Халқаро муносабатлар институти (ИСРИ) Ўзбекистоннинг ўрта давлат сифатидаги ролини муҳокама қилди.
Халқаро муносабатлар институти (ИСРИ) Ўзбекистон ташқи сиёсатининг ўзгариши ва унинг минтақавий ва халқаро ролининг ўсиши ҳақида ҳисобот тақдим этди.
26-август куни Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақавий тадқиқотлар институтида мамлакатнинг масъулиятли ўрта давлат сифатида пайдо бўлишига бағишланган илмий-амалий семинар бўлиб ўтди. Тадбирда Ўзбекистон ташқи сиёсатининг ўзгариши, Марказий Осиёдаги роли ва халқаро миқёсдаги кенгайиши муҳокама қилинди.
Муҳокама институт муаллифлар жамоаси томонидан тайёрланган “Ўзбекистон масъулиятли ўрта давлат сифатида” таҳлилий ҳисоботига бағишланди. Ҳисоботда мустақилликдан кейинги мамлакат ташқи сиёсатининг эволюцияси, шунингдек, сўнгги ўн йилликда юз берган ўзгаришлар таҳлил қилинди.
Семинарни очар экан, Стратегик ва минтақавий тадқиқотлар институти директори Элдор Арипов мустақилликнинг 35 йилида Ўзбекистон халқаро муносабатларда мустақил иштирокчи сифатида пайдо бўлганини ва ўзининг ташқи сиёсат мактабини ривожлантирганини таъкидлади. Унинг таъкидлашича, сўнгги ўн йилликда суверенитет, аралашмаслик, низоларни тинч йўл билан ҳал қилиш, прагматизм ва ўзаро манфаатдорлик тамойилларига амал қилган ҳолда, мамлакат ташқи сиёсати янада очиқ ва фаол бўлиб борди.
Арипов шунингдек, халқаро академик ва эксперт ҳамжамияти О'збекистонга замонавий о'рта куч консепсияси нуқтаи назаридан тобора ко'проқ қараётганини та'кидлади. Унинг со'зларига ко'ра, ИСРИнинг вазифаси ушбу баҳолашнинг мамлакат ташқи сиёсатидаги о'згаришларга қандай мос келишини таҳлил қилиш эди.
Ҳисоботни тақдим этар экан, ИСРИ директорининг биринчи о'ринбосари Акрамжон Не'матов о'рта куч мақоми нафақат мамлакатнинг катталиги, балки мустақил ташқи сиёсат юритиш, минтақавий мас'улиятни о'з зиммасига олиш ва амалий халқаро натижаларга эришиш қобилияти билан ҳам белгиланишини та'кидлади.
Ҳисоботда О'збекистон Россия, Хитой, АҚШ, Европа Иттифоқи, Туркия, Форс ко'рфази давлатлари, Жанубий Осиё, Япония, Корея Республикаси ва бошқа ҳамкорлар билан муносабатларни ривожлантираётгани та'кидланган. Бироқ, муаллифларнинг фикрига ко'ра, бу тенг масофа сиёсати эмас, балки стратегик вариантларни кенгайтириш ва йирик куч марказлари о'ртасидаги қарама-қаршиликка аралашиб қолмаслик истаги.
Проактив дипломатияга алоҳида э'тибор қаратилади. Марказий Осиё Халқаро Институти (ИСР) ма'лумотларига ко'ра, О'збекистон Марказий Осиё, Афг'онистон, транспорт алоқалари, иқлим, Орол денгизи минтақаси, динлараро мулоқот, ёшлар ва барқарор ривожланиш билан бог'лиқ масалалар бо'йича о'з ташаббусларини тобора ко'проқ илгари сурмоқда. 2026-йил август ойига келиб, БМТ Бош Ассамблеяси О'збекистон томонидан ташаббус ко'рсатилган 15 та махсус резолюцияни қабул қилди.
Иштирокчилар, шунингдек, мамлакатнинг ташқи сиёсат имкониятларининг кенгайишини унинг ички ресурслари, жумладан, иқтисодий динамизм, демографик салоҳият, географик жойлашув, инсон капитали, ресурс базаси ва транспорт алоқаларини ривожлантириш билан бог'ладилар.
Муҳокаманинг катта қисми Марказий Осиёга баг'ишланди. Марказий Осиё Халқаро Институти директори о'ринбосари Шерзод Файзиев минтақа давлатнинг ташқи сиёсатининг етуклигининг муҳим ко'рсаткичи эканлигини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, О'збекистон мисолида бу яхши қо'шничилик муносабатларини мустаҳкамлашда, чегара муаммоларини ҳал қилишда, транспорт алоқаларини тиклашда, савдонинг о'сишида ва сув ва энергетика муаммоларига ечим излашда намоён бо'лади.
Иштирокчилар О'збекистоннинг о'сиб бораётган роли Марказий Осиёда та'сирни қайта тақсимлаш сифатида қаралмаслиги кераклигини та'кидладилар. Аксинча, Қозог'истон, Қирг'изистон, Тожикистон, Туркманистон ва О'збекистон о'ртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш бутун минтақанинг халқаро мавқеини ошириш омили сифатида қаралмоқда.
Илг'ор халқаро тадқиқотлар институтининг Афг'онистон ва Жанубий Осиё тадқиқотлари маркази директори Равшан Алимов минтақавий мувофиқлаштиришнинг муҳимлигини та'кидлади. Унинг фикрича, позицияларни уйг'унлаштириш Марказий Осиёга ташқи шериклар билан янада фаолроқ алоқа о'рнатиш, Жанубий Осиё билан алоқаларни ривожлантириш ва минтақанинг географик жойлашувидан ривожланиш ресурси сифатида фойдаланиш имконини беради.
Мисол тариқасида иштирокчилар 2026-йил 20-майда қабул қилинган БМТ Бош Ассамблеясининг иккита резолюциясини келтирдилар. О'збекистон томонидан Марказий Осиёнинг бешта давлати номидан тақдим этилган "Марказий Осиё минтақасида барқарор ривожланишни та'минлаш учун минтақавий ҳамкорлик ва иқтисодий интеграцияни мустаҳкамлаш" резолюцияси 66 та ҳаммуаллифни қабул қилди. Шу куни Қирг'изистон томонидан Тожикистон ва О'збекистон билан биргаликда тақдим этилган "Чегара низоларини тинч ё'л билан ҳал қилиш" резолюцияси қабул қилинди ва 40 та ҳаммуаллифни қабул қилди.
Семинар иштирокчилари шунингдек, О'збекистоннинг мас'улиятининг глобал о'лчамини ҳам муҳокама қилишди. Улар мамлакатнинг халқаро роли нафақат ўз ташаббусларини илгари суришда, балки халқаро мулоқот учун платформалар яратишда ҳам намоён бўлишини баҳоладилар. Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Хива, Фарғона ва Термиз кўп томонлама тадбирлар ўтказади ва Ўзбекистоннинг Орол денгизи минтақаси, иқлим, транспорт алоқалари, диний бағрикенглик ва барқарор ривожланиш бўйича ташаббуслари халқаро форумларда қўллаб-қувватланади.
Хулоса қилиб айтганда, Элдор Арипов масъулиятли ўрта куч тушунчаси расмий мақом сифатида эмас, балки юқори даражадаги масъулият сифатида қабул қилиниши кераклигини таъкидлади. Унинг таъкидлашича, давлатнинг имкониятларини кенгайтириш дипломатия сифатини, иқтисодий ва технологик барқарорликни, инсон капиталини ривожлантиришни ва халқаро мажбуриятларни бажариш қобилиятини оширишни талаб қилади.
Иштирокчилар тақдим этилган ҳисобот Ўзбекистоннинг халқаро мақомининг аниқ таърифи эмас, балки кейинги профессионал муҳокамалар учун асос бўлиб хизмат қилиши кераклигини таъкидладилар.