Янги қоидаларга кўра, оиласини йўқотган хонадонлар пенсия кечиктирилиши сабабли солиқ тўловига дуч келмайди

Тўртшанба кунги Бюджетда эълон қилинган ўзгаришдан сўнг, фуқаролик хизмати пенсияларини тўлашдаги жиддий кечикишлар сабабли яқинларидан айрилган оилалар энди кутилмаган солиқ тўловларига дуч келмайди.

Буюк Британия Қироллик солиқ ва божхона хизматининг (HMRC) аввалги қоидаларига кўра, солиқдан озод қилиниши учун муайян бир марталик пенсия тўловлари пенсия жамғармасига ўлим ҳақида хабар берилганидан кейин икки йил ичида амалга оширилиши керак эди.

Жамоатчилик фаоллари баъзи оилалар ўзларининг айби бўлмаган кечикишлар сабабли адолатсиз равишда молиявий жазоланиши мумкинлигидан огоҳлантирган эди.

Ҳукумат энди қоидаларни ўзгартирди, шунинг учун тўловлар шунчаки икки йилдан ортиқ вақт ўтгани сабабли солиққа тортилмайди.

Фуқаролик хизмати пенсия тизими (Civil Service Pension) Буюк Британияда 1,7 миллион давлат сектори ходимларининг пенсияларини бошқаради.

Аутсорсинг компанияси бўлмиш Capita ушбу тизимни бошқаришни 2025 йил декабрь ойида MyCSP компаниясидан қабул қилиб олган ва ўз зиммасига 86 000 дан ортиқ кўриб чиқилмаган ишлар қолдиғи ўтганини айтган эди.

Топширишга тайёргарлик кўриш учун икки йиллик ўтиш даври бўлишига қарамай, муаммолар давом этди ва февраль ойига келиб ҳал этилмаган ишлар сони 120 000 тага етди.

Нафақадаги давлат хизматчилари ва яқинларидан айрилган оилалар ойлаб пенсия тўловларини кутишга мажбур бўлишди, баъзилари тўловларни тўлашда қийинчиликка дуч келишди.

Оила аъзосининг вафоти ёки хизмат давридаги ўлим билан боғлиқ 1 643 та ҳал қилинмаган иш бўйича 100 кундан ортиқ вақт ўтган.

Фуқаролик хизмати пенсия тизими учун умумий масъул бўлган Вазирлар Маҳкамаси девони (Cabinet Office) илгари ушбу ишларнинг фақат оз қисми икки йиллик муддат тугашига яқинлашаётганини айтган эди.

Бироқ давлат хизматчилари манфаатларини ҳимоя қилувчи PCS касаба уюшмаси ишлар қачонгача ҳал этилмай қолиши бўйича «жиддий саволлар» борлигидан огоҳлантирди.

58 ёшли Роб Васселл сешанба куни фуқаролик хизмати пенсиясидан бир марталик тўловни ниҳоят олишидан олдин акасининг ўлимидан сўнг икки йилдан ортиқ кутишига тўғри келди.

Робнинг иши ўтган ҳафта BBC томонидан ёритилганидан сўнг, у пенсия жамғармасининг шикоятлар бўлимидан қўнғироқ бўлганини ва тўлов юборилаётгани айтилганини билдирди.

Бироқ, тўлов икки йилдан кейин амалга оширилгани сабабли, унга 45% солиқ солинди ва бу минглаб фунт стерлингга тушди.

Агар тўлов қоидалар ўзгарганидан кейин амалга оширилганда, у солиққа тортилмаган бўлар эди.

Роб ББС'га ҳукумат бу муаммони Бюджетда ҳал қилганидан хурсанд эканини айтди, чунки бу унинг аҳволидаги бошқа одамлар солиқ тўловига дуч келмаслигини англатади.

Ниҳоят тўловни олганидан енгил тортиб олган бўлса-да, Роб буни «қабул қилиш қийин бўлган аччиқ ҳақиқат» деб атади, чунки у энди солиқ қайтариб берилиши ёки берилмаслигини билиш учун шикоятни кўриб чиқиш натижасини кутмоқда.

Роб пулларни қайтариб олишга умид қилаётганини айтиб, шундай қўшимча қилди: «Мен энди бу билан курашишни хоҳламайман, бунинг ўзи шундоқ ҳам катта озор бўлди».

Пенсиялар вазири Торстен Белл бу қоида ўзгаришини Парламент давлат ҳисоблари қўмитаси раиси, Консерватор депутат сэр Жеффри Клифтон-Браунга йўллаган хатида тасдиқлади. Депутат бу масалани BBC Radio 4’нинг Money Box Live дастурида ёритилганидан сўнг кун тартибига олиб чиққан эди.

Беллнинг таъкидлашича, бу ўзгариш «Фуқаролик хизматида ёки бошқа пенсия тизимида бўлишидан қатъи назар, вафот этганлик учун нафақаларни тўлашда кечикишлар юз берган барча қайғудаги оилалар ва яқинлар учун вазиятни адолатлироқ қилади».

У яна шундай қўшимча қилди: «Солиқ муддатини бекор қилиш [пенсия тизимининг] тизимларни вазминлик билан ва олдини олиш мумкин бўлган кечикишларсиз бошқариш бўйича кенгроқ мажбуриятларини бекор қилмайди».

Эски қоидаларга кўра, агар шахс 75 ёшга тўлмасдан вафот этса, пенсиянинг бир марталик ўлим нафақаси фақат пенсия тизими ўлим ҳақида биринчи марта хабар топганидан кейин икки йил ичида тўланса ва унинг қиймати марҳумнинг Бир марталик тўлов ва ўлим нафақаси лимитидан паст бўлсагина солиқдан озод қилинган.

Ҳукумат энди икки йиллик муддатни бекор қилди, шунинг учун тўловлар шунчаки пенсия тизимига ўлим ҳақида хабар берилганидан бери икки йилдан ортиқ вақт ўтгани сабабли солиққа тортилмайди.

Ушбу ўзгариш 28 октябрдан бошлаб амалга оширилган тўловларга нисбатан қўлланилади.

Пенсиялар вазири ўз хатида, олдини олиш мумкин бўлган кечикишлардан азият чеккан ва натижада солиққа тортилган одамлар пенсия тизимининг шикоятларни кўриб чиқиш жараёни ва Пенсия омбудсмани орқали товон пули талаб қилишлари мумкинлигини айтди.

Сэр Жеффри ушбу эълонни олқишлаб, лекин бу Capita'ни «ушбу тизим аъзоларига тўловларни ўз вақтида қайта ишлаш ва амалга ошириш мажбуриятидан озод этмаслигини» таъкидлади.

PCS касаба уюшмаси бош котиби Фрэн Хиткот ҳам ўзгаришни олқишлади, аммо «бу вазият умуман юзага келмаслиги керак эди» деди.

У шундай қўшимча қилди: «Яқинларидан айрилган оилалар пенсия тизимидаги муваффақиятсизликлар учун бадал тўламаслиги керак.

Capita жавобгарликдан қутулиб қолгани йўқ, у аъзолар ва уларнинг оилаларига нисбатан мажбуриятларини бажара олмаяпти, шунинг учун ушбу тизим яна давлат бошқарувига қайтарилиши керак».

Capita илгари кечикишларнинг пенсия тизими аъзолари ва уларнинг оилаларига кўрсатган таъсири учун кечирим сўраган эди.

Компания ҳал этилмаган ишларни имкон қадар тезроқ бартараф этиш бўйича ишлаётганини, энг узоқ кутган ҳамда молиявий қийинчиликларга ёки оғир шароитларга дуч келаётган одамларга алоҳида эътибор қаратилаётганини айтмоқда.