“Ҳовли дийдорлашув маскани эди. Энди ҳеч кимга жой қолмади”. Лолазор маҳалласи аҳолиси ўз ҳовлилари учун қандай курашаётгани ҳақида учта ҳикоя

“Ҳовли дийдорлашув маскани эди. Энди ҳеч кимга жой қолмади”. Лолазор маҳалласи аҳолиси ўз ҳовлилари учун қандай курашаётгани ҳақида учта ҳикоя

Лолазор маҳалласида жамоатчилик норозиликлари ва расмийлар аралашувидан сўнг ҳовлидаги бизнес-марказ қурилиши тўхтатилиб, жиноят иши қўзғатилгани ҳақидаги воқеа Тошкентда энг кўп муҳокама қилинган мавзулардан бирига айланди. Аммо бу ердан бор-йўғи бир неча дақиқалик пиёда йўлда яна иккита ҳовли жойлашган бўлиб, уларда ҳам шунга ўхшаш низолар давом этмоқда. Газета мухбири уларнинг ҳар бирида бўлди.

Ўтган ҳафта охирида Миробод туманининг Лолазор маҳалласи диққат марказига тушди. ОАВда аҳолининг собиқ маҳалла биноси, болалар ва спорт майдончаси ўрнида беш қаватли бизнес-марказ қурилишига қарши курашига бағишланган қатор нашрлар ва кенг жамоатчилик эътирозларидан сўнг воқеа жойига Президент администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева келди. У Бош прокуратурага бутун Тошкент бўйлаб турар жой ҳовлиларини қуриш лойиҳаларининг қонунийлигини текширишни топширди. Қурилишнинг ўзи тўхтатилди.

Ўтган дам олиш кунлари Газета мухбири 27/5, 27/6, 27/7 ва 27/8-сонли уйлар билан ўралган ўша маҳалла ҳовлисида бўлганида, бу ер шовқин-суронли, чанг ва одамлар билан гавжум эди.

Экскаватор собиқ бино қолдиқларини бузар, ищилар ҳудудни тозалаб, қурилиш чиқиндиларини йиғишарди, юк машиналари эса уларни бирин-сирин олиб чиқиб кетарди. Бир неча кун олдин ҳудудни тўсиб турган металл панжара аллақачон демонтаж қилинган. Бизнес-марказ қурилиши режалаштирилган жойда ободонлаштириш ишлари олиб борилаётган эди.

Тозаланаётган ҳудуддан бир неча метр нарироқда атрофда яшовчи 15 га яқин аҳоли йиғилган эди. Баъзилар техниканинг ишини кузатар, бошқалари сўнгги янгиликларни муҳокама қиларди. Суҳбатларда енгиллик ҳис қилинарди — қурилишни тўхтатишга эришилди. Бироқ бу воқеа ҳақиқатан ҳам якунланганига тўлиқ ишонч сезилмасди.

“Биз ҳозирча хотиржамликка берилмаяпмиз. Бу ерда ҳақиқатан ҳам болалар ва спорт майдончалари қайта тикланиб, дарахтлар экилганда ҳамда бир неча ойдан кейин бу жойда яна навбатдаги қурилиш тўсиғи пайдо бўлмаслигига амин бўлганимиздагина хотиржам бўламиз”, — деди шу ерда яшовчи Фотима Темирхўжаева.

Унинг сўзларига кўра, кўп йиллар давомида маҳалла қўмитаси биноси, болалар ва спорт майдончалари жойлашган, дарахтлар ўсган жамоат ҳудуди йўқ бўлиб кетиши мумкинлигини ҳеч ким хаёлига ҳам келтирмаган эди. Бу майдондан нафақат яқин атрофдаги уйларда яшовчилар, балки қўшни ҳовлилар аҳолиси ҳам фойдаланарди.

“Бу ҳовлимизнинг юраги эди. Бу ерда қўшнилар йиғилишар, байрамлар нишонланар, ҳашарлар ўтказиларди. Болалар майдончада тўхтовсиз ўйнашар, ёшлар спорт билан шуғулланарди”, — дейди маҳаллада яшовчи Алла Аванесова.

2026-йил май ойи бошида ҳудуд атрофига тўрт метрлик металл тўсиқ ўрнатилди. Аҳолининг сўзларига кўра, аввалига кўпчилик ҳудуд реконструксияга тайёрланяпти деб ўйлаган. Кейинги ҳафталарда улар нима бўлаётганини аниқлашга ҳаракат қилишди: маҳалла раиси ва қурувчи вакилларига мурожаат қилиб, рухсатнома ҳужжатларини кўрсатишни ва ишлар қайси асосда олиб борилаётганини тушунтиришни сўрашди. Бироқ, аҳолининг таъкидлашича, аниқ жавоб олишмади. Улар вазиятни тушунишга ҳаракат қилаётган бир вақтда, ҳудудда ишлар давом этди.

“Мен қурилишга рухсатнома, кадастр ҳужжатлари, ҳокимият қарорларини кўрсатишни сўрадим. Бизга: ъҲўп, ҳўп, кўрсатамиз', дейишди. Оқибатда ҳеч нарса кўрсатишмади. Кейин эса ҳаммага билдирмасдан маҳалла биносини бузиб ташлашди, болалар майдончасини олиб ташлашди, ўз қўлларимиз билан экан, ҳеч кимга халақит бермаётган эман, павловния ва мевали дарахтларни тагидан кесиб ташлашди. Шунчаки майдонни қурилиш учун текислаб қўйишди”, — деб эслайди Алла Аванесова.

Фақат обьект паспорти пайдо бўлганидан кейингина, аҳолининг сўзларига кўра, бўлажак бино фойдаланиладиган томи ва икки даражали ер ости автотураргоҳига эга беш қаватли бизнес-марказ эканини биринчи марта билишган.

“Биз маҳалла биноси таъмирланади ва максимал даражада иккинчи қават қурилади деб ўйлагандик. Ҳовли ўртасида шунчалик ҳайбатли бино пайдо бўлишини ҳеч ким кутмаганди. Атрофдаги барча уйлар 1956-йилда сталинча ампир услубида қурилган бўлиб, у шаклланган архитектурага умуман мос келмас эди. Биз учун энг тушунарсизи — аҳоли иштирокисиз бундай қарорни қандай қабул қилиш мумкинлигидир. Бизни йиғилишга таклиф қилишмади, лойиҳа ҳақида гапириб беришмади, имзо йиғишмади”, — деди Фотима Темирхўжаева.

“Бино маҳаллага тегишли эди. Агар у таъмирга муҳтож бўлса, нега маҳалланинг ўзи ёки бошқарувчи компания уни таъмирламади? Нега бу вазифалар мутлақо бегона одамга юклатилди? Энг аламлиси, ҳеч ким аҳолининг, болаларимизнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиб чиқмади. Ахир айнан маҳалла қўмитаси биринчи навбатда шу ерда яшайдиган одамлар манфаатларини ҳимоя қилиши керак эди-ку”, — дея қўшимча қилди Алла Аванесова.

Ёз ўрталарига келиб, аҳоли тан олганидек, қурилишни тўхтата олишларига деярли ишонмай қўйишган эди. Ҳокимият, прокуратура, кадастр органлари ва бошқа инстансияларга қилинган кўплаб мурожаатларга борган сари расмиятчиликдан иборат жавоблар келар, аризаларнинг ўзи эса бир идорадан бошқасига қайта йўналтириларди. Охирги уриниш Президент администрациясига қурилиш олиб борилаётган ҳужжатларнинг қонунийлигини текширишни сўраб қилинган жамоавий мурожаат бўлди.

Аҳоли уларнинг мурожаати бунчалик кенг акс-садо беришини кутмаган эди.

“Биз учун бу ҳақиқий мўъжиза бўлди. Ўз ҳовлиси учун курашаётган кичик инсонни ҳам эшитишлари мумкинлигини кўрдик”, — дейди Фотима Темирхўжаева.

Президент администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева бощилигидаги делегация ташрифидан сўнг, аҳоли пойтахтнинг турли туманларидан қўллаб-қувватловчи ўнлаб хабарларни ола бошлашди.

“Одамлар бизни табриклаб, „Сиз учун жуда хурсандмиз“, деб ёзишди. Кўпчилик бу воқеа уларга умид бағишлаганини айтди. Масаламиз охиригача етказилишига ва ортимиздан бошқа ҳеч қандай қурилиш бўлмаслигига жуда умид қиламиз”, — дея қўшимча қилади аёл.

Бундай эҳтиёткорлик сўнгги йиллардаги тажриба билан изоҳланади. Аҳолининг сўзларига кўра, охирги йилларда мавзе аллақачон бир нечта жамоат майдонларини йўқотган. 27/5-уй ёнидаги болалар майдончаси ўрнида автотураргоҳи бўлган меҳмонхона пайдо бўлди, 27/8-уй ёнида эса бизнес-марказ қурилди. Шу сабабли собиқ Лолазор маҳалласи биноси олдидаги майдонча бир нечта уй аҳолиси бир жойга йиғилиши мумкин бўлган охирги маконлардан бири бўлиб қолаётган эди.

Яқингача 27/3-уй ҳовлисида болалар майдончаси жойлашган бўлиб, аҳолининг сўзларига кўра, у ерда болаларнинг бир неча авлоди катта бўлган. Атрофда аҳолининг ўзлари вақтида экиб, ўстирган қарағайлар ўсарди, майдонча эса оилалар болалари билан йиғиладиган макон эди.

Маҳаллада яшовчи Елена Политаеванинг айтишича, 2025-йилнинг апрел ойида ҳудуд баланд металл панжара билан ўраб олинган. Бу ҳудудда айнан нима режалаштирилаётганини аҳолига ҳеч ким тушунтирмади. Улар қурувчи ва маҳаллий ҳокимият вакилларидан жавоб олишга ҳаракат қилишганда, улар фақат “ҳамма нарса режа бўйича кетмоқда” деб жавоб беришган, аммо ҳеч қандай ҳужжат ёки аниқ тушунтириш тақдим этишмаган.

“Кейин тунлардан бирида бутун майдончани шунчаки олиб чиқиб кетишди. Арғимчоқлар, сирпанчиқлар, турниклар, шийпон — ҳаммаси йўқолди. Эрталабгача майдонча топ-тоза бўлиб қолди. шундан сўнг қурилиш гоҳ тўхтаб, гоҳ яна қайта бошланди”, — деб эслайди у.

Аҳолининг кўплаб шикоятларидан сўнг ён-атрофда янги ўйин майдончаси барпо этилди. Бироқ, Елена Политаеванинг сўзларига кўра, у олдингисининг ўрнини боса олмади.

“Бу майдонча жуда кичик ёшдаги болалар учун мўлжалланган. Каттароқ болаларга бу ерда энди қизиқ эмас. Бунинг устига, ўйин элементлари бир-бирига жуда яқин ўрнатилган — ўйнаш хавфли. Бўлиши мумкин, эски майдонча унчалик замонавий бўлмагандир, лекин болалар у ерда бутун кунни ўтказишарди. Ёнида ҳатто кичик футбол майдони қилмоқчи эдик, лекин бу ҳудуд ҳам кейинчалик қурилиш тўсиғи ортида қолди”, — деди у.

Бир неча ой олдин ҳудудда ишлар қайта бошланди. Обьект паспортида жойлаштирилган маълумотларга кўра, лойиҳа буюртмачиси “АРХ СТРОЙ ПРОЖЕСТ” МЧЖ бўлган. 1979 кв метр майдонда беш қаватли бино қуриш режалаштирилган эди. Ҳудуднинг тахминан 30 фоизини (593 кв метр) маҳалла эҳтиёжлари учун, қолган 70 фоизини (1385 кв. м) инвесторнинг турар жой мажмуаси қурилиши учун ажратиш кўзда тутилган эди.

“Бир нечта катта дарахтларни кесиб ташлашди, бутун майдонни металл панжара билан ўраб олишди. Илгари бу ерда ўт-ўлан, дарахтлар, соя-салқин бор эди, энди эса — бетон, асфалт ва темир. Ёзда бу айниқса сезилади: ҳовли сўзнинг томор маъносида қизиб кетади ва биринчи навбатда яқин атрофдаги уйлар аҳолиси азият чекади”, — дейди Елена Политаева.

Лолазор маҳалласидаги қўшни ҳудудда қурилиш кенг жамоатчилик эътирозларига сабаб бўлиб, тўхтатилганидан сўнг, бу ерда ҳам ўзгаришлар юз берди.

Ўтган дам олиш кунлари Газета мухбири ҳовлида бўлганида, қурилиш тўсиғи аллақачон демонтаж қилинган, обьект паспорти эса олиб ташланган эди. Бу ҳудуднинг кейинги тақдири нима бўлиши ҳақида аҳолига ҳозирча маълум қилинмаган.

Агар дастлабки икки ҳовлида қурилиш атрофидаги низо фақат сўнгги йилларда авж олган бўлса, 27/10-уй аҳолиси ўз жамоат майдони учун 2018-йилдан бери курашиб келмоқда. Бир вақтлар бу ерда бир нечта қўшни уйлар аҳолиси йиғиладиган хўжалик омборхоналари (кладовкалар), болалар майдончаси ва яшил ҳудуд жойлашган эди. Энди уларнинг ўрнида — қуёшда куйган, ягона ўриндиқ қолган бўш майдон.

“Болалигимизда биз бу ерда қўшни ҳовлидаги болалар билан футбол ўйнардик, турнирлар уюштирардик. Ўриндиқларда қўшнилар йиғилиб, янгиликларни муҳокама қилишар, болаларни кузатишарди. Бу ерда ҳамиша ҳаёт қайнарди. Ҳозир ундай эмас. Ҳовли дийдорлашув маскани эди. Энди бу ерда ҳеч кимга жой қолмади”, — деди шу уйда яшовчи Владимир Давыдов.

Аҳолининг сўзларига кўра, 2018-йилнинг феврал ойида ҳовлида жойлашган, аҳоли ўнлаб йиллар давомида фойдаланиб келган 440 кв м майдонга эга хўжалик омборхоналари Ташкент Ситй қурилиши вақтида олиб қўйилган кўчмас мулк учун компенсация сифатида Вива Висториа мебел корхонасига берилган. Айнан ўшанда, дейди улар, ҳудудда қурилиш қилиш бўйича дастлабки режалар пайдо бўлган.

“Омборхоналар ҳамиша ҳовлимизнинг бир қисми бўлган. Бир вақтлар бу ерда печ билан иситиладиган уйлар учун кўмир сақланган, кейинчалик яшовчилар улардан хўжалик хонаси сифатида фойдаланишган. Биз уларни ўзимиз расмийлаштиришни, давлатга тўлов қилиб, кадастр олишни хоҳлагандик, аммо бизга бунга йўл қўйишмади. Кейин эса ҳудуд бошқа мулкдорга тегишли экани маълум бўлди”, — деди қўшни уйда яшовчи Ксения Ромашкина-Блюммер.

Саккиз йил давомида аҳоли ҳудудни қуришнинг бир нечта вариантини кўрди. Уларнинг сўзларига кўра, аввалига бу ерда меҳмонхона, кейин — бизнес-марказ, кейинроқ эса турар жой мажмуаси қуриш режалаштирилган. Бир вақтнинг ўзида ҳудуд тозалана бошлаган ва кўп йиллик дарахтлар бошқа жойга кўчириб ўтказилган, уларнинг бир қисми кейинчалик қуриб қолган.

“Бу яшил ҳудуд аҳолининг бир неча авлоди билан бирга ўсган эди. Биз қайси дарахтни ким эканини билардик ва бу ҳақда фарзандларимизга гапириб берардик. Бугун ундан фақат қуруқ майдон қолди. Сўнгги бир неча йил давомида биз янги кўчатлар экишда, уларни парваришлашда давом этмоқдамиз ва ҳовлига олдинги қиёфасини қайтаришга умид қилмоқдамиз”, — дейди шу уйда яшовчи яна бир аёл Наталя Шишкина.

Ўтган йиллар давомида аҳоли давлат органларига бир неча бор мурожаат қилди, судларда эса уларнинг манфаатларини прокуратура ва ҳокимият ҳимоя қилди. Шунга қарамай, ҳудуднинг тақдири ҳанузгача ноаниқлигича қолмоқда. “Лолазор” маҳалласидаги қўшни ҳовли воқеаси узоқ вақтдан бери биринчи марта аҳолида уларни ҳам эшитишларига умид уйғотди.

“Биз шаҳарнинг ривожланишига қарши эмасмиз, лекин бу одамлар ҳисобига амалга ошиши керак эмас. Бугун бу каби қурилиш муаммоси бутун Тошкентга дахлдор. Аҳоли қадрдон ҳовлиларидан, болалар ўйин майдончаларидан, бутун бошли мавзелар эса яшил ҳудудлардан маҳрум бўлмоқда. Бу ривожланишми? Бизнес ижтимоий бўлиши мумкин ва бўлиши шарт. Агар тадбиркор одамлар, экология ва қурилишдан сўнг нима қолиши ҳақида ўйламаса, бундай лойиҳа бошиданоқ барбод бўлишга маҳкумдир”, — дея хулоса қилди Ксения Ромашкина-Блюммер.

Лолазор маҳалласидаги воқеа — Тошкентнинг турли туманларида ўхшаш ссенарий бўйича авж олаётган низолардан бири, холос. Сўнгги ҳафталарнинг ўзида Газета Оққўрғон ва Чўлпон маҳаллаларида аҳолининг нуқтали қурилишга қарши норозиликлари ҳақида ҳикоя қилди. Бир неча ой олдин эса таҳририят Юнус Ражабий маҳалласи аҳолисининг тумандаги ягона спорт маскани бўлган футбол майдонини сақлаб қолиш учун кўп йиллик кураши ҳақида ёзган эди. Бу воқеаларнинг барчаси жамоат майдонларига дахлдор қарорлар қанчалик очиқ қабул қилинаётгани ва аҳоли уларнинг муҳокамасида қандай иштирок этиши мумкинлиги ҳақидаги саволларни яна бир бор ўртага ташламоқда. Ҳозирча жавоблар шаҳар ва шаҳарликлар фойдасига эмас.