Уй хўжаликлари газ нархининг кескин кўтарилиши энергия тўловларига янги босим олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантирилди

Бутун Буюк Британия бўйлаб уй хўжаликлари ушбу қишда энергия тўловлари юқори бўлишига тайёргарлик кўриш ҳақида огоҳлантирилди, чунки Европа давлатлари ҳарорат пасайишидан олдин табиий газ захираларини тўлдиришга шошилмоқда.

Улгуржи табиий газ нархлари аллақачон сўнгги уч йилдаги энг юқори даражага етди, бу эса ҳам корхоналар, ҳам истеъмолчилар учун энергия харажатларини ошириши мумкин.

Эрон уруши туфайли юзага келган юқори улгуржи нархлар сабабли ёзги захира йиғишни кечиктирган Европа, можаро қишгача тугайди ва кейин нархлар пасаяди, деб умид қилган эди.

Захира даражаси йилнинг ушбу даври учун нормал кўрсаткичдан анча паст бўлиб, мамлакатларни ҳозир газ сотиб олиш ёки қиш келгандан кейин янада юқори нархларга дуч келиш танлови олдида қолдирмоқда.

Чоршанба куни Европадаги эталон табиий газ нархи бир МВт/соат учун 75 евродан ошиб, 2022 йил охиридан, яъни Россиянинг Украинага бостириб кириши ортидан юзага келган кескин кўтарилиш якунидан бери энг юқори даражага етди. Буюк Британияда табиий газ нархи ҳам шу ҳафта бир терм учун 185 пенсдан ошиб, худди шундай 2022 йил охиридан бери энг юқори кўрсаткични қайд этди.

АҚШ ва Эрон ўртасида қайта бошланган тўқнашувлар фонида ўтган ҳафта давомида нархлар кўтарилди, таҳлилчилар сўнгги можаро муҳим Ҳурмуз бўғозини узоқроқ муддатга ёпиқ қолдиришидан хавотирда. Одатда, дунёдаги нефть ва суюлтирилган табиий газнинг (СУГ) тахминан бешдан бир қисми ушбу сув йўли орқали ўтади.

Capital Economics компаниясининг иқлим ва хомашё бўйича катта иқтисодчиси Ҳамад Ҳусайн сув йўли 2027 йилнинг бошигача қайта очила бошлашини кутмаётганини айтди.

Ҳатто шундан кейин ҳам, энергия ресурслари бўғоз орқали эркин ўта бошлаши ва энергия нархларига бўлган босим пасайишидан олдин маълум бир вақт талаб этилади.

"Газ нархининг кўтарилиш хавфи аниқ юқори", деди Ҳусайн BBC билан суҳбатда ва газ нархи шу йилнинг охиригача 80 евродан ошишидан огоҳлантирди.

Ҳусайннинг айтишича, у АҚШ-Исроилнинг Эрондаги уруши бошланишида газ омборлари операторлари билан гаплашганини эслайди, улар сотиб олишдан олдин инқироз барҳам топиши учун уч-тўрт ой кутишларини айтишган.

"Бўғоз амалда ёпилганига тахминан олти ой бўлди ва бу кутилган тинчлик, албатта, содир бўлмади", дея қўшимча қилди у.

Юқори улгуржи газ нархлари тартибга солувчи Ofgem ташкилотининг нархлар чегарасини белгилашга ёрдам бериш орқали уй хўжаликларининг энергия тўловларига таъсир қилади.

Энергия нархининг чегараси июль ойида кўтарилди ва октябрда яна 4 фоизга ошади, натижада оддий уй хўжалиги 1723 фунт стерлинг тўлайди. Аммо Cornwall Insight энергетика консалтинг компанияси таҳлилчилари янги йилда ички энергия нархлари яна 9 фоизга кўтарилиши мумкинлигини башорат қилишди, бу эса энг совуқ ойларда уй хўжаликларининг хавотирини оширади.

Cornwall Insight бош маслаҳатчиси доктор Крейг Лоури пайшанба куни BBC'га берган интервьюсида улгуржи нархларнинг яна бир бор кўтарилиши "январь ойидаги нархлар чегараси бўйича прогнозимизга босимни оширишини" айтди.

Бироқ, у "ҳали вақт кўплигини" ва улгуржи нархларнинг пасайиши босимни камайтириши мумкинлигини қўшимча қилди.

Энергетика хавфсизлиги ва нетто ноль департаменти (DESNZ) газ нархлари халқаро бозорларда белгиланишини айтиб, Буюк Британиядаги паст захира даражаси бўйича танқидларни рад этди.

Бритиш Гас эгаси Сентриса раҳбари Крис О'Ши ҳукуматни Шимолий денгиздаги Rough омборини кенгайтиришни қўллаб-қувватлашга бир неча бор чақириб, уни тўлдириш иқтисодий жиҳатдан фойдасиз бўлгани ва келишув бўлмаса, келаси йили ёпилиши ҳақида огоҳлантирди.

"Келаётган қиш учун Буюк Британияда омборларда деярли газ йўқ ва бу жуда катта хавотир уйғотади, чунки энергетика хавфсизлиги — миллий хавфсизликдир", деди у ўтган ҳафта LinkedIn ижтимоий тармоғида.

DESNZ вакили шундай деди: "Агар бу солиқ тўловчилар учун иқтисодий жиҳатдан фойдали бўлса, биз барча газ омборлари бўйича таклифларни муҳокама қилишга тайёрмиз".

Департамент, шунингдек, Бош вазир Энди Бернемнинг октябрь ойидан бошлаб энергия тўловларидан ҚҚСни камайтириш ваъдасини ҳамда ҳукуматнинг Британиянинг умуман табиий газга қарамлигини камайтириш борасидаги саъй-ҳаракатларини таъкидлади.

Oxford Economics бош европалик иқтисодчиси Анхель Талаверанинг айтишича, вазият "ярим тўла ва ярим бўш стакан" манзарасини тақдим этади.

Бир томондан, улгуржи газ нархлари Россиянинг Украинага кенг кўламли бостириб киришидан кейинги инқироз давридаги даражадан анча паст.

Иккинчи томондан, уй хўжаликлари ва корхоналар яқин ойларда барибир одатдагидан анча юқори энергия тўловларига дуч келишади.

"Бу жиддий, аммо ҳалокатли эмас", деди у BBC'га ва "нархларни пасайтириш учун нимадир кескин ўзгариши керак" деб қўшимча қилди.

У қайта тикланадиган энергия манбаларига ўтиш давом этаётгани сабабли табиий газга бўлган умумий талабнинг пасайганига эътибор қаратди, бироқ умумий истиқбол кўп жиҳатдан қишги об-ҳавога боғлиқлигини айтди.

"Агар қиш одатдагидан иссиқроқ бўлса, бу талаб учун жуда яхши бўлади", деди у. Аммо у одатдагидан совуқроқ қиш тескари таъсир кўрсатиши, энергияга бўлган талабни ошириши ва нархларни янада юқорига суриши ҳақида огоҳлантирди.

Тинч океанида ривожланаётган Эл-Ниньо ҳодисаси Британия қишига қандай таъсир қилиши номаълум. 2009-10 йиллар қишидаги "Буюк музлаш" ўша пайтда сўнгги уч ўн йилликдаги энг совуқ қиш бўлган эди ва у Эл-Ниньо билан тўғри келганди.

Бироқ, 2006-07 йиллар ҳам Эл-Ниньо қиши бўлган ва мавсумга хос бўлмаган даражада иссиқ кечган.

Талаверанинг айтишича, агар об-ҳаво талабни камайтирса ва Ҳурмуз бўғози кутилганидан тезроқ очилса, газ нархи тушиши мумкин.

Аммо ҳозирча "об-ҳаво машинаси бизнинг асосий умидимиз бўлиб қолмоқда".

Бу Буюк Британия ҳукуматининг қарз олиш харажатларининг яқинда содир бўлган ўсиши пасайган пайтга тўғри келди. Сешанба кунги кескин ўсишдан сўнг, 10 йиллик облигациялар — ёки давлат қимматли қоғозлари — даромадлилигини 2008 йилдан бери энг юқори даражага кўтарган эди, пайшанба куни у бироз пасайди.

Шундай бўлса-да, даромадлилик ҳали ҳам 5,15% атрофида бўлиб турибди, бу сешанба кунги сакраш бўлмаганида, 2008 йилдан кейинги энг юқори кўрсаткич бўлиб қолар эди.