Илон Маскнинг ракетаси бугун Ойга урилиши кутилмоқда
**Илон Маскнинг ракетаси бугун Ойга қулаши кутилмоқда**
2025-йилдан бери коинотда ҳаракатланиб келаётган СпасеХ ракетасининг бир қисми 5-август куни Ойга юқори тезликда бориб урилиши кутилмоқда. Бу ҳақда Реутерс агентлиги хабар берди.
Мактаб автобуси катталигидаги ушбу обьект 2025-йил январида Ойга аппарат учирган СпасеХ Фалсон 9 ракетасининг иккинчи босқичидир. Тўрт метрик тонна (4000 кг) оғирликдаги ракета бўлаги Тошкент вақти билан тахминан соат 11:35 да (Гринвич бўйича 06:35) Ойга тушиши керак. У Ернинг табиий йўлдоши юзасига соатига 8 690 километр тезликда урилади.
СпасеХ бу тўқнашув тасодифан юз бераётганини маълум қилди. Ракета бўлаги Ойнинг ғарбий қисмидаги Эйнштейн кратерига урилиши тахмин қилинмоқда.
**Ракета бўлаги нега Ойга урилмоқда?**
Одатда ракета бўлаги ўз юкини орбитадаги белгиланган нуқтага етказгандан сўнг Ер атмосферасига қайтиб тушади, ёниб кетади ёки океанга қулайди.
Аммо январ ойидаги Ойга қўниш миссияси Ерга яқинроқ миссияларга қараганда кўпроқ куч талаб қилгани сабабли ракета бўлаги коинотда қолиб, минглаб бошқа космик чиқиндилар орасида мақсадсиз учиб юрди.
“Аслини олганда, Қуёш фаоллиги ва тортишиш кучларининг аралашмаси уни Ойга томон йўналтирган”, деди СпасеХънинг НАСА илмий дастурлари ҳамда Драгон дастури бўйича директори Жулианна Шейман.
“Бу, эҳтимол, унча катта бўлмаган илмий қизиқиш уйғотиши ва ундан баъзи нарсаларни ўрганишимиз мумкин. Бу ҳеч кимга хавф туғдирмайди, гарчи бу қолган космик чиқиндилар қандай йўқ қилинишига эътиборсизликни кўрсаца-да”, деди астрономияда кенг қўлланиладиган дастурий таъминот яратувчиси Билл Грей.
**Ой юзасидаги аввалги ҳалокатлар ва тадқиқотлар**
Ойга космик чиқиндиларнинг тушиши камдан-кам учрайди. Хитой ракетасининг бўлаги 2022-йил март ойида синов миссиясини якунлагач, Ойга урилган эди. 2009-йилда НАСА Ойдан кўтариладиган моддаларни ўрганиш мақсадида ракета бўлагини қасддан Ернинг табиий йўлдошига урган.
Сўнгги йилларда Ойга юмшоқ қўнмоқчи бўлган бир нечта космик аппарат ҳалокатга учради. Россиянинг “Луна-25” стансияси 2023-йилда назоратдан чиқиб, қулаб тушди. Унинг плутониум-238 дан иборат кичик қувват манбайи Ой сиртида безарар ҳолатда қолмоқда.
Ҳиндистоннинг “Чандраяан-2” қўниш аппарати эса 2019-йилда ҳалокатга учраган. Исроилнинг “Берешеет” қурилмаси билан ҳам шундай ҳолат кузатилганди. Исроил аппарати ташиган юклар орасида радиация ва бошқа оғир муҳитларга чидамли, ҳали ҳам Ой юзасида бўлиши мумкин бўлган микроскопик жонзотлар (тардиградлар) ҳам бор эди.
НАСА 1970-йилларда зарбаларнинг сейсмик таъсирини ўрганиш учун “Сатурн В” ракета босқичини атайлаб Ойга қулатган.
“НАСА ва СпасеХ келажакда Ойга нисбатан бундай зарбаларнинг олдини олиш йўлларини муҳокама қилмоқда”, деди Шейман.
АҚШ космик агентлиги ўзининг кўп миллиард долларлик “Артемида” дастури доирасида Ойда база қуришни ва мунтазам астронавтлар миссиясини юборишни режалаштирмоқда.