Венгрияда Виктор Орбан танқидчиси президент бўлди
Венгрияда Виктор Орбаннинг танқидчиси президентлик лавозимига тайинланди.
11-август куни Венгрия қонун чиқарувчилари Олий суднинг собиқ раҳбари Андрас Бакани мамлакатнинг янги давлат раҳбари этиб тасдиқлади. У собиқ бош вазир Виктор Орбан даврида лавозимидан четлатилган ва Орбаннинг ашаддий танқидчиси ҳисобланади. Бу ҳақда Ле Монде хабар берди.
Президентлик лавозими июл ойида бўшаб қолган эди. Ўшанда Евроиттифоқ тарафдори бўлган консерватив бош вазир Петер Мадяр собиқ ҳукумат раҳбари Орбаннинг давлат институтларига таъсирини камайтириш мақсадида олдинги президентни лавозимидан четлатган эди. Олдинги президент Орбаннинг иттифоқчиси бўлган.
Ҳукмрон “Тиса” партияси парламентда учдан икки қисм кўпчилик овозга эга. Парламент Бакани 140 та рози ва 6 та қарши овоз билан президент этиб сайлади. Баканинг ўзи Европа инсон ҳуқуқлари судида 17 йил судялик қилган. “Тиса” партияси 8-август куни 73 ёшли Бакани ушбу кўпроқ рамзий маънога эга лавозимга номзод қилиб кўрсатган эди.
Мадярнинг таъкидлашича, Баканинг ҳаёти “демократик ҳуқуқий давлат ва конституциявий тамойилларга содиқлик намунасидир”. Шунингдек, у Марказий Европа мамлакатини “яна ҳуқуқий давлат ва конституциявий бошқарув йўлига қайтариш лозимлигини” айтди.
Олдинги президент Тамас Сулёкнинг ваколат муддати Мадяр ислоҳотлари доирасида қабул қилинган конституциявий тузатиш сабабли қисқартирилди. Мадяр партияси апрел ойидаги сайловларда ғалаба қозонди. Бу Орбаннинг 16 йиллик бошқарувига чек қўйди. Мадяр “тизимни ўзгартириш”га ваъда берди.
Бироқ инсон ҳуқуқлари бўйича кузатувчилар Сулёкнинг четлатилишини танқид қилди. Улар бу ўзгартиришларни Орбаннинг “нолиберал” тизим қуришда қўллаган усулларига қиёслади. Орбаннинг “Фидес” партияси ҳамда унинг иттифоқчиси КДНП Сулёкнинг четлатилишини “золимона” ва “ноқонуний” деб атаб, парламентдаги овоз бериш жараёнини бойкот қилди.
Бака ўзи ҳам шунга ўхшаш қонуний ҳужжат билан лавозимидан бўшатилган бўлса-да, Сулёкнинг четлатилишини танқид қилмади.
“Ҳуқуқий давлатда бундай фавқулодда чоралардан фойдаланиб бўлмайди. Лекин Венгрия Орбан даврида қарам давлатга айланиб қолган эди”, деди у июл ойида ОАВга.
1990-йилда, демократик ўтиш давридан сўнг, Бака “Консерватив Венгрия демократик форуми” (МДФ) партияси рўйхатидан депутат этиб сайланган эди. У 1991-йилдан 2008-йилгача Страсбургдаги Европа инсон ҳуқуқлари судида судялик қилган.
2009-йилда у Олий суд раҳбари лавозимига номзод қилиб кўрсатилган. Лекин 2012-йилда у лавозимидан олиб ташланган. Чунки у Орбан даврида судяларнинг мажбурий пенсия ёшини 70 ёшдан 62 ёшга тушириш ҳаракатини қоралаб, буни судялар тозалаш жараёни деб атаган эди.
Июл ойида Мадяр президентлик лавозимини шахмат афсонаси Юдит Полгарга таклиф қилган эди. Лекин бош вазир жамоатчилик билан маслаҳатлашиш ваъдасига вафо қилмагани учун эътирозларга учради. Шундан сўнг Полгар бу таклифни рад этди.