Уйимизга тинчлик бўлсин
Ўзбекистон Марказий Осиёдаги энг яхши натижа билан дунёдаги энг тинч давлатлар глобал рейтингининг топ-50 талигига кирди
Уйимизга тинчлик
Дунёда тинчликсеварлик даражаси пасайишда давом этмоқда. Глобал тинчлик индекси (GPI) — 2026 маълумотларига кўра, ўтган йил давомида дунё бўйича ўртача кўрсаткич 0,7 фоизга ёмонлашган. Салбий динамика кетма-кет 12-йилдан бери қайд этилмоқда, сўнгги 18 йил ичида эса ёмонлашув 15 марта кузатилган. Бир йил ичида 163 та мамлакат ва ҳудуддан 99 тасида кўрсаткичлар ёмонлашган, 62 тасида эса яхшиланган. Ҳозирда 119 та давлат 2008 йилдагига қараганда камроқ тинчдир.
Вазият ёмонлашувининг асосий омилларидан бири сифатида қуролли можаролар сонининг ортиши қолмоқда. Сўнгги мавжуд маълумотларга кўра, 2024 йилда фаол давлатлараро қуролли можаролар сони 61 тага етди, бу Иккинчи жаҳон уруши давридан бери энг юқори кўрсаткичдир. Шу билан бирга, зўравонликнинг иқтисодий оқибатлари ҳам ортиб бормоқда: 2025 йилда Institute for Economics & Peace уларни 21,8 трлн АҚШ доллари ёки жаҳон ЯИМнинг 10,5 фоизи миқдорида баҳолади.
2026 йилда Исландия 1,161 балл натижа билан дунёдаги энг тинч мамлакат бўлиб қолди. У кетма-кет 19 йилдан бери биринчи ўринни эгаллаб келмоқда. Иккинчи ўринда Янги Зеландия (1,343 балл), учинчи ўринда эса Швейцария (1,363 балл) жойлашган. Кейинги ўринларни Словения (1,369 балл) ва Ирландия (1,371 балл) банд этган. Биринчи ўнликка, шунингдек, Австрия, Португалия, Сингапур, Финляндия ва Япония ҳам кирди. Энг тинч ўнта давлатдан еттитаси Европада жойлашган.
Рейтингнинг қуйи қисмидан асосан йирик қуролли можаролар давом этаётган давлатлар жой олди. Охирги, 163-ўринни 3,367 балл кўрсаткич билан Россия эгаллади. Ундан юқорироқда Судан (3,195 балл), ДР Конго (3,189 балл), Украина (3,184 балл) ва Исроил (3,124 балл) жойлашди. Энг кам тинч бўлган ўнта давлат қаторига, шунингдек, Жанубий Судан, Афғонистон, Яман, Сурия ва Мали ҳам кирди. Россия илк бор GPI рейтингида охирги ўринни эгаллади.
Марказий Осиё давлатлари ушбу фонда нисбатан юқори позицияларни эгаллади. Минтақадаги энг яхши натижани Ўзбекистон кўрсатди: 1,726 балл ва дунёда 37-ўрин. Қозоғистон 1,771 балл кўрсаткич билан 44-ўринни эгаллади. Тожикистон 47-ўринда (1,799 балл), Қирғизистон — 61-ўринда (1,853 балл), Туркманистон — 66-ўринда (1,903 балл) жойлашди. Минтақадаги барча беш давлатни IEP тинчликсеварлик даражаси юқори бўлган гуруҳга киритади. Шу билан бирга, Марказий Осиёнинг учта давлати жаҳон рейтингининг топ-50 талигига кирди, барча бештаси эса унинг юқори ярмидан жой олди.
Ўтган йил давомида кўрсаткичлар фақат Ўзбекистон ва Қозоғистонда яхшиланди. Бир йил аввал уларнинг GPI кўрсаткичи тегишлича 1,781 ва 1,791 баллни ташкил этган эди. Тожикистон, Қирғизистон ва Туркманистонда эса, аксинча, вазият ёмонлашди: 2025 йилда индекс тегишлича 1,749, 1,812 ва 1,859 баллни ташкил қилган эди.
Жаҳон рейтингида Ўзбекистон Албания ва Экваториал Гвинея оралиғидан жой олди. Мамлакат, шунингдек, Буюк Британия, Швеция, Греция ва Жанубий Кореядан юқорироқ позицияни эгаллади.
Бундай динамика кенгроқ минтақавий манзарага мос келади. Шарқий Европа ва Марказий Осиё GPIнинг саккизта минтақаси ичида ўртача тинчликсеварлик даражаси яхшиланган ягона минтақа бўлди. Қолган еттита минтақада кўрсаткичлар ёмонлашди, бунда энг катта пасайиш Жанубий Осиёда кузатилди.