Ваъда бериш — тўлашни англатмайди
Ўзбекистон РФ ва Қозоғистон билан мигрантларнинг иш стажини ҳисобга олиш ва уларга пенсия тайинлаш бўйича музокараларни бошлади
**Ваъда бериш — тўлашни англатмайди**
Ўзбекистон расмийлари Россия, Қозоғистон ва қатор бошқа давлатлар билан мигрантларнинг меҳнат стажини қандай ҳисобга олиш ва уларга хорижий давлат томонидан пенсия тайинлаш масаласида музокаралар олиб бормоқда. Бу ҳақда журналистларга Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси ижро этувчи директори ўринбосари Нуриддин Шадиходжаев маълум қилди.
Мулозимнинг сўзларига кўра, худди шундай келишувлар Қирғизистон ва Озарбайжон билан имзолаб бўлинган. Ушбу ҳужжатлар бошқа мамлакатларда расмий равишда меҳнат қилган фуқаро уларнинг ҳар бирида пенсия олиш ҳуқуқига эга бўлишини назарда тутади. Масалан, агар ўзбекистонлик ўн йил Озарбайжонда ва беш йил ватанида ишлаган бўлса, унда иккала давлат ҳам унга тегишли давр учун пенсия тўлайди.
Н. Шадиходжаев пенсия шаклланишининг асосий шарти — мигрантнинг расмий бандлиги эканини таъкидлади. Фақат шу ҳолатдагина стаж ҳисобга олинади ва бўлажак тўловлар миқдорига таъсир қилади.
Бундан ташқари, Ўзбекистон фуқаролари хорижда бўлган тақдирда ҳам республика Пенсия жамғармасига ихтиёрий равишда бадал ўтказишлари мумкин. Улар уйга қайтганларидан сўнг, агар уч йил давомида чет элда бўлган вақтлари учун йилига базавий ҳисоблаш миқдорининг бир баравари — 440 минг сўм ($37) миқдорида ижтимоий солиқ тўласалар, ўтган даврларни стажга қўшиб олишлари мумкин бўлади.
Ўзбекистон ва Қирғизистон ҳукуматлари давлат ижтимоий суғуртаси ва пенсия таъминоти тўғрисида битим имзолагани ҳақида жорий йилнинг июль ойида хабар берилган эди. Ушбу шартнома иккала мамлакат фуқароларининг пенсия ҳуқуқларини, улар айнан қайси давлатда расмий ишлаганидан қатъи назар, ҳимоя қилади. Бунда пенсия миқдори муайян мамлакат қонунчилиги билан белгиланади. Стаж, иш ҳақи ва суғурта бадаллари каби кўрсаткичлар ҳисобга олинади.
Тошкент учун Россия ва Қозоғистон билан бу каби ҳужжатларни имзолаш ушбу мамлакатларда ишлаётган ўзбекистонликлар сони кўплиги сабабли жуда долзарбдир. Хусусан, 2026 йил сентябрь ойида эълон қилинган статистикага кўра, хорижда 1,4 миллионга яқин Ўзбекистон фуқароси меҳнат қилмоқда. Уларнинг ярмидан кўпи — 834 мингдан ортиғи — Россияда, яна қарийб 84,5 минг нафари эса Қозоғистонда бўлиб турибди.
Марказий Осиёдан келган кўплаб мигрантлар Россияни иш жойи сифатида танлашади. Шу боис минтақа давлатлари учун Москва билан пенсия келишувлари катта аҳамиятга эга. СССР парчаланиб кетганидан кейин Россия расмийлари РФ паспортини олган эмигрант суғурта ва бошқа бадалларни қаерда тўлаганидан қатъи назар, МДҲ давлатларидан келганларга пенсия расмийлаштирган ва тўлаган. Бироқ 2023 йилда ушбу ҳолатни тартибга солувчи ҳужжат ўз юридик кучини йўқотди.
Шундан сўнг РФ алоҳида битимлар тузишни бошлади. Хусусан, Қирғизистон ва Қозоғистон Евроосиё иқтисодий иттифоқи иштирокчилари билан тегишли шартнома доирасида яна «пенсия дастури» бўйича шерикларга айланди. Бу шуни англатадики, ушбу Марказий Осиё республикаларидан Россияга кўчиб ўтганларга СССР ва давлат мустақиллиги давридаги — то 2021 йилгача (Россиянинг МДҲ давлатлари билан келишувни денонсация қилиш жараёни бошлангунига қадар) бўлган стаж, шунингдек, Россия ҳудудидаги иш фаолияти ҳисобга олинади.
Тожикистон билан алоҳида шартнома амал қилмоқда, унга кўра РФ пенсияни ҳисоблашда эмигрантнинг аввалги яшаш жойи ҳудудида орттирган барча стажини ҳисобга олади.
Россия ва Ўзбекистон ўртасида эса бундай келишувлар йўқ. Шу билан бирга, томонлар бир неча йилдан буён ушбу масала бўйича турли даражаларда музокаралар олиб бормоқда.