Wildberries’дан заём, ишончли бошқарув ва хусусийлаштириш. ДААБ раҳбари UzPost ҳақида нималарни сўзлаб берди

**Wildberries’дан қарз, ишончли бошқарув ва хусусийлаштириш. ДААК раҳбари UzPost ҳақида нималарни сўзлаб берди**

Давлат активларини бошқариш агентлиги (ДААК) директори Соҳибжон Муродов 8 октябрь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида журналистларнинг саволларига жавоб берар экан, нима учун Россия маркетплейси вакиллари компания кузатув кенгаши таркибига кирганини тушунтирди ва уни ишончли бошқарувга бериш ҳақидаги хабарларга изоҳ берди.

Унинг сўзларига кўра, илгари UzPost акциядорларига йилига 14 фоиз ставка билан 100 млрд сўм жалб қилишни кўриб чиқиш таклиф қилинган. Бироқ бундай қарор қабул қилинмаган: ДААК вакиллари ушбу шартларнинг иқтисодий жиҳатдан оқланишига шубҳа билдиришган.

«Биз масалани кўндаланг қўйдик: агар сиз пулни 14 фоиздан жалб қилаётган бўлсангиз, уларни қайси йўналишларга сарфлайсиз? Улар қанча вақтда ўзини оқлайди? Бу инвестициялар ўзини оқлайдими? Маблағлар совурилиб, яна бир қарздорлик пайдо бўлиб қолмайдими?» — деди агентлик раҳбари.

Шундан сўнг почта оператори ҳамкорлар билан молиялаштиришнинг бошқа шартлари бўйича қайтадан музокаралар бошлади.

«Ҳозирда биз дастлабки келишувлар босқичидамиз. 360 млрд сўмни жалб қилиш масаласи кўриб чиқилмоқда, лекин бу сафар фоизсиз. Бу компания дарҳол бутун суммани олади дегани эмас. 360 млрд сўмлик кредит линияси очилади. Қанча керак бўлса, шунча олишади. Эҳтимол, бу маблағлар умуман керак бўлмас», — деб тушунтирди Муродов.

У ҳар бир хариднинг зарурлиги ва жалб қилинаётган маблағлардан фойдаланиш самарадорлиги алоҳида баҳоланишини таъкидлади.

Муродов, шунингдек, Wildberries’нинг беш нафар вакили киритилган ва тўққизта ўриндан кўпчилигини эгаллаган UzPost кузатув кенгаши таркибининг янгиланишига ҳам изоҳ берди.

Унинг сўзларига кўра, улар тахмин қилинаётган фоизсиз молиялаштириш ва миллий почта операторини ривожлантириш учун маркетплейс тажрибасидан фойдаланиш нияти муносабати билан таклиф қилинган.

«Кузатув кенгаши компаниянинг молиявий-хўжалик фаолиятига бевосита аралашмайди. У фақат стратегик қарорлар қабул қилишда иштирок этади. Ижро органи аввалги таркибда қолди. Акциядор ҳам ўзгармади», — деди ДААК раҳбари.

Унинг қайд этишича, Wildberries билан ҳамкорлик почта хизматини ривожлантириш стратегиясини ишлаб чиқиш ва қарз маблағларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишни назарда тутади.

«Биз уларнинг тажрибасидан фойдаланмоқчимиз… Шунинг учун ҳам компания вакилларини кузатув кенгашига жалб этдик. Лекин бу муайян муддатга тузилган шартнома. Агар у натижа берса, ҳамкорлик давом этади. Натижа бўлмаса, бошқаришнинг бошқа усулларини кўриб чиқамиз», — деди Муродов.

Агентлик раҳбари Wildberries UzPost’нинг ягона ҳамкори эканини таъкидлади. Почта оператори, шунингдек, Ўзбекистоннинг Uzum экотизими билан ҳам ҳамкорлик қилмоқда.

Унинг сўзларига кўра, UzPost’нинг бутун мамлакат бўйлаб 1600 дан ортиқ хизмат кўрсатиш ва етказиб бериш шохобчалари мавжуд бўлиб, улар жумладан чекка ҳудудлар ва маҳаллаларда жойлашган. Уларнинг катта қисми орқали Uzum ва Wildberries ҳам ўз товарларини етказиб беради.

«Ҳатто чекка маҳаллага бориб, почта қаерда жойлашганини сўрасангиз, одамлар унинг жойини билишади. Улар кўп йиллар давомида бунга ўрганиб қолишган. Бу Uzum учун ҳам, Wildberries учун ҳам жозибадордир», — деди у.

Муродов хусусий компаниялар билан ҳамкорлик қилиш тўғрисида жамоатчиликни етарлича хабардор қилмаслик UzPost’нинг кейинги тақдири атрофида саволлар туғилишига сабаб бўлган омиллардан бирига айланганини тан олди.

Kun.uz журналистининг миллий почта оператори ёпиқ ҳужжат асосида Wildberries’га берилиши мумкинлиги ҳақидаги тўғридан-тўғри саволига жавоб берар экан, ДААК раҳбари амалдаги ишончли бошқарув шартномаси йўқлигини маълум қилди.

«Бугунги кунда ишончли бошқарув шартномаси мавжуд эмас. Фақат ҳамкорлик тўғрисидаги шартнома бор. Буни бевосита ишончли бошқарув деб атаб бўлмайди», — деди у.

Шу билан бирга, Муродов илгари компанияни бошқарувга жалб қилиш тўғрисида келишув мавжуд бўлганини айтди. Унинг сўзларига кўра, агар ҳамкорлар ДААК шартларига, жумладан 360 млрд сўмлик фоизсиз молиялаштириш ва почта операторини ривожлантиришнинг янги моделини тақдим этиш шартларига рози бўлишса, ҳамкорликнинг кейинги шакллари кўриб чиқилиши мумкин.

Алоҳида равишда у UzPost’нинг миноритар акциядорлардан акцияларни қайтариб сотиб олиш режалари ҳақидаги саволга жавоб берди.

Муродов тушунтиришича, бундай имконият акциядорлик жамиятлари тўғрисидаги қонунчиликда қабул қилинаётган корпоратив қарорларга рози бўлмаган акциядорлар учун назарда тутилган.

«Ушбу масаланинг ташаббускори миноритар акциядорнинг ўзи бўлди. У қарорга рози эмаслигини билдирди ва қонун асосида ўзига тегишли акцияларни сотиб олишни талаб қилди», — деди агентлик раҳбари.

Унинг сўзларига кўра, тегишли масала акциядорлар йиғилиши кун тартибига киритилган. У, шунингдек, бундай амалиёт Ўзбекистоннинг бошқа акциядорлик жамиятларида ҳам қўлланилишини таъкидлади.

Бунда UzPost акциядорларининг 21 сентябрдаги навбатдан ташқари умумий йиғилиши баённомасидан келиб чиқадики, компанияга нисбатан ишончли бошқарув шартномаси амал қилган.

Ҳужжатда айтилишича, 2025 йил 30 декабрда давлат ва «WB INT EXPORT» МЧЖ ўртасида UzPost давлат акциялар пакетини ишончли бошқариш тўғрисидаги 01/3−94-сонли шартнома тузилган. Ушбу шартноманинг 6.1-бандига мувофиқ, Россия компанияси ДААКга почта оператори кузатув кенгаши таркибини ўзгартириш таклифи билдирилган 2026 йил 11 августдаги ДД-4-сонли хатни юборган.

Хусусан, кузатув кенгашининг амалдаги тўрт нафар аъзосини — Олег Пекос, Шаҳзод Усаров, Роджер Крук ва Музаффар Астанкуловни қайта сайлаш ҳамда кенгаш таркибига Wildberries & Russ билан боғлиқ беш нафар вакилни: Евгений Митин, Эмиль Хасьянов, Павел Логунов, Александра Хмелёва ва Акмал Примкуловни киритиш таклиф қилинган.

ДААК 2026 йил 30 сентябрдаги тегишли хатини юбориб, таклифни қўллаб-қувватлаган. Акциядорларнинг навбатдан ташқари йиғилишида барча тўққиз нафар номзод уч йил муддатга кузатув кенгашига сайланган. Шу тариқа, ундаги тўққизта ўриндан бештасини Wildberries & Russ билан боғлиқ вакиллар эгаллаган.

Бунда баённомада 2025 йил 30 декабрдаги ишончли бошқарув шартномасини бекор қилиш тўғрисида маълумотлар мавжуд эмас.

Янги ҳамкорларни жалб қилиш заруратини Муродов почта хизматлари бозоридаги ўзгаришлар ва анъанавий даромад манбаларининг қисқариши билан тушунтирди.

Хусусан, илгари UzPost даромадининг муҳим манбаларидан бири фуқароларга маъмурий жарималар тўғрисидаги қоғоз шаклидаги хабарномаларни етказиб бериш бўлган. Бироқ давлат органлари ва банклар электрон хабардор қилишга ўтгандан сўнг, ушбу хизматга эҳтиёж йўқолди.

«Илгари хабарнома чоп этилар, конвертга солинар ва жарима олган шахсга етказилар эди. Ҳозир буларнинг барчаси рақамлаштирилган. Почта фақат шу хизматнинг ўзидан 50−60 млрд сўм миқдоридаги даромад манбаини йўқотди», — маълум қилди Муродов.

Унинг фикрича, бундай шароитда компания корпоратив бошқарувнинг замонавий механизмларини жорий этиши ва хусусий логистика ҳамда савдо платформалари томонидан бўладиган рақобатга мослашиши зарур.

Аввалроқ, 3 октябрь куни ДААК UzPost’нинг молиявий аҳволи оғирлигича қолаётганини хабар қилган эди. Охирги уч йилда компаниянинг ўртача соф фойдаси 0,2% рентабеллик кўрсаткичи билан йилига 800 млн сўмни ташкил этган.

2026 йилнинг биринчи ярмида миллий почта операторининг даромади ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 17 фоизга қисқариб, 313,6 млрд сўмни ташкил этди. Банк қарздорлиги 45,3 млрд сўмга етди.

Агентлик почта инфратузилмасини модернизация қилиш ва рақамлаштириш эҳтиёжини 300 млрд сўмдан ортиқроққа баҳолади. Режалаштирилган тадбирлар қаторига юк ва электр транспортини харид қилиш, саралаш марказини, IT-инфратузилмани янгилаш, қўшимча почтаматлар ўрнатиш ва алоқа бўлимларини таъмирлаш киради.

Матбуот анжуманида Муродов UzPost’даги давлат улушининг кейинги тақдирига алоҳида тўхталиб ўтди.

У миллий почта оператори акциядорлик жамияти шаклида фаолият юритишини, унда давлат акциядор сифатида иштирок этишини тушунтирди. Шу билан бирга, давлат улушини хусусийлаштириш бўйича ҳали якуний қарор қабул қилинмаган.

«Биз почтани хусусийлаштириш масаласи бўйича ҳали якуний қарорга келганимиз йўқ. Биринчи навбатда, халқаро амалиётга эга ва бозорда ўз ўрнига эга бўлган компаниялар тажрибасини жалб қилмоқчимиз», — деди ДААК раҳбари.

Агентликнинг 3 октябрдаги расмий маълумотларига кўра, UzPost’даги давлат улуши 92,9% ни ташкил этади. Илгари давлат ташкилотлари, корхоналари ва тижорат банкларига тегишли бўлган акциялар пакетлари ДААКда консолидация қилинган.

Агентлик, шунингдек, Wildberries ва Uzum Market’нинг давлат улушини сотиб олишга қизиқиши борлигини тасдиқлади, бироқ уни хусусийлаштириш бўйича расмийлаштирилган ҳужжатлар йўқлигини маълум қилди.

Муродов қўшимча қилишича, агар томонлар фоизсиз молиялаштириш бўйича келишувга эришсалар, бу ҳақдаги маълумот жамоатчилик учун қўшимча равишда эълон қилинади.

2025 йилда UzPost акциядорлари таркиби бир неча бор ўзгарди. Ўтган йилнинг июнь ойида «Алоқабанк», Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда унга алоқадор тузилмалар аффилланган шахслар рўйхатидан чиқарилди. Уларнинг ўрнига ДААК, унга алоқадор юридик шахслар ва Ўзбекистон Миллий инвестиция жамғармаси (ЎзМИЖ) киритилди.

Кейинчалик, дастлаб ЎзМИЖга берилиши назарда тутилган 25 фоизлик улуш Давлат активларини бошқариш агентлигига ўтди.

2025 йилнинг кузида UzPost хусусийлаштирилиши мумкинлиги ва компанияга Wildberries томонидан қизиқиш борлиги ҳақида хабарлар пайдо бўлди. «Газета», Spot ва РБК манбалари ўшанда Wildberries & Russ тузилмаси жараёнда иштирок этаётганини хабар қилган эди, бироқ битим расман тасдиқланмаган эди.

Uzum ҳам UzPost’га инвестиция киритишга тайёрлигини билдирган ва савдоларда иштирок этиш учун ариза топширганини маълум қилган эди.

2025 йил октябрь ойида Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ДААКдан почта операторидаги давлат улуши билан боғлиқ мумкин бўлган савдоларнинг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлашни талаб қилди.