Яқин қариндошларни рўйхатга олишда уй майдони бўйича чеклов бекор қилинади

Ўзбекистонда фуқароларни яшаш ва турган жойи бўйича рўйхатга олиш тартибини соддалаштиришга қаратилган қонун лойиҳаси депутатлар томонидан биринчи ўқишда маъқулланди. Ушбу лойиҳа яқин қариндошларни рўйхатга олишда уй майдони бўйича чекловларни бекор қилишни назарда тутади.

Қонун лойиҳаси фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларини тўлиқроқ таъминлашга йўналтирилган учта муҳим янгиликни ўз ичига олади. Хусусан, оила аъзолари ва яқин қариндошларни турган жойи бўйича рўйхатга олишда уй-жой майдонининг ижтимоий нормасини қўллаш билан боғлиқ чекловлар олиб ташланмоқда.

Уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси – бу қонунда белгиланган, бир кишига тўғри келиши керак бўлган энг кам уй-жой майдони. Ўзбекистонда бу норма бир киши учун камида 16 квадрат метр, кресло-аравачада ҳаракатланадиган ногиронлиги бўлган шахслар учун эса камида 23 квадрат метр этиб белгиланган.

Қонун лойиҳасига кўра, эр-хотин, ота-она ва фарзандлар, бува-буви ва неваралар, шунингдек, ака-ука ва опа-сингиллар бир-бирининг уй-жойига рўйхатдан ўтаётганда, хонадон майдони белгиланган меъёрдан кам бўлса ҳам, бу ҳолат рўйхатдан ўтишга тўсқинлик қилмайди. Бу эса оила аъзолари ва яқин қариндошларни бир манзилда рўйхатга олишни осонлаштиради.

Лойиҳада талабалар турар жойларида яшовчи талабалар учун алоҳида ҳуқуқий механизм жорий этилиб, уларни рўйхатга олишда уй-жой майдонининг ижтимоий нормаси қўлланмаслиги белгиланмоқда. Бу олий таълим муассасаларида талабаларни рўйхатга олиш билан боғлиқ мавжуд амалий муаммоларни бартараф этишга хизмат қилади.

Мажлисда таъкидланишича, бугунги кунда ипотека кредити ёки субсидия асосида уй сотиб олган кўплаб фуқаролар ўз уйида рўйхатдан ўтишда қийинчиликларга дуч келмоқда. Бу уларга фарзандларини мактаб ёки боғчага жойлаштириш, поликлиникага бириктириш, пенсия ва бошқа ижтимоий хизматлардан фойдаланишда муаммолар туғдирмоқда.

Қонун лойиҳасига мувофиқ, эндиликда уй-жойга тақиқ қўйилган бўлса ҳам, мулкдор ва унинг яқин қариндошларини тақиқ ёки хатлов қўйилган турар жойда рўйхатга олишда гаровга олиш, тақиқ қўйиш ёки бекор қилишга ваколатли органлар (банк, суд, МИБ)нинг розилиги талаб этилмайди. Бу тартиб, аввало, уй-жой мулкдори ва унинг оила аъзоларининг ўз уйида қонуний рўйхатдан ўтишига имконият яратади.

Шу билан бирга, гаровга олувчи ва давлат органларининг қонуний манфаатларини таъминлаш мақсадида рўйхатга олинаётган шахснинг олдиндан ёзма розилиги институти жорий этилмоқда. Ушбу механизмга кўра, гаровга олувчи ёки тақиқ (хатлов) қўйган ваколатли органнинг мурожаатига асосан рўйхатга олинганлик бекор қилиниши мумкин бўлади. Мазкур ҳуқуқий ечим бир томондан фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларини, иккинчи томондан кредиторларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини етарли даражада ҳимоя қилишни таъминлайди.

Муҳокамалар давомида депутатлар қонун лойиҳасининг аҳамияти ва зарурати ҳақида тўхталиб, ундаги айрим нормалар бўйича ўз фикр-мулоҳазалари, таклиф ва тавсияларини билдирдилар. Улар ушбу ҳужжат аҳолига кўрсатиладиган давлат хизматларини янада содда ва қулай қилишга, фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларини ишончли таъминлашга хизмат қилишини таъкидладилар.

Эслатиб ўтамиз, 2026-йил май ойида Ўзбекистонда фуқароларни яшаш ва турган жойи бўйича рўйхатга олиш ҳамда рўйхатга олинганини бекор қилиш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланганди.