Европа Германиянинг «AfD» (Германия учун муқобил) партиясининг тарихий ҳудудий ютуқлари таъсири билан курашмоқда

Европа Германиянинг «AfD» (Германия учун муқобил) партиясининг тарихий минтақавий ғалабаси оқибатлари билан курашмоқда

«AfD»нинг етакчи номзоди Ульрих Зигмунд партия бошқарув учун аниқ мандатга эга бўлганини айтмоқда

«Сейсмик», «ижтимоий-сиёсий зилзила», «Германия учун бурилиш нуқтаси».

Сиёсий таҳлилчилар ва кўплаб оммавий ахборот воситалари якшанба куни Германиядаги маҳаллий сайловларда иммиграцияга қарши бўлган «Германия учун муқобил» (AfD) партиясининг ҳайратланарли ғалабасини ана шундай тасвирлашди. Аммо бу бўрттириб кўрсатиш эмасми?

Саксония-Анхальт Германиянинг 16 та минтақаси ичида энг кичикларидан биридир. У мамлакатдаги 59 миллион овоз бериш ҳуқуқига эга бўлган сайловчиларнинг бор-йўғи 1,7 миллионига эга. Айниқса, «AfD» мутлақ кўпчилик овоздан бироз камроқ натижа қайд этган бир пайтда, бу қанчалик сиёсий вазнга эга бўлиши мумкин?

Жавоб: жуда катта аҳамиятга эга.

Энг аввало, Германиянинг ўзида.

Овоз бериш минтақавий бўлса-да, унинг таъсири миллий миқёсдадир. «AfD»нинг йирик ғалабаси Берлиндаги шундоқ ҳам қийин аҳволда қолган марказчи коалицион ҳукуматга босимни янада оширади. Бу ҳатто Германиянинг жуда машҳур бўлмаган консерватив канцлери Фридрих Мерцнинг сиёсий фаолиятига сўнгги зарба бўлиши ҳам мумкин. У «AfD»ни қўллаб-қувватлашни камайтиришга ваъда берган эди.

Бу муаммолар Европа Россия тажовузи, Дональд Трампнинг тарифлар борасидаги кескин чиқишлари ва Хитойдан келаётган иқтисодий хавф-хатарларни бартараф этишга ҳаракат қилаётган қитъавий инқироз пайтида Иттифоқнинг энг қудратли аъзоси бўлган Германияни янада заифлаштиради ва чалғитади.

Саксония-Анхальтдаги натижа, шунингдек, нацистлар ўтмиши ҳали ҳам узун соя солиб турган бутун Германия бўйлаб мулоҳаза юритишга ундайди. Бу 1945 йилда Учинчи Рейх қулаганидан бери ўта ўнгчи миллатчи партиянинг биринчи йирик сайловдаги ғалабасидир.

Германия расмийлари «AfD»ни қисман антидемократик, партиянинг бир нечта минтақавий бўлимларини, жумладан Саксония-Анхальтдаги бўлимини эса ўта ўнгчи экстремистик деб тавсифлаган.

«AfD» айниқса Шарқий Германияда жуда машҳур эканлиги маълум, аммо ҳозирда у бутун мамлакат бўйлаб энг йирик сиёсий партия сифатида сўровномаларда етакчилик қилмоқда.

Германиянинг асосий сиёсий оқими сайловчилар ишончини оқлай олмаган кўринади. Европанинг энг йирик ягона иқтисодиёти ва Россиядан кейинги энг кўп аҳолига эга давлати энди нима қилиши керак?

Кичик Саксония-Анхальт Германиядан ташқарида ҳам шов-шув кўтармоқда.

АҚШ Президентининг шахсан ўзи якшанба куни ўз Truth Social платформасида Саксония-Анхальтдаги экзитпол натижаларини тезда жойлаштирди.

«AfD»нинг иммиграцияга қарши, «уйғониш» (woke) мафкурасига қарши ва «Германия германияликлар учун» деган шиори Дональд Трампнинг MAGA (Американи яна буюк қиламиз) ғоясига жуда яқиндир. Европадаги бир қанча бошқа миллатчи партиялар каби, «AfD» ҳам Трампнинг усулларидан кенг фойдаланади — асосий оммавий ахборот воситаларининг обрўсини тўкади, судьяларнинг холислигини шубҳа остига қўяди ва «Германияни яна буюк қилиш»га ваъда беради.

Шундай бўлса-да, Европадаги сайловолди кампанияларида АҚШ президентининг номи камдан-кам ҳолларда тилга олинишини таъкидлаш жоиз. Сиёсатчилар унинг сайловчилар орасида қанчалик машҳур эмаслигини жуда яхши билишади.

Якшанба куни кечқурун ижтимоий тармоқларда Дональд Трампдан кейин Россия Тўғридан-тўғри Инвестициялар Жамғармаси бош директори, нуфузли рус тадбиркори Кирилл Дмитриев ҳам фаол бўлди. У «AfD» натижасини «тарихий» деб атади, Германия миллий ҳукуматини «обрўсизлантирилган» ва Германия канцлерини «камситилган» деб таърифлади ҳамда Фридрих Мерцни Буюк Британиянинг яқинда лавозимини тарк этган ва шу ёзда истеъфога чиқишга мажбур бўлган бош вазири Кир Стармер билан таққослади.

Россиянинг Германия минтақавий сайловларига қандай алоқаси бор ва Дмитриевнинг Буюк Британияга қилган ҳужуми нимани англатади, деб сўрашингиз мумкин.

Германия ҳукумати Украинага энг йирик ягона донор ҳисобланади, Буюк Британия эса Киевни Россия ҳудудига зарба бериш учун ишлатиладиган ракеталар билан таъминлагани маълум. Бу Москвани қаттиқ ғазаблантирди.

Бундан фарқли ўлароқ, «AfD» умуман олганда Россия тарафдоридир. У Украинага ҳарбий ёрдамни тўхтатишни, Москвага қарши санкцияларни бекор қилишни ва анча арзон бўлган Россия энергия ресурсларини сотиб олишни қайта тиклашни хоҳлайди. Энергияга жуда қарам бўлган Германия саноати 2022 йилда Украинага кенг кўламли бостириб киришдан кейин мамлакат Россия энергия импортини тўхтатганидан сўнг катта иқтисодий зарбага учради.

«AfD»нинг Россияга нисбатан юмшоқроқ позицияси Германиянинг ғарбга қараганда анча қашшоқ бўлиб қолаётган шарқий қисмида ҳам жозибадорликка эга. Бу Германия 1989 йилда Берлин девори қулаганидан кейин мамлакатнинг собиқ коммунистик қисмини интеграция қилишга, ҳисоботларга ва инфляция ҳисобга олинишига қараб, 2,3 дан 3 триллион еврогача маблағ сарфлаганига қарамай юз бермоқда.

Саксония-Анхальт Германиянинг энг қашшоқ минтақаси бўлиб, Шарқий Германиянинг аксарият қисмида бўлгани каби, у ердаги сайловчилар ҳам кўпинча «Остальгия» — аслида коммунизм давридаги нисбатан барқарор йилларга бўлган «шарқдаги соғинч»ни намойиш этадилар.

Европа Иттифоқи ҳам Саксония-Анхальтдаги сайловларни диққат билан кузатиб борди. Кейинги 12 ой Европа Иттифоқи бўйлаб сайловларга бой бўлади. Франция, Италия, Испания ва Польша каби йирик давлатларда овоз бериш жараёнлари кутилмоқда. Брюссель янада «экстремал» партиялар, айниқса ўнг, шунингдек, чап қанот вакиллари ҳамма жойда мавқеини мустаҳкамлашидан хавотирда.

Испаниянинг миллатчи «Vox» партияси етакчиси Сантьяго Абаскаль якшанба куни Х тармоғида «AfD»нинг Саксония-Анхальтдаги ғалабаси «Германия ва Европа учун катта умид» эканини ёзди.

Бундан фарқли ўлароқ, Франциянинг Европа ишлари бўйича вазири, марказчи президент Эммануэль Макроннинг иттифоқчиси Бенжамин Хаддад шундай огоҳлантирди: «Германиядаги минтақавий сайловларда ўта ўнгчиларнинг ғалаба қозониши Европа учун жиддий пайтдир».

На «AfD», на «ўта ўнгчи» ёки «радикал ўнгчи» деб таърифланган бошқа Европа партиялари бу ёрлиқларни қабул қилмайди. Улар оҳанг ва сиёсат жиҳатидан ҳам бир-биридан фарқ қилади. Марин Ле Пен бошчилигидаги Франциянинг «Миллий бирлашиш» партияси икки йил олдин «AfD»ни жуда «радикал» бўлгани учун Европа Парламентидаги ўз гуруҳидан чиқариб юборган эди. Бироқ, бу партияларни умумий равишда бирлаштириб турадиган нарса — иммиграцияга қарши платформа ва кучли миллатчилик риторикасидир. Ва бу Европа Иттифоқини қаттиқ ташвишга солмоқда.

Шиор «Биринчи навбатда Германия», «Биринчи навбатда Италия» ёки «Франция французлар учун!» бўлишидан қатъи назар, Брюссель ташқи босимлар туфайли Европа бирлиги ҳар қачонгидан ҳам зарур бўлган бир пайтда миллатчи партияларнинг кучайиши бу бирликни заифлаштираётганидан хавотирда.

«AfD» ёки Италиянинг «Лига» партияси каби миллатчи партиялар кўпинча кучли евроскептиклардир, аммо Брюсселнинг таъкидлашича, масалан, Дональд Трампнинг босимига дош бериш ёки Европа бизнесини Хитойнинг демпингидан самарали ҳимоя қилиш учун Европа бирдам бўлиб қолиши керак.

Европа мудофаа тизими вакиллари ҳам Россияга қарши Европа санкцияларидаги дарзлар ёки мамлакатларнинг НАТОга аъзоликка совуққонлик билан қараши — масалан, Марин Ле Пеннинг «Миллий бирлашиш» партиясида ёки Германиянинг «AfD» партиясида кузатилганидек — фақат Москвани руҳлантиришидан огоҳлантирмоқда.

Хавфсизлик расмийларининг айтишича, давлатлар Украинада Россияни тўхтатиш учун бирга туришлари керак, акс ҳолда Кремль НАТО ичига, жумладан Болтиқбўйи давлатларига зарба беришга жазм қилиши мумкин.

Ҳақиқат шундаки, Европа сайловчилари бу ташқи таҳдидларни ва уларнинг уйдаги ҳаётга қандай таъсир қилишини жуда яхши билишади. Улар Украина ва Яқин Шарқдаги урушлар, соғлиқни сақлаш хизматларининг ёмонлашуви ва ўзлари ҳамда оилалари учун иқтисодий хавфсизликнинг камайиб бораётганидан хавотирдалар. Назоратсиз иммиграция ва кўчалардаги хавфсизлик ҳам асосий муаммолардандир.

Айнан шу ерда Саксония-Анхальтдаги овоз беришнинг аҳамияти яққол намоён бўлади. Бу анъанавий сиёсий партиялар учун, шунингдек, суд тизими ва хавфсизлик хизматлари каби бутун Европа бўйлаб мавжуд институтларга — «AfD» ўз манфаатларини кўзловчи «Элита» деб рад этадиган тизимларга қизил огоҳлантириш чироғидир.

Қитъа бўйлаб сайловчилар ўнлаб йиллар давомида қайта-қайта қўллаб-қувватлаб келган партияларидан ўзларини ташлаб қўйилгандек ва ҳафсаласи пир бўлгандек ҳис қилмоқдалар. Сайлов пайтида ўнгга ёки чапга юзланиш уларнинг барчаси тўсатдан экстремистга айланиб қолганини англатмайди.

«AfD»нинг Саксония-Анхальтдаги сайловолди шиори «Ҳар нарсанинг иложи бор!» деган кўтаринки руҳда бўлиб, немисларни ўз мамлакатлари билан яна фахрланишга ундаш ваъдаси билан бирга келди. Ҳукуматда ҳали синаб кўрилмаган бўлса-да, одамлар энди уларга имконият беришга тобора тайёр кўринмоқда.