Хитой Мбаппени кечирим сўрашга мажбур қилди - аммо кўпчилик унинг айнан нима деганини билмайди
Футболчининг "Хитой етакчиси" ҳақидаги изоҳлари ғазабга сабаб бўлди, аммо сензура кўпчиликни айнан нима содир бўлгани ҳақида ўйлантириб қўйди.
Хитой Мбаппени кечирим сўрашга мажбур қилди, аммо кўпчилик унинг айнан нима деганини ҳалигача билмайди
Душанба оқшомида Килиан Мбаппе Лондондаги «Олтин тўп» топшириш маросимида бўлган бир вақтда, Хитой ижтимоий тармоқларида катта жанжал марказига айланди.
Футбол мухлислари унинг ўзини «энг кўп кулишга мажбур қиладиган» мем ҳақида ҳазиллашган видеосига дуч келишди. Ушбу мемда унинг юзи мамлакат тарихидаги энг қонли даврлардан бирига бошчилик қилган Мао Цзэдунга ўхшаш «хитойлик диктатор» қиёфасига жойлаштирилган эди.
Норозилик тўлқини шиддат билан тарқалди: Хитой брендлари бир-бирининг ортидан у билан ҳамкорликни тўхтатди, давлат телеканали CCTV’нинг бош компанияси бўлмиш China Media Group эса Ла Лига ўйинлари узатилишини тўхтатиб қўйди. Ташқи ишлар вазирлиги нотиғи шундай деди: «Хитой халқининг туйғуларига озор берадиган сўз ва ҳаракатлар, табиийки, Хитой жамиятининг барча қатламлари томонидан бирдек қаршиликка учрайди».
Шунга қарамай, Хитой интернетида жуда кам сонли кишилар бу сўз ва ҳаракатларни очиқ айтди ёки мамлакатда деярли муқаддас шахс саналадиган Мао номини тилга олди.
1,4 миллиард аҳолини глобал интернетдан тўсиб турувчи Хитойнинг илғор цензура тизими сабабли кўпчилик айнан нима содир бўлганини аниқ билмас эди.
Ижтимоий тармоқ алгоритмлари ва фойдаланувчилар устун қарашга қарши чиқишдан эҳтиёт бўладиган қаттиқ назорат қилинадиган интернет томонидан авж олдирилган «Хитой халқининг туйғуларига озор бериш» айбловининг ўзигина ғазаб тўлқинини келтириб чиқариш учун етарли бўлиб чиқди.
Кўп ўтмай, дунёнинг энг йирик футбол жулдузларидан бири бўлган Мбаппе ўзининг «ўйламай айтган» изоҳи учун «чин дилдан афсусда» эканини айтди. Унинг клуби «Реал Мадрид» ва Испаниянинг Ла Лигаси ҳам кечирим сўради. Хитой дунёдаги энг оммабоп спорт тури учун йирик бозор ҳисобланади.
Кейинчалик Пекин футболчининг кечирим сўрашини «жиддий» қабул қилаётганини билдирди. China Media Group эса трансляциялар қайта бошланиши ёки йўқлиги ҳақида ҳали нимадир дегани йўқ.
Бироқ тармоқдаги ғазаб сўнмади.
«Кечирим сўраш — у қилиши керак бўлган энг кам нарса, аммо мен уни кечирмайман. Мен унга тақиқ қўйилишини қўллаб-қувватлайман», дейилади Weibo’даги энг оммабоп изоҳлардан бирида.
Мбаппе интервьюда Маонинг номини тилга олмаган эди, аммо кўпчилик Коммунистик Хитой асосчиси билан боғлиқ ҳар қандай ҳазил чегарадан чиқиш деб ҳисоблади.
«Кимга озор берганингизни биласизми? У — Хитой халқининг маънавий устунидир», деб ёзди Weibo фойдаланувчиларидан бири. Бу изоҳга 700 дан ортиқ фойдаланувчи «лайк» босди.
«У тарихимиздаги энг муҳим шахс. Оддий кечирим сўраш ҳамма нарсани ҳал қилади деб ўйлайсизми?» — деб ёзди бошқа бир фойдаланувчи.
Weibo фойдаланувчилари мемни ғира-шира қилиб ва Маога бўлган ишораларни ўчириб, видеоклипни улашишди
Қизиғи шундаки, кучли норозиликка қарамай, Хитой ижтимоий тармоқларидаги кўплаб одамлар ҳали ҳам франциялик ҳужумчи айнан нима деганини сўрашмоқда. Улар Хитой интернети каби цензура қилинган ва ҳеч қандай жавоб бера олмайдиган AI чат-ботларига мурожаат қилишди. Бошқалар тушунтиришга ҳаракат қилишди, аммо Маони тилга олишдан қочишди.
«100 юанлик банкнотадаги одам» ва Мао бир вақтлар ўзи учун ишлатган «ўқитувчи» унвонига ишоралар қилинди. Мем ва интервьюнинг скриншотлари тарқатилди, уларда «диктатор» сўзи ҳам, Мбаппенинг юзи ҳам хиралаштирилган эди.
Хитой Ташқи ишлар вазирлиги баёнотида ҳам, Мбаппе, «Реал Мадрид» ва Ла Лиганинг кечиримларида ҳам Мао тўғридан-тўғри тилга олинмади.
Хитой Коммунистик партиясини фуқаролар урушида ғалабага етаклаган ва Хитой Халқ Республикасига асос солган Мао 1976 йилда вафот этган.
Унинг бошқаруви давридаги суронли воқеаларга, жумладан, ўн миллионлаб одамларнинг ёстиғини қуритган очликни келтириб чиқарган ва Хитой жамиятида шафқатсиз тазйиқларни авж олдирган «Катта сакраш» ва «Маданий инқилоб»га қарамай, у Хитойда ҳалигача эъзозланадиган шахс бўлиб қолмоқда.
Хитойда Коммунистик партия шаҳидлари ва уруш қаҳрамонларини «ҳақорат қилиш» ёки «туҳмат қилиш» ноқонуний ҳисобланади
Маонинг портрети Пекиннинг Тяньаньмэнь майдонидан қараб туради ва бу унинг замонавий Хитой тасаввурида қанчалик марказий ўрин тутишини кўрсатади. Бошқа собиқ Хитой етакчиларидан фарқли ўлароқ, унинг мумиёланган жасади у ерда ошкора намойиш этилади ва ҳар куни ўн миллионлаб ташриф буюрувчиларни жалб қилади. Сўнгги йилларда унинг асарларини ўқийдиган ва ижтимоий тармоқларда у ҳақидаги видеоларни томоша қиладиган ёшлар орасида унга бўлган қизиқиш қайта уйғонди.
Хитой тарих дарсликлари Мао бошқаруви давридаги вайронгарчиликларни имкон қадар камайтириб кўрсатади. Хитой Коммунистик партиясининг Мао ҳақидаги хулосаси шундаки, унинг ютуқлари хатоларидан устундир. Уларнинг фикрича, у «буюк инқилобчи ва буюк марксист»дир.
Сешанба куни Мбаппенинг Хитойдаги Weibo ижтимоий тармоғидаги аккаунтига янги фойдаланувчилар обуна бўлиши тақиқланди
Бироқ Хитойдан ташқарида тарих Маони ҳам инқилобчи, ҳам диктатор сифатида кўради. Натижада, диаспора — диссидентлар, шунингдек, оилалари ўн йиллар олдин, Мао бошқаруви даврида Хитойни тарк этган одамлар орасидаги муносабат мутлақо бошқача бўлди.
«Кечирим сўрашингиз шарт эмас, сиз ҳақсиз», дейилади футбол жулдузининг X’даги баёноти остида хитой тилида ёзилган ва энг кўп «лайк» йиғган изоҳда.
«Кечирим сўраши керак бўлганлар — ХКП (Хитой Коммунистик партияси); улар Хитой халқини гаровга олди ва уларнинг миясини тозалади», деб ёзди бошқа бир хитойлик фойдаланувчи.
Хитойда кириб бўлмайдиган X ва Threads тармоқларида бу жанжал янада кўпроқ мемларни келтириб чиқарди. Баъзиларида Мбаппенинг юзи Маонинг бошқа суратларига жойлаштирилган бўлса, бошқалари янада узоқроққа бориб, уни Хитойнинг ҳозирги етакчиси Си Цзиньпиннинг танасига жойлаштирган.
ФИФА Жаҳон чемпионатининг расмий ҳомийси бўлган Mengniu сут компанияси норозиликлардан сўнг футболчи билан ҳамкорликни узди
Интернетнинг қолган қисми эса шунчаки ҳайрон қолди.
«Шунчаки тушуниш қийин... Одамларга ўз етакчиларига қарши гапиришга рухсат берилмайдиганга ўхшайди. Ва улар бутун дунё улар каби фикрлашини кутишмоқдами? Бу бемаънилик», дейилади «Реал Мадрид»нинг Instagram’даги кечирим сўраши остида қолдирилган энг оммабоп изоҳда.
«Диктаторни диктатор дейишга қандай ҳаддингиз сиғди? Даҳшат», деб ёзди X’даги бошқа бир фойдаланувчи.