Янги патли динозавр замонавий қушлар ривожланишининг муқобил йўлини кўрсатди

Янги патли динозавр замонавий қушлар эволюциясининг муқобил йўлини кўрсатди

Олимлар ҳозирги Хитой ҳудудида яшаган кичик патли динозаврнинг янги тури — Norellraptor barsboldi ни тавсифлашди. Ушбу жонзотнинг яхши сақланиб қолган скелети тадқиқотчиларга қадимги мавжудотларда учиш билан боғлиқ хусусиятлар қандай пайдо бўлганини янгича баҳолаш имконини берди.

Динозаврнинг узунлиги тахминан 57 сантиметр бўлган. Топилган скелетда патларнинг излари, жумладан, олдинги оёқ-қўллари ва думида сақланиб қолган. Олимлар ушбу жонзотни замонавий қушларнинг аждодларига яқин бўлган кичик йиртқич динозаврлар гуруҳига киритишмоқда.

Тадқиқотнинг асосий хулосаси шундан иборатки, ушбу динозаврлар ва қадимги қушлардаги ўхшаш хусусиятлар бир-биридан мустақил равишда пайдо бўлган бўлиши мумкин. Бошқача айтганда, турли ҳайвонлар гуруҳлари учишга мослашиш хусусиятларини ягона умумий аждоддан мерос қилиб олмасдан, балки турли йўллар билан қўлга киритган бўлишлари мумкин.

Тадқиқотчилар ушбу динозаврлар ва қадимги қушлар тузилишининг кўплаб хусусиятларини ўзаро солиштиришди. Ўрганилган динозаврлар гуруҳида пайдо бўлган белгиларнинг қарийб 30 фоизи қушларга олиб борувчи тармоқда ҳам юзага келган. Шу билан бирга, олимлар уларнинг пайдо бўлиш кетма-кетлигида мосликни аниқлашмади.

Бу қушларнинг қадимги қариндошларидаги ўхшаш тана хусусиятлари албатта бир хил сценарий бўйича шаклланган деган тасаввурни шубҳа остига қўяди. Шу боис, иш муаллифларининг фикрига кўра, учиш қобилияти пайдо бўлиши тарихи илгари тахмин қилинганидан анча мураккаброқ бўлган бўлиши мумкин.

Олимлар қўшимча маълумотларни топилган ҳайвон суякларини ўрганиш орқали олишди. Уларнинг тузилишига кўра, тадқиқотчилар динозавр ҳали ёш пайтида нобуд бўлганини, гарчи унинг танаси ўсиш жараёнининг катта қисмини босиб ўтган бўлса-да, аниқлашди. Унинг олдинги оёқ-қўллари ривожланишининг хусусиятлари ҳам замонавий учувчи қушлар учун хос бўлган хусусиятлардан фарқ қилган.

Намунанинг ўзи Хитойнинг Ляонин провинциясидаги Ламадун шаҳри яқинидан топилган. Маҳаллий фермер топилма тош қотиб қолган қолдиқни 2023 йилда Хэбэй геология университети музейига топширган. Тадқиқотчилар топилманинг сақланиб қолганлиги ва унинг дастлабки топилган жойини алоҳида текширишди.

Аввалроқ Қорақалпоғистонда тахминан 75 миллион йил олдин яшаган динозаврнинг тош қотган қолдиқлари топилган эди. Палеонтологик топилма Қорақалпоқ давлат университети ва Ўзбекистон Давлат геология музейи олимларининг қўшма экспедицияси давомида Султон Увайс тоғларида аниқланган эди.