Ётоқхонада яшайдиган талабалар орасида жиноятчилик кам бўлади — вазир ўринбосари

**Ётоқхоналарда яшовчи талабалар орасида жиноятчилик камаяди – вазир ўринбосари**

Олий таълим, фан ва инновациялар вазирининг биринчи ўринбосари Сардор Ражабовнинг 18-август куни Тошкентда ўтказилган матбуот анжуманида маълум қилишича, Ўзбекистонда ҳозирда 391 та талабалар ётоқхонаси мавжуд бўлиб, 2026-йил охиригача давлат-хусусий шерикчилик асосида яна 14 112 та янги ўрин яратилади. Бу ҳақда Газета мухбири хабар берди.

Олий таълим вазирлиги бошқарма бошлиғи Нодир Қосимовнинг сўзларига кўра, мавжуд 391 та талабалар турар жойида 60 мингта ўрин бор ва талабаларни ётоқхона билан қамраб олиш даражаси 58 фоизга етган.

Нодир Қосимов шундай деди: “Барча олий таълим муассасалари талабалари биринчи курсдан то магистратурагача Вазирлар Маҳкамасининг қарорида белгиланган тартиб асосида ётоқхонага жойлаштирилади. Бугунга қадар 70 мингдан зиёд талаба онлайн ариза топширди. Эртадан уларнинг биринчи қисмига йўлланмалар бериш бошланади”.

Нодир Қосимовнинг таъкидлашича, ётоқхоналар билан тўлиқ қамраб олиш имкони бўлмаган ОТМлар томонидан қарийб 20 мингта ижара хонадонлари рўйхати шакллантирилган бўлиб, шундан 10 мингтаси Тошкент шаҳрида жойлашган.

У қўшимча қилди: “Пойтахтга талабаларнинг катта контингенти келади. Шу сабабли бу ерда турар жой масаласи долзарб. Бугундан барча ОТМларда ётоқхона ва ижара хонадонларига жойлаштириш бўйича марказлар иш бошлади”.

Айрим ётоқхоналарда бир хонага беш нафардан талаба жойлаштирилаётгани ва бу санитария талабларига мос эмаслиги ҳақидаги саволга жавоб бераркан, Нодир Қосимов ётоқхона қуриш, айниқса, Тошкент шаҳрида ер ажратиш масаласи қийин эканини айтди.

У шундай деди: “Шунинг учун мавжуд имкониятлардан самарали фойдаланишга ҳаракат қилинмоқда. Хоналарда икки ярусли каравотлардан фойдаланиш ва уларда талабаларнинг жойлашиш имкониятлари тўлиқ кўриб чиқилмоқда”.

Унинг сўзларига кўра, ётоқхоналар сонини давлат-хусусий шерикчилик асосида кўпайтириш ишлари ҳам давом этмоқда. Сўнгги йилларда Тошкент шаҳрида шу асосда қарийб 8 мингта талабалар турар жойи қурилган.

Вазир ўринбосари Сардор Ражабовнинг маълум қилишича, 2026-йил якунига қадар республика бўйича ДХШ асосида 14 112 та янги ўрин яратилиб, фойдаланишга топширилади.

У шундай деди: “Ҳозиргача 1850 та ўрин яратилган. Сентабр ойида яна 8332 та ўринни ишга туширамиз. Йил якунигача яна 4300 та ўрин қўшилади”.

Сардор Ражабов талабаларни ётоқхона билан таъминлаш таълим сифати учун ҳам муҳимлигини таъкидлади.

У шундай деди: “Ётоқхонада ёки кампусда яшайдиган талабаларнинг ўзлаштириш кўрсаткичи уйида ёки ижара хонадонларида яшайдиган талабаларга нисбатан юқорироқ бўлади. Биз ҳам буни ўрганиб чиқдик. Ётоқхонада яшайдиган талабаларнинг ўртача ГПА кўрсаткичи юқорироқ чиқяпти”.

Унинг сўзларига кўра, талабаларнинг бир муҳитда бўлиши, фикр алмашиши, бирга дарс қилиши ва китоб ўқиши уларнинг ўқишига ижобий таъсир қилади. Шунингдек, ётоқхонада яшайдиган талабалар орасида жиноятчилик ҳам кам бўлади.

Вазир ўринбосари шундай таъкидлади: “Олий таълим ташкилотларининг ўз маблағлари ҳисобидан ва давлат-хусусий шерикчилик асосида ётоқхоналар қуриш ишлари доимий давом эттирилмоқда. Бу борадаги имтиёзлар муддати ҳам узайтирилди. Биз ётоқхоналар сонини кўпайтириш ишларини тўхтатмаймиз”.

Вазирлик расмийси Сардор Ражабов талабаларни ётоқхоналарга жойлаштиришда таниш-билищиликка йўл қўйилаётгани ҳақидаги тасаввурлар ҳозирги тизимга мос эмаслигини таъкидлади.

У шундай деди: “Яқинда бошқа ташкилотларда ишлайдиган ходимлар билан ётоқхоналар масаласини муҳокама қилганимизда, „талабалар турар жойига танишларингизни қўясизлар“, „комендант хоҳлаган одамни жойлаштиради“ деган бир неча йил олдинги ҳолатларни айтиб ўтишяпти. Лекин ҳозир тизим тўлиқ рақамлаштирилган”.

Вазир ўринбосари қўшимча қилди: “Ҳозир тизим очилди ва унда маълумотлар автоматик равишда шакллантирилади. Мен ҳам, бошқа одам ҳам хоҳлаган талабани истаган жойига жойлаштира олмайди”.

Унинг маълум қилишича, вазирлик талабаларни хоналарга жойлаштириш жараёнини ҳам сунъий интеллект асосида автоматлаштириш устида ишламоқда.

Бошқарма бошлиғи Нодир Қосимов ижара хонадонларида яшайдиган талабаларга давлат томонидан компенсация тўлаб бериш тизими ҳақида гапираркан, Тошкент шаҳрида битта талабага базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари, бошқа ҳудудларда эса 50 фоизи миқдорида ижара тўлови берилишини қайд этди.

Унинг таъкидлашича, ижара учун ажратиладиган маблағ миқдори ҳар йили талабаларнинг эҳтиёжидан келиб чиқиб ўзгариб боради.

У шундай деди: “Бир ўқув йили учун бу мақсадларга ўртача 150 миллиард сўм ажратилади. Аниқ сумма ҳар йили ўзгариб туради. Ижарада яшайдиган талабалар билан шартнома тузилади ва тўлов шу асосда амалга оширилади”.

Сардор Ражабовга кўра, хусусий ОТМлар ҳам талабаларни турар жой билан таъминлаш тизимига қамраб олинган.

У шундай деди: “Хусусий университетлар учун 80-сонли қарор талаблари бор. Унга кўра, улар талабаларни етарли даражада ётоқхона билан таъминлаган бўлиши керак. Лицензия олиш жараёнида ҳам, мониторинг вақтида ҳам талабаларнинг турар жойи бўйича маълумотларни тақдим этади. Айрим университетларнинг ўз ётоқхонаси бор, баъзилари эса хонадонларни ижарага олади”.

Унинг айтишича, аввал сиртқи таълимда ўқийдиган талабалар кўплиги сабабли турар жой масаласида қийинчиликлар бўлган, ҳозир эса сиртқи таълимга қабул тўхтатилгани боис хусусий ОТМларда талабалар контингенти камайиб бормоқда.

Нодир Қосимовнинг маълум қилишича, хусусий ОТМ талабалари учун ҳам ижара хонадонлари рўйхати шакллантирилган.

У шундай деди: “Мен айтган 10 мингта ижара хонадон рўйхати ичида хусусий олий таълим муассасалари талабалари учун ажратилган хонадонлар ҳам бор. Биз давлат ОТМларига қандай талаб қўйган бўлсак, хусусий ОТМлар учун ҳам шу тартиб амал қилади”.

Унинг таъкидлашича, талабаларни ҳостел ёки ижара хонадонларига жойлаштириш, хавфсизлигини таъминлаш, шартнома тузиш ва яшаш шароитларини ўрганиш вазирлик назоратида.

Нодир Қосимов шундай деди: “Талабани ҳостелга ёки ижара хонадонга жойлаштириш, у ердаги маънавий муҳитни ўрганиш, талаба кимлар билан ва қандай шароитда яшаётганини текшириш — барчаси рўйхатга олинган ва назоратимизда. Биз бу масалада талабани давлат ёки хусусий ОТМда ўқишига қараб ажратмаймиз. Агар талабларга жавоб бермайдиган ҳолат аниқланса, талабаларни у ердан эвакуация қилиб, бошқа жойга кўчирамиз. Яқинда Чилонзор туманида шундай ҳолат бўлди. Хусусий ОТМлардан бири талабаларни бир жойга жойлаштирган эди. Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ходимлари билан биргаликда ўрганганимизда, у ерда нафақат талаба, умуман одам яшаши учун шароит йўқлиги аниқланди. Талабаларни дарҳол эвакуация қилиб, хавфсиз жойга кўчирдик”.

Вазир ўринбосари Сардор Ражабов ижтимоий тармоқларда айрим университетларнинг талабалар ётоқхоналари сотилаётгани ҳақида тарқалган хабарларга изоҳ берди.

У шундай деди: “Биз расмий маълумот ҳам бергандик. У ерда ётоқхоналарни сотиш ҳақида гап йўқ эди. Ётоқхоналардаги бўш, яъни талабалар яшамайдиган ошхона ёки подвал каби жойларни тадбиркорларга ижарага бериш назарда тутилган. Улар бу жойларда талабалар учун турли хизматларни йўлга қўйиши мумкин. Бунинг учун белгиланган тартибда Давлат активлари агентлиги орқали эълон берилади, нарх қўйилади ва энг мақбул таклиф берган тадбиркор билан уч томонлама шартнома тузилади. Ижтимоий тармоқларда бу нотўғри талқин қилингани сабабли кўпчилик ётоқхоналар сотиляпти деб ўйлади. Бизда ётоқхоналар сотилиши ҳолатлари умуман йўқ”.

Ражабовнинг айтишича, айрим олий таълим муассасаларининг эски биноларини сотиш режалаштирилган, аммо бу улар янги кампусларга кўчиб ўтганидан кейин амалга оширилади. Жумладан, Бухоро давлат университети, Навоий давлат университети ва Низомий номидаги Миллий педагогика университети учун янги замонавий кампуслар қурилмоқда.

Вазир ўринбосари шундай деди: “Бухоро давлат университетининг янги кампуси қуриляпти. Университет шу ерга кўчади ва мавжуд бинолари сотилади. Аммо сотиш шартларида янги бино битказилиб, университет у ерга кўчирилгандан кейин топширилиши белгиланган. Навоий давлат университети ва Низомий номидаги Миллий педагогика университетида ҳам худди шундай. Бу ҳақда Телеграм каналимиз ва сайтимизда эълон қилганмиз”.

У талабалар яшаб турган пайтда ётоқхоналарни сотиш мумкин эмаслигини алоҳида таъкидлади.

Сардор Ражабов шундай деди: “Талабалар турар жойи ҳозир қандайдир даражада етишмаётган бир пайтда, талабалар яшаб турган ётоқхонани сотиш — ақлга сиғмайдиган нарса. Бундай иш қилинмайди, бу аниқ”.