БМТ ҳисоботи: Ўзбекистон сув ресурслари соҳасида жадал ривожланаётган мамлакатлар қаторида

БМТ ҳисоботи: О'збекистон сув ресурсларида жадал тараққиётга эришаётган мамлакатлар қаторида

Тошкент, О'збекистон (UzDaily.uz) — О'збекистон БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсади 6 - Тоза сув ва санитарияга эришишда жадал тараққиётга эришган мамлакатлар қаторидан жой олди. Ушбу хулоса УН-Ватер томонидан мамлакатда сув ресурсларини бошқариш ислоҳотларини о'рганувчи "СДГ 6 мамлакатини тезлаштириш бо'йича амалий тадқиқот: О'збекистон" номли махсус тадқиқотга асосланган.

Ҳисоботда со'нгги йилларда О'збекистон кенг ко'ламли институционал ислоҳотлар, соҳани рақамлаштириш, замонавий суг'ориш технологияларини жорий этиш, халқаро ҳамкорликни ривожлантириш ва инвестицияларни жалб қилиш орқали сув самарадорлигини сезиларли даражада оширгани та'кидланган. Тадқиқот муаллифларининг фикрига ко'ра, ушбу чоралар мамлакатга юқори сув танқислиги шароитида ҳам сезиларли тараққиётга эришиш имконини берди.

Ҳисоботда сувни тежайдиган технологияларни жорий этишга алоҳида э'тибор қаратилган. УН-Ватер мутахассислари томчилатиб суг'ориш ва бошқа замонавий суг'ориш усулларидан фойдаланишнинг ко'пайиши қишлоқ хо'жалигида сув исте'молини камайтиришда асосий омилга айланганини та'кидламоқда. О'збекистон тажрибаси сув ресурслари танқислигига дуч келаётган бошқа мамлакатлар учун амалий мисол ҳисобланади.

Тадқиқотда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг самарадорлигини тасдиқловчи ма'лумотлар келтирилган. О'збекистонда сув олиш ҳажми 2017-йилда 58,9 миллиард кубометрни ташкил этган бо'лса, 2021-йилга келиб у 42,5 миллиард кубометргача камайди. Шу даврда сув танқислиги даражаси 169% дан 122% гача пасайди, бу ҳисобот муаллифларининг фикрига ко'ра, сув ресурсларини бошқаришда сезиларли яхшиланишни ко'рсатади.

УН-Ватер сектордаги рақамли трансформациянинг муваффақиятли мисоллари қаторида фермерларга замонавий сувни тежаш технологиялари, суг'ориш режимлари, давлат субсидиялари, имтиёзли кредитлар ва ускуналар етказиб берувчилар ҳақида ма'лумот берувчи Томчи мобил иловасини та'кидлайди. Лойиҳа Швейцария Тараққиёт ва Ҳамкорлик Агентлиги ко'магида амалга оширилди.

Ҳисоботда шунингдек, мамлакатнинг сув ресурсларини рақамли мониторинг қилишдаги ютуқлари ҳам қайд этилган. О'збекистон сув сатҳи ва гидравлик иншоотларнинг ҳолатини реал вақт режимида кузатиб бориш учун йирик сув омборларида ақлли сенсорлар тармог'ини жорий этмоқда. Бундан ташқари, "О'збеккосмос" миллий космик агентлиги мамлакатнинг барча сув омборларини сун'ий ё'лдош орқали кузатиб боради, бу эса қург'оқчилик ва сув тошқинларини башорат қилиш ва сув ресурсларини бошқаришни яхшилаш имконини беради.

Тадқиқот муаллифлари, айниқса, Тошкентда жойлашган Давлатлараро Сув хо'жалигини мувофиқлаштириш комиссиясининг Илмий ахборот марказининг ишини та'кидлайдилар. 2007-йилдан бери марказ йилига икки марта Амударё ва Сирдарё ҳавзалари бо'йича таҳлилий шарҳлар тайёрлаб, дарё оқими, сув омборларини то'лдириш ва сув олиш ҳажмлари бо'йича прогноз қилинган ва ҳақиқий ма'лумотларни тақдим этиб келмоқда. БМТ экспертларининг фикрига ко'ра, ушбу тизим сув ресурсларини самаралироқ тақсимлашга, минтақадаги мамлакатлар о'ртасидаги ишончни мустаҳкамлашга ва трансчегаравий ҳамкорликни ривожлантиришга ҳисса қо'шади.

Орол денгизи минтақасини тиклаш дастури ислоҳотларнинг муҳим ё'налишларидан бири сифатида белгиланган. Ҳисоботда О'збекистоннинг Орол денгизининг қуруқ тубига саксовул дарахтларини экиш лойиҳаси дунёдаги энг йирик табиатни муҳофаза қилиш ташаббусларидан бири сифатида та'кидланган. Унинг амалга оширилиши чанг бо'ронларининг интенсивлигини камайтиришга, экотизимларни тиклашга ва минтақанинг иқлим о'згаришига чидамлилигини оширишга ёрдам бермоқда.

БМТ-Сув мутахассислари ҳам мамлакатнинг о'сиб бораётган илмий салоҳиятини юқори баҳоладилар. Халқаро Орол денгизи инновация маркази ва "Тошкент ирригация ва қишлоқ хо'жалигини механизациялаш муҳандислари институти" Миллий тадқиқот университети халқаро ҳамкорликни фаол ривожлантираётган ва сувдан самарали фойдаланиш учун замонавий технологияларни жорий этаётган етакчи инновация марказлари деб топилди.

Тадқиқотда эришилган натижалар Глобал СДГ 6 тезлаштириш доирасидаги бешта асосий омилни: давлат бошқарувини такомиллаштириш, молиялаштиришни кенгайтириш, инсон ресурсларини ривожлантириш ва ма'лумотлар ва инновациялардан фойдаланишни кенг қамровли амалга ошириш орқали мумкин бо'лганлиги та'кидланган. Муваффақиятнинг асосий омиллари юқори даражадаги сиёсий қо'ллаб-қувватлаш, изчил ислоҳотлар, сув ҳисобини юритиш ва мониторингини рақамлаштириш ва мукаммаллик марказларини яратишдир.

Бироқ, ҳисобот муаллифлари та'кидлашича,