ХВФ Ўзбекистон иқтисодиётининг ўсиш прогнозини яхшилади, аммо ташқи дефицит ортишини кутмоқда

ХВФ Ўзбекистон иқтисодиёти ўсиши бўйича прогнозларини яхшилади, аммо ташқи дефицит ортишини кутмоқда

Халқаро валюта жамғармаси Ўзбекистон иқтисодиётининг 2026 йилдаги ўсиш прогнозини оширди. Янгиланган баҳолашлар ХВФнинг 12 октябрда эълон қилинган «Жаҳон иқтисодиётининг ривожланиш истиқболлари» (World Economic Outlook) октябрь ойидаги ҳисоботида келтирилган.

Ҳужжатга кўра, Ўзбекистон иқтисодиётининг 2026 йилдаги ўсиш прогнози 6,8% дан 7,8% гача, 2027 йил учун эса 6% дан 6,5% гача оширилди. Янгиланган баҳолашларга кўра, жорий йилда мамлакат иқтисодиёти ҳатто 2025 йилдагидан (7,7%) кўпроқ ўсиши мумкин.

Июнь ойидаги консультациялар чоғида жамғарма Ўзбекистон иқтисодиётининг барқарорлигини юқори ички талаб, инвестиция фаоллиги, пул ўтказмалари ва олтин нархларининг мақбул динамикаси билан боғлаган эди. Ўсиш омиллари қаторида таркибий ислоҳотларнинг давом эттирилиши ҳам айтиб ўтилган.

Янги прогнозлар мамлакат иқтисодиёти динамикаси бўйича янада юқори кутилмаларни акс эттиради, гарчи октябрь ойидаги ҳисоботда Ўзбекистон учун кўрсаткичлар қайта кўриб чиқилишининг сабаблари алоҳида очиб берилмаган бўлса-да.

Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистон иқтисодиёти ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 8,5% га ўсди. Унинг номинал ҳажми 1072,7 трлн сўмга етди.

Октябрь ойидаги прогнозида ХВФ Ўзбекистондаги ўртача йиллик инфляция 2025 йилдаги 8,8% дан 2026 йилда 6,9% гача (июнда 6,8% прогноз қилинган эди) ва 2027 йилда 5,7% гача (5%) пасайишини кутмоқда.

Гап йил охиридаги инфляция ҳақида эмас, айнан ўртача йиллик кўрсаткичлар ҳақида бормоқда.

Бир вақтнинг ўзида ишсизлик даражаси пасайиши кутилмоқда. Агар 2025 йил якунлари бўйича у 4,8% га баҳоланган бўлса, ХВФ прогнозига кўра, 2026 йилда 4,3% ни, 2027 йилда эса 3,8% ни ташкил этади.

Шу билан бирга, жамғарма Ўзбекистон жорий операциялар ҳисоби дефицити прогнозини ошириш томонига қайта кўриб чиқди. Янгиланган баҳолашларга кўра, салбий сальдо 2026 йилда иқтисодиётнинг 5,1% ни ва 2027 йилда 4,6% ни ташкил этади. Солиштириш учун, 2025 йилда дефицит 3,9% га баҳоланган эди.

Июнь ойида ХВФ дефицит 2026 йилда иқтисодиётнинг 3,2% гача қисқаришини, 2027 йилда эса 3,6% ни ташкил этишини кутган эди.

Жорий операциялар ҳисоби дефицити шуни англатадики, мамлакатнинг товарлар ва хизматлар савдоси, бирламчи ва иккиламчи даромадлар бўйича хорижга умумий тўловлари чет элдан тушадиган тегишли тушумлардан ортиқдир.

Жаҳон банки ҳам аввалроқ Ўзбекистон ЯИМ ўсиши бўйича 2026 йилги прогнозини 6,4% дан 7,9% гача, 2027 йилги прогнозини эса 6,7% дан 7,5% гача оширган эди. Иш ҳақи ва бандликнинг ортиши, пул ўтказмалари ва инвестициялар иқтисодий юксалишни қўллаб-қувватламоқда, дейилади банкнинг янги ҳисоботида.

ХВФнинг октябрь ойидаги прогнозига кўра, Ўзбекистон 2026 йилда иқтисодий ўсиш суръатлари бўйича Марказий Осиёнинг бешта мамлакати орасида Қирғизистондан кейин иккинчи ўринни эгаллаши мумкин.

Минтақа мамлакатлари иқтисодий ўсиш прогнози:

Мамлакат | 2026 йил | 2027 йил

Қирғизистон | 9,0% | 7,0%

Ўзбекистон | 7,8% | 6,5%

Тожикистон | 7,3% | 6,8%

Қозоғистон | 4,4% | 4,9%

Туркманистон | 2,4% | 2,5%

Умуман олганда, Кавказ ва Марказий Осиё мамлакатлари учун жамғарма иқтисодиёт 2026 йилда 5,2% га ва 2027 йилда 5% га ўсишини кутмоқда.

Шу билан бирга, Яқин Шарқ ва Марказий Осиёнинг кенгроқ минтақасидаги вазият анча мураккаб. Қуролли низо оқибатлари ва бир қатор нефть қазиб олувчи давлатлар иқтисодий фаоллигининг қисқариши сабабли ХВФ ушбу минтақа иқтисодиётининг умумий ҳажми 2026 йилда 0,3% га пасайишини прогноз қилмоқда. 2027 йилда 6,3% даражасида тикланиш ўсиши кутилмоқда.

ХВФ Яқин Шарқда давом этаётган низо, савдо чеклари ва юқори ноаниқликка қарамай, жаҳон иқтисодиёти учун нисбатан барқарор прогнозларни сақлаб қолди.

Жамғарманинг базавий сценарийсига кўра, жаҳон иқтисодиёти 2026 йилда 3,1% га ва 2027 йилда 3,4% га ўсади. Солиштириш учун, 2025 йилда ўсиш 3,5% ни ташкил этган эди.

Дунёда инфляция 2025 йилдаги 4,1% дан 2026 йилда 4,7% гача тезлашиши, шундан сўнг 2027 йилда 4,1% гача секинлашиши кутилмоқда.

ХВФда таъкидланишича, жаҳон иқтисодиёти бизнеснинг мослашуви, энергия ресурсларини етказиб бериш йўналишларининг ўзгариши, тўпланган захиралардан фойдаланиш ва ишлаб чиқаришнинг нефтга қарамлигини камайтириш туфайли бир қатор жиддий ларзаларни енгиб ўтишга муваффақ бўлди.

Барқарорликнинг яна бир муҳим омили сунъий интеллект соҳасидаги инвестициявий бум бўлди. Ҳисоблаш инфратузилмаси, ускуналар ва алоқадор технологияларга қилинган йирик киритмалар иқтисодий фаоллик ва халқаро савдони қўллаб-қувватламоқда.

Бироқ афзалликлар мамлакатлар ўртасида тенг бўлинмаган. Технологик етказиб бериш занжирларида иштирок этаётган ёки энергия ресурслари экспортидан наф кўраётган иқтисодиётлар янада қулай мавқедадир. Энергия ташувчилар импортига қарам ва технологик секторга суст жалб қилинган мамлакатлар иқтисодий ўсиш учун юқори харажатлар ва чекланувчиларга дуч келмоқда.

Жамғарма шунингдек, товарлар ва хизматлар жаҳон савдоси ҳажми 2026 йилда 4,6% га ва 2027 йилда 4,7% га ортишини кутмоқда.

ХВФ қандай хавф-хатарларни кўрмоқда

Жаҳон иқтисодиётининг барқарорлигига қарамай, жамғарма мамлакатларнинг янги ларзаларга қарши туриш имкониятлари секин-аста қисқариб бораётганидан огоҳлантиради.

Асосий хавф-хатарлардан бири Яқин Шарқдаги чўзилиб кетган низо бўлиб қолмоқда. Унинг янада эскалацияси нефть ва газ етказиб беришда узилишларга, озиқ-овқат нархларининг ошишига ва инфляция босимининг кучайишига олиб келиши мумкин.

ХВФнинг базавий прогнозида нефтнинг ўртача нархи 2025 йилдаги 67,74 долларга қарши 2026 йилда бир баррель учун 95,74 долларни ташкил этиши назарда тутилган. 2027 йилда 87,39 долларгача пасайиш кутилмоқда.

Ноаниқликнинг яна бир манбаи — сунъий интеллект истиқболларининг мумкин бўлган қайта баҳоланишидир. Агар технологик инвестицияларнинг даромадлилиги бўйича кутилмалар ўзини оқламаса, бу акциялар қийматининг тушиб кетишига, инвестицияларнинг қисқаришига ва молиявий шароитларнинг қатанглашишига олиб келиши мумкин.

Юқори давлат қарзи, қарз олиш қийматининг ортиши, савдо зиддиятлари ва иқлим ларзалари қўшимча таҳдид солади.

Ушбу шароитда ХВФ мамлакатларга бюджет резервларини тиклашни, энергетика тизимлари барқарорлигини оширишни, савдо алоқаларини диверсификация қилишни ва рақобатни қўллаб-қувватлашни тавсия этади.

Турмуш даражаси нархи ошганда жамғарма давлат бюджетларига юкни ошириши мумкин бўлган нархларни кенг кўламли субсидиялашдан кўра, энг эҳтиёжманд хонадонларга вақтинчалик манзилли молиявий ёрдам беришни афзал кўришни таклиф қилади.

ХВФда таъкидланишича, иқтисодий барқарорликнинг сақланиши мамлакатларнинг янги инқирозларга муносабат билдириш қобилиятигагина эмас, балки узоқ муддатли ўсиш учун шароитлар яратилишига ҳам боғлиқ бўлади.