«Вазмин оптимизмда». Рустам Қосимжонов — Ўзбекистоннинг шахмат Олимпиадасидаги имкониятлари ва фаворитлар ҳақида

«Вазмин оптимизмда». Рустам Қосимжонов — Ўзбекистоннинг шахмат Олимпиадасидаги имкониятлари ва фаворитлар ҳақида

Ўзбекистон шахмат Олимпиадасида қандай ғалаба қозонишни аллақачон билади. Эндиги вазифа анча мураккаб — жамоа фаворитлар қаторига кирган ва унга жуда катта эътибор қаратилган бир пайтда, ушбу муваффақиятни ўз уйидаги турнирда такрорлаш.

Мусобақанинг очилиш маросими 15 сентябрь куни Самарқандда бўлиб ўтади, илк партиялар эса кейинги куни бошланади. Старт олдидан Ўзбекистоннинг учта эркаклар ва учта аёллар терма жамоалари сўнгги машғулот учрашувларини ўтказмоқда ва жамоавий йиғинларга тайёргарлик кўрмоқда.

Ўзбекистоннинг биринчи эркаклар терма жамоаси таркибига беш нафар гроссмейстер киритилган. Ариза топширилган вақтда энг юқори рейтинг Жавоҳир Синдаровда (2778) эди. Кейинги ўринларда Нодирбек Абдусатторов (2762), Нодирбек Ёқуббоев (2685), Шамсиддин Воҳидов (2654) ва Муҳиддин Мадаминов (2611) бормоқда. Ўртача рейтинг бўйича (2720) жамоа АҚШ (2753) ва Ҳиндистондан (2735) кейин рўйхатда учинчи ўринни эгаллаб турибди.

«Газета» шарҳловчиси Георгий Шванов терма жамоа мураббийи, ўзбек шахмати афсонаси Рустам Қосимжонов билан жамоадан нималар кутиш кераклиги ва Ўзбекистонни ким тўхтата олиши ҳақида суҳбатлашди.

— Бизда ҳам, қизларда бўлгани каби, сўнгги йиғинлар режалаштирилмоқда. Лекин улар қисқароқ бўлади. Йигитларимиз, аслида, Тошкентда сўнгги машғулот учрашувларини якунлашмоқда. Муҳиддин Мадаминов ҳозир озарбайжонлик Ойдин Сулаймонли билан, Нодирбек Ёқуббоев эса эронлик Амин Табатабаи билан ўйнамоқда.

Мақола чоп этилган вақтга келиб, классик вақт назорати остидаги ҳар иккала учрашув якунланди. Нодирбек Ёқуббоев Амин Табатабаини 3:1 ҳисобида мағлуб этди, Муҳиддин Мадаминов эса Ойдин Сулаймонлига 1,5:4,5 ҳисобида имкониятни бой берди.

Режага кўра, душанба куни (7 сентябрь) биз ҳам Тошкент яқинидаги тоғларга бир неча кунга йўл оламиз. Бу машғулотлардан кўра кўпроқ жамоавий руҳни шакллантириш учундир.

— Ўйинчиларнинг илтимосига биноан ва спорт режимига киришиш учун. Ҳозир Ёқуббоев (ФИДЕ рейтинги — 2685) учрашувда Эрондан бўлган анча кучли шахматчи Табатабаини (2737) мағлуб этмоқда.

Менимча, бизда вазмин оптимизм учун асослар бор. Биринчи иккита тахтамиз жуда машҳур, аммо учинчиси ҳам яхши спорт формасида яқинлашмоқда. Назарий жиҳатдан, имкониятларимиз фақат яхшиланиши керак.

— Унинг рейтинги ҳам бугунги кунда Ёқуббоевникидан анча юқори. Яъни, биз кучсизроқ рақибларни танламадик, аксинча — ҳеч бўлмаганда рейтинг бўйича бизникилардан бир оз тажрибалироқ, бир оз кучлироқ рақибларни танладик.

Йигитларимиз синовлардан қўрқишмайди ва биз уларнинг ўйинини очиш учун осонроқ рақиблар топишга ҳаракат қилмаяпмиз. Улар энг жиддий ишчи шароитларда ўз ўйинларини шакллантиришмоқда.

— Бу рапид ва блиц. Бу борада ҳам икки хил фикр бор. Баъзи одамлар ўйинга киришиб олишни яхши кўришади ва у Олимпиадага оптимал формада етиб боради деган умид бор.

— Бу жуда фойдали бўлиши мумкин, ҳа. Баъзида муҳим старт олдидан бошқа, унчалик муҳим бўлмаган нарсани ўйнаш керак бўлади. Баъзида салбий энергиянинг айрим элементлари, танадаги зўриқишлар ўша мусобақада қолиб кетади.

— Якуний қарор — ҳали бизнинг спорт сиримиз. Интернетдаги таркиблар — ҳали тахталар бўйича тақсимланмаган. Қарор қабул қилиб бўлинган, аммо у эълон қилинмаяпти.

Маълумот учун: жамоавий шахматда «биринчи», «иккинчи», «учинчи» ва ҳоказо тахталар — бу ўйинчиларнинг жамоа ичидаги позицияларидир. Олимпиадада жамоа ҳар бир учрашувга тўрт нафар шахматчини олиб чиқади: биринчи тахта ўйинчиси рақибнинг биринчи тахтаси билан, иккинчиси — иккинчиси билан ва ҳоказо тўқнаш келади.

Биринчи тахта одатда жамоанинг энг кучли ёки энг нуфузли ўйинчисига берилади. Қоида тариқасида, унга энг оғир рақиблар тўғри келади: бошқа терма жамоаларнинг етакчилари, супергроссмейстерлар, жаҳон тожи учун даъвогарлар. Шу боис, биринчи тахта психологик аҳамиятга ҳам эга — унинг ўйинчиси кўп жиҳатдан жамоа етакчиси сифатида қабул қилинади.

Иккинчи тахта ҳам жуда кучли рақибларга қарши ўйнайди, аммо баъзида тақсимот стратегик тарзда амалга оширилади. Агар жамоа бошқа тартиб спорт формаси, психология ёки кутилаётган рақиблар нуқтаи назаридан яхшироқ деб ҳисобласа, биринчи тахтага албатта энг юқори рейтингга эга шахматчини қўйиши шарт эмас.

Шу билан бирга, исталган тахтадаги очко бир хил қийматга эга: биринчи тахтадаги ғалаба тўртинчидаги ғалабадан қимматлироқ эмас. Жамоавий учрашувда тўртта партиянинг барча натижалари қўшилади. Масалан, 2,5:1,5 — жамоанинг ғалабаси.

— Қарор бизда умумий жамоавий қабул қилинади. Йигитларнинг бир-бирига бўлган муносабати жуда яхши. Бу борада ҳаммаси жойида.

— Масалан, аввалги Олимпиадада терма жамоамиз Вьетнамга ютқазиб қўйган эди. Фаворитларнинг ҳеч қандай рўйхатида бўлмаган жамоага.

Хавфли жамоалар жуда кўп: Польша, Германия, Сербия, Англия, Франция. Осиё жамоаларидан анъанавий тарзда Эрон хавфли. Туркиянинг жуда ёш, жуда хавфли таркиби бор. Анъанавий тарзда Озарбайжон — кучли жамоа. Олимпиадаларда анъанавий тарзда Арманистон — хавфли жамоа.

Буларнинг барчаси фаворитларнинг кучли учлик-тўртлигига кирмайдиган жамоалардир. Уларнинг барчаси жуда хавфли.

Ва яна вазн тоифаси оғир бўлганларнинг ўзлари бор. Оғир вазнлилар тўртлиги — бу Хитой, АҚШ, Ҳиндистон ва Ўзбекистон. Ва, аслида, турли одамлар уларни турли тартибда кўриб чиқишади. Олимпиада ҳеч ким учун осон сайр бўлмайди.

— Иккинчи ва учинчи терма жамоалар менинг вазифаларим доирасига кирмайди. Биламанки, бизда йигитлар жуда яхши, жуда ёш, жуда истиқболли. Ва, масалан, иккинчи ва ҳатто учинчи терма жамоа билан учрашув ҳам биз учун осон бўлмайди.

Мен уларни тилга олмадим, чунки бу бизнинг мамлакатимиз, лекин аслида потенциал оғир учрашувлар қаторида — бизнинг бошқа терма жамоаларимиз билан ўйинлар ҳам бор. Бу доим қийин. Психологик жиҳатдан ҳам — биз учун ҳам, улар учун ҳам. Бу алоҳида бир тарих. Умид қиламанки, биз бундай учрашувдан қочишга муваффақ бўламиз.

— Йигитларимизнинг мураббийлари кўп. Мен бу ҳақда батафсил гапиришни истамасдим, чунки бу ҳам рақибларимиз учун қизиқ бўлиши мумкин бўлган маълумотдир. Шунинг учун исмларни айтмаган бўлардим.

Менимча, энг яхшиси, энг ёқимлиси — турнирда ғолиб чиқиш ва шундан кейин барча тафсилотлар билан ўртоқлашиш. «Мана, биз ютдик, энди эса бунга ҳисса қўшган одамларнинг исмларини етти дақиқа давомида ўқиб чиқиш мумкин», дейиш.

Бизнинг ҳолатимизда бу ишга жалб қилинган юзлаб, минглаб одамлардир. Аслида Шахмат федерацияси ва давлат томонидан амалга оширилаётган ишлар ҳажми жиҳатидан мутлақо ҳайратланарлидир.

— Бунга жуда умид қиламан. Мен учун, ҳатто Жавоҳир Синдаров бир-икки ойдан кейин жаҳон чемпионати учрашувида ўйнашини ҳисобга олсак ҳам, Олимпиада барибир — энг муҳим воқеа. Ҳеч бўлмаганда бу терма жамоа бўлгани ва бу Ўзбекистонда содир бўлаётгани учун. Ҳозир барча фикрлар Олимпиада билан банд ва ёрдам бериши мумкин бўлган ҳар бир нарсани энг майда тафсилотларигача ўйлаб кўришга ҳаракат қиляпмиз.

Ҳатто рафиқам ҳам бизни қўллаб-қувватлаш учун учиб келяпти. Унинг ўзи ҳам илгари спортчи бўлган, мени ва терма жамоани қўллаб-қувватлаш учун бир нечта шахмат Олимпиадаларида қатнашган. Йигитларни ҳам танийди, шахматни ҳам яхши билади, профессионал спортни ҳам тушунади. Яъни, биз энг яхши кучларни сафарбар қиляпмиз.

— Келинг, бир оз сиз ҳақингизда гаплашайлик. Сизнинг Халқаро шахмат федерацияси (ФИДЕ) вице-президентлигига номзодингиз кўрсатилаётгани ҳақида маълумот пайдо бўлди. Агар иложи бўлса, бу ҳақда бир оз гапириб берсангиз.

«ФИДЕ вице-президенти» аслида бўлганидан кўра анча жарангдорроқ эшитилади. Менинг тушунишимча, у ерда саккизта вице-президент бор ва бу ташкилотдаги иккинчи шахс дегани эмас. Бу шундай фахрий лавозим, худди директорлар кенгаши ёки кузатув кенгашига ўхшаш нарса.

Буларнинг барчаси мен учун биринчи марта ва мутлақо янгилик, мен ўз навбатимда айнан Олимпиаданинг ўзига, терма жамоамизнинг чиқишига эътибор қаратаман.

Мен Самарқандга йигитларимизга ёрдам бериш учун келяпман. У ерда сайловлар билан нима содир бўлишини эса овоз берувчи делегатлар ҳал қилади. Шахмат оламида анча таниқли номим, яхши обрўйим борлигини ва турнир Ўзбекистонда ўтаётганини ҳисобга олсак, менинг тушунишимча, имкониятларим анча яхши. Лекин асло юз фоизлик эмас.

У ерда жуда кўп одамлар номзодини қўймоқда, улар ҳам таниқли, ФИДЕда Макропулос каби энг юқори бўғинларда ишлаган. Хитойлик собиқ жаҳон чемпиони аёл номзодини қўймоқда, шахмат оламида таниқли бўлган турли инсонлар номзодини қўймоқда. Шунинг учун, ҳа, гарчи мен сиёсатдан жуда-жуда узоқ бўлсам-да, бу осон бўлмаслигини биламан. Ва бу Самарқандда ўйлайдиган нарсам эмас.

— Бу мутлақо алоҳида нарса. Мен ҳеч кимнинг дастурида эмасман, ҳозир номзодини қўйишга ҳаракат қилаётган бирор бир шахс билан боғлиқ эмасман.

Агар мени сайлашса, мени бирор бир дастурнинг қисми ёки кимнингдир, таъбир жоиз бўлса, президентлик чиптасининг бир қисми сифатида сайлашмайди. Агар ўтсам, фақат шахмат оламида мени яхши кўришлари ва қадрлашлари учунгина ўтаман, кимдир танлаб олгани учун эмас.

— Хусусиятлари бор. Менимча, баъзи шахматчиларга жамоа учун ўйнаш осонроқ. Елкадошлик ҳисси, масъулият ҳисси баъзиларга ёрдам беради. Умид қиламанки, Ўзбекистонда бу хусусият кўпроқ ижобий таъсир кўрсатади.

Ва жамоамиз ҳозир, шубҳасиз, Олимпиадада ғолиб чиққан тўрт йил аввалгидан кўра кучлироқ. Шунинг учун мен вазмин оптимизмдаман.

— Мен кўплаб Олимпиадаларда ўйнаганман ва уларнинг аксариятида — биринчи тахтада. Менга доим туюлган ва ҳозир ҳам туюладики, гарчи барча тахталар бир хил бўлса ва барча очколар бир хил ҳисобланса-да, жамоа етакчисининг муайян роли бор.

Менга доим Олимпиадада ўйинчилар жамоа етакчисига интилишадигандек туюларди. Ва агар етакчи яхши ўйнаса, кўп ҳолларда жамоа ҳам яхши ўйнайди. Бу вазиятнинг қандайдир психологик таъсири бор.

Шунинг учун — ҳа, мен бу масъулиятни доим ҳис қилганман. Ва бу менга босим ўтказмагандек туюларди. Кўп йиллар давомида яққол биринчи рақамли, яққол энг кучли ва энг тажрибали шахматчи бўлган терма жамоани ўз ортимдан бошлаш менинг муқаддас бурчим деб ҳисоблардим.

Ҳозир эса бизда жуда кўп кучли шахматчилар, ташаббусни ўз қўлига олишга қодир жуда кўп одамлар бор. Албатта, бизда йигитлар барибир бир оз камроқ тажрибага эга бўлган бир-иккита тахта бор. Улар бизнинг биринчи тахталаримизга интилишади ва ўз даражаларини керакли даражага кўтариб олишади.

Ана ўшанда бизда биринчи ўринга даъвогарлик қиладиган ўша жамоа бўлади.

Қайд этиш жоизки, 26 сентябрь куни Самарқандда бўлиб ўтадиган ФИДЕ президентлиги сайловида уч нафар номзод рўйхатга олинган. Германиялик тадбиркор ва Freestyle Chess ҳаммуассиси Ян Хенрик Бюттнер сайловга британиялик халқаро мастер, ташкилотчи ва журналист Малкольм Пейн билан бирга бормоқда.

WR Chess асосчиси Вадим Розенштейн сингапурлик тадбиркор Гордон Танг билан тандемда номзодини кўрсатди. Унинг сайловолди жамоасига Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Отабек Умаров ҳам кирди.

Учинчи номзод — қозоғистонлик тадбиркор ва Freedom Holding асосчиси Тимур Турлов бўлиб, у 2023 йилдан буён Қозоғистон шахмат федерациясини бошқариб келмоқда. Унинг президент ўринбосарлигига номзоди Вишванатан Ананд — кўп карра жаҳон чемпиони ва ФИДЕнинг амалдаги президент ўринбосаридир.