеъмолнинг ижтимоий нормасини босқичма-босқич жорий этишни таклиф қилмоқда. Имтиёзли тўлов тартиби бир хонадон учун 60 кв. м майдонга ёки рўйхатдан ўтган ҳар бир яшовчи учун 16 кв. м майдонга татбиқ этилиши мумкин. Ижтимоий нормадан ортиқча майдон учун базавий тариф бўйича, яъни аҳоли учун амалдаги тарифдан (Гкал учун 139 860 сўм) 5,1 баравар юқори нархда тўлаш таклиф қилинмоқда.

Иккинчи ва ундан кейинги турар жойларни ҳам босқичма-босқич базавий тарифга ўтказиш, тўлов улушини 40 фоиздан 100 фоизгача ошириш таклиф этилмоқда. Юридик шахслар учун базавий тариф улушини дастлаб 60 фоиздан 80 фоизгача, сўнгра 100 фоизгача босқичма-босқич ошириш таклиф қилинмоқда.

Оралиқ истиқболда институт тариф субсидияларидан воз кечиш ва Ижтимоий ҳимоя ягона реестри орқали эҳтиёжмандларга манзилли пул ёрдами кўрсатишга ўтишни таклиф этмоқда. Шу билан бирга, аҳолининг салмоқли қисми учун тўлов тартиби ўзгармаслиги мумкин. Тақдимотга кўра, Тошкент шаҳридаги хонадонларнинг 45,4 фоизининг майдони 60 кв. м дан ошмайди, шу сабабли уларга амалдаги тўлов шартлари татбиқ этилишда давом этади.

Тарифларнинг беш баравар ошиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлардан сўнг, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Фискал таҳлил институти тақдим этилган таклиф унинг ходимларининг таҳлилий ишланмаси эканини ва у расмий қарор, норматив ҳужжат ёки қонун лойиҳаси мақомига эга эмаслигини аниқлаштирди. Амалдаги тарифлар ва иссиқлик таъминоти учун тўлов тартиби ўзгармади.

Институт бу ташаббус тўловни ёппасига оширишни эмас, балки барча истеъмолчиларни субсидиялашдан эҳтиёжмандларни манзилли қўллаб-қувватлашга ўтишни назарда тутишини қайд этди. Имтиёзли тарифни ижтимоий норма чегарасида — бир хонадон учун 60 кв. м ёки рўйхатдан ўтган ҳар бир яшовчи учун 16 кв. м миқдорида сақлаб қолиш таклиф этилмоқда. Тўрт кишилик оила учун норма 64 кв. м ни ташкил қилади.

Институт баҳолашича, бундай ёндашувда Тошкент шаҳридаги майдони 60 кв. м гача бўлган 45,4 фоиз хонадонлар учун тўлов тартиби ўзгармайди. Оралиқ истиқболда эҳтиёжманд оилаларга Ижтимоий ҳимоя ягона реестри орқали манзилли пул ёрдами кўрсатиш таклиф қилинмоқда.

Тадқиқот экспертлар муҳокамаси учун “Фискал мулоқот"да тақдим этилган ва буджет томонидан қўллаб-қувватлашни янада адолатли тақсимлашнинг мумкин бўлган усулларини баҳолашга қаратилган.

2024-йил декабр ойида бош вазир ўринбосари, иқтисодиёт ва молия вазири Жамшид Қўчқоров иссиқлик таъминоти билан боғлиқ вазият электр энергияси ва газга қараганда бир оз мураккаброқ эканини, бунинг сабаби иситишнинг бозор қиймати ва амалдаги тарифлар ўртасидаги “катта фарқ” эканини айтган эди. У эскирган ва кўп энергия сарфлайдиган ускуналар ҳамда ҳисоблагичларнинг йўқлиги билан боғлиқ муаммоларни кўрсатиб ўтганди.

2025-йил июл ойида “Иссиқлик таъминоти” раиси Илҳом Тўраев Ўзбекистонда 2030-йилга бориб иситиш ва иссиқ сув учун субсидиялар тўлиқ бекор қилинишини маълум қилганди. Унинг сўзларига кўра, тарифлар йилига бир ёки икки марта оширилади. У бу субсидиялар ҳажмини босқичма-босқич қисқартириш имконини беришини таъкидлаган.