“Арқон – сув остидаги “рациямиз” – ғаввос
Фарғона вилоятининг Ўзбекистон туманидан оқиб ўтувчи Катта Фарғона каналига ФВБ сувда қидирув-қутқарув махсус гуруҳи сафарбар этилган. Чунки 50 ёшли эркак эҳтиёцизлиги оқибатида каналга тушиб кетган, 5 кундирки жасад топилгани йўқ. Ғаввослар гуруҳи сув ости ва сув устида қидирув ишларини олиб боришяпти. Қутқарувга жалб қилинган ғаввослар билан чўкиш ҳолатлари ва қандай омиллар сувда инсоннинг чўкиб кетишига сабаб бўлиши ҳақида суҳбатлашдик.
**Ғаввос: "Арқон – сув остидаги "рациямиз"**
Фарғона вилоятининг Ўзбекистон туманидан оқиб ўтувчи Катта Фарғона каналида ФВБнинг сувда қидирув-қутқарув махсус гуруҳи беш кундан буён 50 ёшли эркакнинг жасадини қидирмоқда. Эркак эҳтиёцизлик оқибатида каналга тушиб кетган. Kun.uz мухбири қутқарув ишларига жалб қилинган ғаввослар билан суҳбатлашиб, чўкиш ҳолатлари ва уларга сабаб бўлувчи омиллар ҳақида маълумот олди.
Ҳар йили республика бўйича юздан ортиқ киши сувда чўкиш оқибатида ҳаётдан кўз юмади. Бу ҳолатлар, айниқса, ёз фаслида кўпаяди. Сузишни билмаслик, иссиқ ҳавода терлаган ҳолда сувга тушиш натижасида оёқ томирларининг тортишиши, спиртли ичимлик истеъмол қилиб чўмилиш ва рухсат этилмаган жойларда чўмилиш каби омиллар бахциз ҳодисаларга сабаб бўлади.
Сувда қидирув-қутқарув махсус гуруҳи қутқарувчиси Жасур Нўмоновнинг таъкидлашича, кўпчилик сув юзаси тинч кўрингани билан, унинг остида кучли оқим бўлиши мумкинлигини ҳисобга олмай, сувга сакраб ҳалок бўлади. "Бир қарашда сув юзаси сокин кўрингани билан, ичкарида ҳаракат кучли бўлади. Бу эса мувозанатнинг йўқолишига олиб келади", – дейди тажрибали ғаввос.
Нўмоновнинг сўзларига кўра, ёш болалар ўртасида чўкиш ҳолатлари, айниқса, ёз мавсумида кўпаяди. Бунга ота-оналарнинг бепарволиги, болаларнинг рухсат этилмаган жойларда чўмилиши ва сузишни билмаслиги сабаб бўлади. Мисол учун, иссиқ ҳавода сувга тушган болаларнинг оёқ томирлари совуқ сув таъсирида тортишиб қолиши, натижада мувозанатни йўқотиб чўкиши мумкин.
Катта ёшдаги инсонлар ҳам спиртли ичимлик истеъмол қилган ҳолда сувнинг тинч юзасига ишониб сакрашади. Лекин сув остидаги кучли оқимни ҳисобга олишмайди. "Сузишни билган ҳар қандай одам ҳам буни англаб етмайди. Билса ҳам бунга бефарқ бўлади. Оқибатда ўзини эплай олмай қолади. Мувозанат йўқолгандан кейин инсон чўкиб, бахциз ҳодисаларга олиб келиши мумкин", – дейди Нўмонов.
Ғаввослик машаққатли касб эканлигини таъкидлаган Нўмонов, сув ости жуда шовқин ва қоронғи бўлишини, ҳеч нарса кўринмаслигини айтди. Улар сув остида пайпаслаб қидирув ишларини олиб боришади. Сув остига тушишдан олдин махсус кийимлар кийиб, белига арқон боғлайди. "Тепаликдаги ҳамкасбим арқонни тортиш йўли билан ҳолатимни билиб туради ёки буйруқ беради. Бир сўз билан айтганда арқон – сув остидаги "рациямиз"", – дейди ғаввос.
Нўмонов ўзининг илк ғаввослик тажрибасини эслаб, Катта Фарғона каналида чўккан ёш боланинг жасадига биринчи марта тегиб кетганида сесканиб кетганини айтди. У кўприк остига тиқилиб қолган шох-шаббаларни тозалаётганида боланинг жасадига қўли теккан.
Қиш фаслида сув остида ишлаш янада қийинлашади. Қалин кийим билан сувга тушган жасаднинг сув юзасига кўтарилиши қийин бўлгани сабабли қидирув ишлари узоқ давом этади. Ёзда ғаввослар сув остида 1-1,5 соатгача тура олсалар, қишда совуқ ҳарорат туфайли 40 минутдан ортиқ ишлай олмайдилар. Баъзан сувдан чиққанларида нафас олиш мосламалари музлаб қолган ҳолатлар ҳам бўлган.
Фарғона вилоятининг ўзида бир йилда ўртача 10 дан ортиқ чўкиш билан боғлиқ бахциз ҳодиса юз беради. Жасур Нўмонов ота-оналардан фарзандларини доимий назоратга олишларини ва белгиланган жойлардан ташқарида чўмилишдан сақланишларини илтимос қилди.
ФВВ Ахборот хизмати ходими Самандар Ҳикматуллаевнинг маълум қилишича, республика миқёсида ҳар йили юздан ортиқ инсон сувда чўкиш оқибатида ҳалок бўлади. Уларнинг 60 фоиздан ортиғини вояга етмаганлар ташкил этади. 50 фоиз ҳолатда одамлар ўз эҳтиёцизлиги оқибатида сув ҳавзаларида чўкади. Вояга етмаганлар билан боғлиқ бахциз ҳодисалар, айниқса, 25-майдан, яъни ёзги таътил бошланганидан кейин кўпроқ кузатилади. Спиртли ичимлик истеъмол қилган ҳолда сув ҳавзаларида чўмилиш ҳам ўлимга сабаб бўлади.