Узбекистонда соғлиқни сақлаш соҳасининг рақамли имкониятларига ишонишадими

Ўзбекистонда соғлиқни сақлашнинг рақамли имкониятларига ишонишадими

Дунёнинг 20 та мамлакатида, жумладан Ўзбекистонда STADA Health Report 2026 тадқиқоти ўтказилди. Ўзбекистонда респондентларнинг 52 фоизи соғлиқни сақлаш тизимининг рақамли имкониятларини юқори баҳолади.

Форумнинг асосий ғояси — ушбу тадқиқот ўтказилган мамлакатларда ахборот технологиялари ва сунъий интеллект бугунги кунда қандай жорий этилаётганини тушунишдир.

Бутун дунёда ҳозирда ахборот технологияларининг жадал ривожланиши ва сунъий интеллектнинг жорий этилиши бормоқда ва Ўзбекистон бу борада истисно эмас.

Ўзбекистонда Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарори билан тартибга солинадиган ўтпзинчи йилгача мўлжалланган давлат стратегияси амал қилмоқда. Унинг мақсадлари — инфратузилмани яратиш, кадрларни тайёрлаш, ахборот технологиялари ва сунъий интеллект бўйича кластерларни шакллантириш ва тегишлича, уларни жорий этишдир.

Ўзбекистонда «Ижтимоий фикр» ташкилоти томонидан ўтказилган комплекс тадқиқотлар натижалари шуни кўрсатдики, мамлакат учун сезиларли натижалардан бири миллий соғлиқни сақлаш тизимининг рақамли имкониятлари юқори баҳолангани бўлди.

«Агар Ўзбекистон соғлиқни сақлаш тизимига қиёслайдиган бўлсак, бу эрта ташхис қўйиш, даволаш усулини танлаш, даволаш натижаларини прогноз қилиш нуқтаи назаридан жуда яхши ёрдамдир. Ва эҳтимол, бу ерда яна энг муҳим жиҳат — молиялаштириш нуқтаи назаридан соғлиқни сақлаш тизимига тушадиган юкламани сезиларли даражада камайтиришдир», — деди Stada компаниясининг Ўзбекистон Республикасидаги раҳбари Баҳтиёр Ҳожимуҳамедов.

Аҳолининг 52 фоизи тизим уларни рақамли тиббий инструментлар ва сервис-хизматлар билан яхши таъминлайди деб ҳисоблайди, ваҳоланки тадқиқотнинг 20 та мамлакати бўйича ўртача бу кўрсаткич 28 фоизни ташкил этади. Сўровда қатнашганларнинг ярмига яқини, яъни 49 фоизи ўз рецептларини бошқаришни ёки тиббий маслаҳатлар беришни «рақамли дорихона»га топширишга тайёрлигини таъкидлади. Шу билан бирга, янги технологиялар саломатликка кундалик муносабатнинг бир қисмига айланмоқда: ушбу мақсадлар учун сунъий интеллектдан ўзбекистонликларнинг 55 фоизи аллақачон фойдаланмоқда.

Шу билан бирга, тадқиқот натижалари ўзгаришларнинг янада кенгроқ манзарасини кўрсатади. Ўзбекистон аҳолиси соғлиқни сақлаш тизимини юқори баҳолайди, ўз саломатлигини бошқариш қобилиятига ишонади ва янги технологияларни фаол ўзлаштирмоқда. Шу билан бирга, қарор қабул қилишда энг муҳим мўлжал сифатида тиббиёт мутахассислари ва яқинлар қолмоқда, тизимдан асосий кутишлар орасида эса — тиббий ёрдамнинг оммабоплигини ошириш ва профилактикани ривожлантиришдир.

2026 йилда Ўзбекистон аҳолисининг 82 фоизи давлат соғлиқни сақлаш тизимидан қониқади, тадқиқотнинг 20 мамлакати бўйича ўртача кўрсаткич эса 56 фоизни ташкил этади. Бу STADA Health Report 2026 иштирокчилари бўлган мамлакатлар орасидаги энг юқори кўрсаткичлардан биридир. Бир йил ичида мамнун бўлганлар улуши 13 фоизлик пунктга ошди. Айниқса, тизимдан тўлиқ мамнун бўлганлар улуши сезиларли даражада ортди — 2025 йилдаги 7 фоиздан 2026 йилда 22 фоизгача.

Аҳоли тизимнинг саломатлик соҳасидаги турли эҳтиёжларни таъминлаш қобилиятини ҳам юқори баҳолайди. Дори воситаларидан фойдаланиш имкониятини респондентларнинг 65 фоизи, соғлиқни сақлаш соҳасидаги инқирозлар пайтидаги қўллаб-қувватлашни — 64 фоизи, кекса ёшдаги одамларни парваришлашни — 62 фоизи, профилактик ёрдамни — 57 фоизи ижобий баҳолайди. Рақамли имкониятларга бўлган муносабат алоҳида ажралиб туради: аҳолининг 52 фоизи тизим уларни рақамли тиббий инструментлар ва сервис-хизматлар билан яхши таъминлайди деб ҳисоблайди — тадқиқот бўйича ўртача 28 фоизга қарши.

STADA Health Report 2026 нинг марказий мавзуларидан бири — сунъий интеллектнинг соғлиқни сақлашга ва пациентнинг тиббиёт мутахассислари билан муносабатларига таъсиридир. Ўзбекистонда аҳолининг 55 фоизи саломатлик масалаларида СИдан аллақачон фойдаланмоқда. Янги технологияларни айниқса ёш авлод фаол ўзлаштирмоқда: 35 ёшдан кичик респондентлар орасида бу кўрсаткич 69 фоизга етади.

Сунъий интеллектдан фойдаланишнинг сезиларли сценарийларидан бири олинган профессионал тиббий ёрдам билан боғлиқ: аҳолининг 21 фоизи шифокор қабулидан сўнг иккинчи фикр учун СИга мурожаат қилади, тадқиқот бўйича ўртача кўрсаткич эса 16 фоизни ташкил этади. Шу билан бирга, технологиянинг янада мустақил ролига муносабат эҳтиёткорона бўлиб қолмоқда. Мамлакат аҳолисининг ярми ҳозирча шифокорга мурожаат қилиш ўрнига СИ билан маслаҳатлашувни кўриб чиқишга тайёр эмас, 47 фоизи эса сунъий интеллект ташхисига тиббиёт мутахассиси ташхиси каби даражада ишонишга тайёр эмас. Шу билан бирга, респондентларнинг 15 фоизи қўйилган ташхисни яхшироқ тушуниш учун СИдан фойдаланишга мурожаат қилишларини таъкидлади. Бундан ташқари, ўзбекистонликларнинг 38 фоизи СИ ривожланиши билан тиббиёт мутахассислари ишониш мумкин бўлган инсонлар сифатида янада қадрлироқ бўлади деб ҳисоблайди, бу тадқиқот иштирокчилари орасидаги ўртача 30 фоизга қаршидир.

Бошқа нарсалар қаторида, сўровда қатнашганлар онлайн-дорихоналардан харид қилиш масалаларида рақамлаштиришга тайёрлик даражаси юқори эканини таъкидладилар — 49%. Шу билан бирга, тадқиқот респондентларининг 29 фоизи келажакда тиббиёт мутахассислари маслаҳатларининг роли онлайнга кўчишини ҳисоблайди. Келажакда дорихоналарда кутилаётган инновациялар орасида ўзбекистонликлар медикаментларни уйга етказиб беришни (37%), мутахассис билан туну кун маслаҳатлашиш имкониятини (33%), саломатликни индивидуал текшириш имкониятини (23%) айтиб ўтдилар.

Янги технологияларнинг ривожланиши саломатлик ҳақидаги қарорлар ҳали ҳам кўп жиҳатдан шахсий ишончга асосланган муҳитда юз бермоқда. Шифокорлар ва бошқа тиббиёт мутахассисларининг фикрига Ўзбекистон аҳолисининг 55 фоизи, турмуш ўртоғи ёки шеригининг фикрига — 53 фоизи, оила аъзолариникига — 49 фоизи таянади. Фармацевтлар ва дорихона ходимлари сезиларли ролни сақлаб қолмоқда — уларнинг фикрини респондентларнинг 43 фоизи ҳисобга олади. Ўзбекистон учун маданий ва диний қарашларнинг сезиларли роли ҳам хосдир: уларнинг таъсирини аҳолининг 39 фоизи таъкидлайди, тадқиқот бўйича ўртача кўрсаткич эса 19 фоизни ташкил этади. Давлат органлари ва институтларига респондентларнинг 31 фоизи таянади, ўртача кўрсаткич эса 14 фоиз.

«Бугунги кунда Ўзбекистон соғлиқни сақлаш тизими шиддат билан ўзгармоқда ва бу ўзгаришларни одамларнинг ўзлари пайқаётгани айниқса муҳимдир. Тадқиқот иштирокчиларининг ярмидан кўпи тизимнинг рақамли имкониятларини юқори баҳолайди, янги технологиялардан, жумладан сунъий интеллектдан фойдаланиш ортмоқда. Шу билан бирга, тадқиқот мамлакатимизда саломатликка бўлган муносабатнинг ўзига хослигини жуда яхши кўрсатади: инсон учун шифокор, оила ва яқинлар ҳамон муҳим. Shунга кўра, технологияларни ривожлантириш – бу соғлиқни сақлашнинг одатдаги моделидан воз кечиш эмас, балки унда янги имкониятларнинг пайдо бўлишидир. Улар одамларга ўз саломатлиги ҳақида яхшироқ ғамхўрлик қилишга ва янада англанган қарорлар қабул қилишга ёрдам бериши муҳимдир», — дейди Баҳтиёр Ҳожимуҳамедов.

Шифокорлар ва яқинларнинг юқори роли саломатлик учун шахсий масъулиятни ҳис қилиш билан уйғунлашади. Ўзбекистон аҳолисининг 85 фоизи ўз саломатлигини тўлиқ ёки асосан назорат қилишга қодир деб ҳисоблайди — тадқиқот бўйича ўртача 78 фоизга қарши. ўз саломатлиги устидан тўлиқ назоратни ҳис қиладиганлар улуши айниқса сезиларлидир: 20 та мамлакат бўйича ўртача 13 фоизга қарши 45 фоиз.

Тадқиқот иштирокчиларининг ярмига яқини — 48% — саломатлик масалаларида хабардорлик учун масъулият биринчи навбатда инсоннинг ўз зиммасида деб ҳисоблайди. Шу билан бирга, 41 фоиздан иштирокчилар бу ролни тиббиёт мутахассисларига ва давлатга ажратади.

«Агар қўшимча молиявий маблағлар мунтазам келиб турса ва уларни ўз саломатлигингизга сарфлаш мумкин бўлса, уларни қандай тасарруф этган бўлардингиз?» деган саволга 29% маблағларни БАДлар, витаминлар сотиб олишга ишлатган бўларди. Шу билан бирга, камроқ даражада (9%) ўзбекистонликлар маблағларни саломатликни қўллаб-қувватлаш технологияларини (иловалар, фитнес-трекерлар ва б.) харид қилишга сарфлашга тайёр.

Мамлакат аҳолиси тиббий ахборот оқимида ҳам ўзини ўртачадан кўра ишончлироқ ҳис қилади: 40% саломатлик ҳақидаги зарур маълумотларни топиш ва тушунишга қодир деб ҳисоблайди, тадқиқот бўйича ўртача кўрсаткич эса 22%.

Соғлиқни сақлаш тизимидан юқори даражада мамнунлик кейинги ўзгаришларга талаб йўқлигини англатмайди. Агар Ўзбекистон аҳолиси тизимни ривожлантириш устуворликларини мустақил белгилай олганида, 59% биринчи навбатда қишлоқ ва етарлича таъминланмаган ҳудудларда тиббий ёрдам олиш имкониятини яхшилаган бўларди. 36% биринчи бўғин тиббий ёрдами оммабоплигини оширган, 35% навбатларни қисқартирган ва тиббиёт мутахассислари сонини кўпайтирган, 33% кекса ёшдаги одамларни парваришлашни яхшилаган бўларди. Шу билан бирга, рақамли тиббий инструментлар ва телетиббиётга кейинги инвестицияларни биринчи галдаги ўзгаришлардан бири сифатида респондентларнинг 13 фоизи айтиб ўтди. шу тариқа, тизимнинг рақамли имкониятларига берилган юқори баҳо, энг аввало, тиббий ёрдамнинг янада тенг жисмоний оммабоплигига бўлган талаб билан уйғунлашади.

Яна бир сезиларли узилш аҳолининг ўз саломатлигини бошқариш қобилиятига бўлган юқори ишончи ва амалдаги профилактик хулқ-атвори ўртасида мавжуд. Ўзбекистон аҳолисининг 48 фоизи мавжуд профилактик текширувларнинг бирортасидан ҳам ўтмайди, тадқиқот бўйича ўртача кўрсаткич эса 33 фоизни ташкил этади. Барча мавжуд текширувлардан фақат 16 фоиз аҳоли ўтади.

Соңги йилларда вазият сезиларли даражада ўзгарди: профилактик текширувлардан ўтмайдиган аҳоли улуши 2023 йилдаги 25 фоиздан 2025 йилда 39 фоизга ва 2026 йилда 48 фоизгача ошди. Бир вақтнинг ўзида барча мавжуд текширувлардан ўтадиганлар улуши 38 фоиздан 16 фоизгача қисқарди. Шу билан бирга, аҳолининг ўзи профилактиканинг қадрини тан олади. Агар уларда фақат саломатликка сарфлаш мумкин бўлган қўшимча бюджет пайдо бўлганида, 32% уни биринчи навбатда профилактик текширувлар ва скринингларга йўналтирган бўларди.

STADA Health Report 2026 натижалари Ўзбекистон аҳолисининг ўз саломатлигига муносабати қандай ўзгараётганини кўрсатади. Тизим ва уннг рақамли имкониятларига берилган юқори баҳо янги технологияларни фаол ўзлаштириш ва одамларнинг ўз саломатлигини мустақил бошқариш қобилиятига бўлган юқори ишончи билан уйғунлашади. Шу билан бирга, тиббиёт мутахассислари ва яқинлар энг муҳим мўлжал бўлиб қолмоқда, тизимдан асосий кутишлар орасида эса — тиббий ёрдамнинг оммабоплиги ва профилактикани ривожлантиришдир.