Янги туғилган чақалоқда ўлим хавфи ортади: вейпларнинг болалар саломатлигига таъсири
**Чақалоқларда ўлим хавфи ортиши: вейпларнинг болалар саломатлигига таъсири**
Болаларни пассив чекишдан тўлиқ ҳимоя қилишнинг энг самарали усули – уларнинг ёнида мутлақо чекмасликдир. Вейплар оддий сигаретларга нисбатан камроқ зарарли бўлиши мумкин, аммо улар ҳам хавфсиз эмас.
**Тутун пассив чекувчининг ўпкасига қандай тушади?**
Энг хавфли тамаки тутуни – чекувчининг ўзи нафас оладиган тутундир. Пассив чекувчилар эса асосан икки турдаги тутунга дуч келишади: ёнаётган сигарет учидан чиқадиган тутун ва чекувчи нафас чиқарганда тарқаладиган тутун.
Бундан ташқари, "учламчи тутун" тушунчаси ҳам мавжуд. Бу тамаки тутунидаги зарарли моддалар бўлиб, улар хона ичидаги пол, девор, стол каби қаттиқ юзаларга, шунингдек, кийим-кечак, мебел қопламаси, парда, чойшаб ва гиламларга сингиб қолади. Айниқса, эмаклаётган бола турли юзаларга тегиб, кейин қўлини юзига теккизиши ёки ялаши сабабли бу моддалар унинг организмига тушиши мумкин.
**Пассив чекиш болалар саломатлигига қандай зарар етказади?**
Тамаки тутунида 250 га яқин заҳарли кимёвий модда, жумладан, 69 та маълум кансероген мавжуд. Ҳатто қисқа муддатли таъсирнинг ўзи, айниқса болалар учун, зарарли бўлиши мумкин.
Туғилгандан кейин тамаки тутунига дуч келадиган чақалоқларда тўсатдан чақалоқлар ўлими синдроми хавфи юқорироқ бўлади. Агар она ҳомиладорлик вақтида ҳам чеккан бўлса, бу хавф янада ортади.
Ота-онаси ёнида чекадиган болаларда: қулоқ ва нафас йўллари инфексиялари; бронхит ва пневмония; кариес; кучли йўтал ва хириллаш кўпроқ учрайди. Ҳатто соғлом болаларда ҳам бурун битиши, бош оғриғи, томоқ ачишиши, кўзнинг таъсирланиши ва овоз бўғилиши каби белгилар пайдо бўлиши мумкин.
Пассив чекиш астмаси бор болаларнинг аҳволини ҳам ёмонлаштиради. Уларда хуружлар тез-тез кузатилиши ва оғирроқ кечиши мумкин.
Узоқ муддатда эса пассив чекиш ривожланишдаги бузилишлар, ўпка саратони, юрак касалликлари, инсулт, эшитиш қобилиятининг пасайиши, суякларнинг мўртлашиши ва катаракта хавфини оширади.
Ота-онаси чекадиган болалар келажакда ўзлари ҳам чекишни бошлашга мойиллиги юқорироқ бўлади.
**Оддий сигарет ва вейп тутуни ўртасидаги фарқ нимада?**
Англияда ўтказилган тадқиқотда 3–11 ёшдаги болаларнинг организмидаги никотин миқдори солиштирилган. Ота-онаси вейп чекадиган болаларнинг организмига оддий сигарет тутунига дуч келадиган болаларга қараганда 83,6 фоиз камроқ никотин тушгани аниқланган.
Бунга бир неча сабаб бор. Вейп сигарет каби доимий ёнувчи ён оқим тутунини ҳосил қилмайди. Вейп буғида оддий тамаки тутунига қараганда заҳарли моддалар ва кансерогенлар ҳам камроқ бўлади.
Аммо бу вейп хавфсиз дегани эмас. Олимлар ва шифокорлар пассив чекишнинг хавфсиз даражаси мавжуд эмас, деб ҳисоблайди.
**Болани пассив чекишдан қандай ҳимоя қилиш мумкин?**
* **Уйда чекманг:** Битта сигарет тутуни ҳам хонада бир неча соат сақланиб қолиши мумкин. Вентилятор, кондиционер, ҳаво спрейи ёки очиқ дераза бу муаммони тўлиқ ҳал қилмайди. Тутун уй бўйлаб эшик тирқишлари, деворлардаги ёриқлар, шамоллатиш тизими ва бошқа йўллар орқали тарқалиши мумкин.
* **Машинада чекманг:** Автомобил салонида ҳам тутун узоқ вақт сақланиб қолади. Ойнани очиш эса уни бутунлай йўқотмайди. Ҳаракатланаётган машинада тутун орқа ўриндиқдаги йўловчиларнинг юзига ҳам бориши мумкин.
* **Чеккан бўлсангиз, кийимингизни алмаштиринг:** Тамаки тутунидаги зарарли моддалар кийимга ҳам сингади. Шунинг учун болани қучоқлашдан олдин кийимни алмаштириш ва қўлларни совунлаб яхшилаб ювиш керак.
* **Чекиладиган жойларга бола билан борманг:** Хонада айни пайтда ҳеч ким чекмаётган бўлса ҳам, аввалги тамаки тутунидан қолган кимёвий моддалар юзаларда бир неча ой сақланиши мумкин.
* **Уйни тез-тез тозаланг:** Тутундаги зарарли моддалар вақт ўтиши билан юзаларда тўпланади. Шунинг учун кийим-кечак, адёл ва юмшоқ ўйинчоқларни тез-тез ювиш, гиламларни тозалаш керак. Агар тутун мебел, девор ёки бошқа буюмларга кучли сингиб кетган бўлса, айрим ҳолларда мебел қопламаси ва матрасларни алмаштириш, деворларни қайта бўяш, гилам ва пардаларни янгилаш каби чоралар ҳам талаб қилиниши мумкин.