Трампнинг АҚШга иммиграцияни ўзгартирган бешта усули

**Трампнинг АҚШда иммиграцияни ўзгартиришининг бешта усули**

Иммиграция узоқ вақтдан бери Дональд Трамп сиёсатининг марказида бўлиб келган.

У 2015 йилда ўзининг биринчи президентлик кампаниясини бошлаш учун Трамп-Тауэрдаги олтин эскалаторда намоён бўлганида, Мексикани чегарадан шимолга гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик юбораётганликда айблаган эди — у шундан бери бу мавзуни қайта-қайта таъкидлаб келмоқда.

Унинг бўлажак иммигрантлар сонини камайтириш бўйича биринчи муддатидаги баъзи режалари судлар томонидан чекланган эди.

Бироқ, иккинчи муддатда, кўпроқ қўллаб-қувватловчи Олий суд ва Конгресс томонидан ажратилган ўнлаб миллиард долларлик қўшимча назорат маблағлари туфайли бу чекловлар кучсизланди.

АҚШда ким яшаш ҳуқуқига эга бўлиши Трамп президентлигига берилган баҳо сифатида кенг қараладиган бўлажак оралиқ сайловлар арафасида сайловчиларни ташвишга солаётган асосий масала бўлиб қолмоқда.

У 2024 йилда чегараларни ёпиш ва оммавий депортация қилиш ваъдалари билан муваффақиятли кампания олиб борди ва у бу иккала ваъдасини ҳам бажарганига шубҳа қиладиганлар кам.

Шунда ҳам, қаттиқроқ ёндашувнинг баъзи тарафдорлари ҳам чоралар жуда узоққа кетиб қолганидан хавотирда.

Унинг асосий сиёсати бешта асосий йўналишда амалга ошди.

Джо Байден президентлиги даврида чегарани кесиб ўтиш ҳолатлари кескин ортди, фақат 2023 ва 2024 йилларнинг ўзида жанубий чегарада 4,5 миллиондан ортиқ мигрантлар билан «тўқнашувлар» қайд этилди, бу АҚШ чегараси томон шимолга ҳаракатланаётган одамларнинг жуда гоҳ сонини акс эттиради.

Унинг администрацияси охир-оқибат бошпана сўровларини чеклаш ва АҚШга ноқонуний кирган мигрантларни расмийлаштирмасдан чиқариб юбориш орқали ойлик умумий кўрсаткичларни кескин камайтирди.

Трамп лавозимга қайтганида, бу оқим жуда оз даражага тушиб қолди. Чегарадаги тўқнашувлар кескин камайди.

Трамп лавозимга қайтганининг биринчи йили охирига келиб, Байден администрацияси даврида бутун дунё бўйлаб сарлавҳаларга чиққан тартибсиз саҳналар асосан йўқолди.

Мисол учун, 2025 йил ноябрь ойида Техас штатининг Эль-Пасо чегара шаҳрига ташрифи чоғида BBC илгари иммиграция жараёнларини кутаётган ва АҚШда вақтинча бўлиш ҳуқуқи берилган минглаб мигрантларни бағрига олган вақтинчалик лагерлар бўлган жойларда сокин кўчаларни кўрди.

Трамп администрацияси тез-тез АҚШ тарихидаги «энг хавфсиз» чегара деб атайдиган натижани таъминлаш учун тажовузкор, кўп қиррали стратегиядан фойдаланди.

Бу чегарада бошпана сўровларини амалда музлатиб қўйиш, ушланганларни АҚШ ичига «тутиб олиш ва қўйиб юбориш»ни тўхтатиш, чегарага қўшинларни юбориш ва Мексикага шимолга кетаётган мигрантларга қарши чора кўриш учун босим ўтказишни ўз ичига олди.

«Президент Трамп Америка халқига хавфсиз чегарани ваъда қилган эди ва маълумотлар у бу ваъдасини бажарганини исботлайди», деди Миллий хавфсизлик котиби Маркуэйн Маллин 16 октябрдаги баёнотида.

«Натижалар бундан ортиқ аниқ бўлиши мумкин эмас: қатъий назорат ва ижро ўз самарасини беради.»

Деярли 2 000 миллик (3 218 км) АҚШ-Мексика чегараси бўйлаб «катта, гўзал девор» қуриш ваъдаси Трампнинг 2016 йилги кампаниясининг асосий ваъдаларидан бири эди.

Трампнинг «Бирта Катта Гўзал» харажатлар тўғрисидаги қонун лойиҳасидан ажратилган 46,5 миллиард долларлик (£34,7 миллиард) янги молиялаштириш ёрдамида ундаги ишлар унинг иккинчи муддатида тезлашди.

Трамп Оқ уйга қайтгунига қадар чегарага энг яқин бўлган тахминан 644 миль «асосий девор», шунингдек, АҚШ ичкарироғида жойлашган 75 миль «иккинчи даражали» девор аллақачон мавжуд эди.

Ўшандан бери яна 250 миль янги девор, жумладан асосий, иккинчи даражали ва сувдаги тўсиқлар, шунингдек, ноқонуний ўтишларни аниқлаш учун мўлжалланган технологиялар қуриб битказилди. Яна 1 443 миллик тўсиқлар ҳозирда қурилмоқда.

Бироқ, экспертларнинг таъкидлашича, қурилган нарсаларнинг ҳақиқати шунчаки яхшиланган ёки янгиланган девор қисмларидан кўра мураккаброқ.

Деворнинг умумий иммиграция сонларига ҳақиқий таъсири ҳам баҳсли.

«Янги девор қурилиши ҳақиқатан ҳам жиддий бошланганидан бери чегарани кесиб ўтувчи одамлар сонида сезиларли ўзгариш бўлмади», деди Америка иммиграция кенгашининг иммиграция назорати бўйича эксперти Аарон Рейхлин-Мелник.

Унинг қўшимча қилишича, чегара девори мигрантлар ўтишини камайтирганига ҳеч қандай белги йўқ ва бу пасайиш кўпроқ Трампнинг сиёсати ва баёнотлари билан боғлиқ.

Трамп эса, ўз навбатида, ҳали ҳам деворни муваффақият сифатида кўрсатади — ва барибир Мексика бунинг учун пул тўлаганини айтади.

«Мен Девор Қиролиман», деди Трамп 17 октябрда Кентуккидаги митингда. «Айтганча, Мексика бу девор учун пул тўлади. Мен уларга божлар солиндим ва улардан тарихда ҳеч қачон тўламагандай харажатларни ундириб олдим.»

**Испан тилли сайловчилар Трампни ҳокимиятга олиб келишга ёрдам берди - Техасда вазият ўзгараётган бўлиши мумкин**

Трампнинг иммиграция сиёсати туфайли келиб чиққан эътиборнинг катта қисми АҚШ ичидан келди, у ерда Иммиграция ва божхона назорати (ICE) хизматининг мамлакатда ноқонуний юрганликлари айтилаётган одамларни ушлаш бўйича операциялари бутун мамлакат бўйлаб шаҳарларни ларзага келтирди.

Кампания давомида Трамп ўзи «Америка тарихидаги энг йирик депортация операцияси» деб атаган жараённи зудлик билан бошлашга ваъда берди, расмийлар бу жиноят содир этган одамлардан бошланишини айтди.

Deportation Data Project томонидан олинган маълумотларга кўра, Трамп лавозимга қайтганидан бери ҳибсга олишлар — ва ундан кейин иммиграция муассасаларида ушлаб туришлар — кескин ошди, жумладан, фақат шу йилнинг июль ойида рекорд даражадаги деярли 50 000 тани ташкил этди.

Аммо худди шу маълумотлар шуни кўрсатадики, ушбу ҳибсга олишларнинг катта қисми жиноий судланмаган одамларга тегишли. 2026 йил июль ойида жиноий тарихи бўлган иммигрантларни ушлаб туриш тарихдаги энг паст даражага — 27 фоизга тушди.

Депортациялар ҳам кескин ошди. Шу йилнинг июль ойи ўрталарига келиб, ICE кунига ўртача 1 255 кишини чиқариб юборди, Байденнинг ваколат муддатининг сўнгги ойларида бу кўрсаткич 770 атрофида эди — гарчи Байденнинг ўзи томонидан чиқариб юборишлар унинг сўнгги йилида кескин ошган бўлса ҳам.

Аммо АҚШ шаҳарларидаги ICE тактикаси кўплаб америкаликларни, шу жумладан умуман қаттиқроқ чекловларни қўллаб-қувватлаганларни ҳам хавотирга солди. Бу 2026 йил бошида Миннеаполисда икки АҚШ фуқаросининг ўлимига олиб келган «Operation Metro Surge» икки ойлик йирик миқёсли назорат операциясидан сўнг янада аниқроқ бўлди.

21 октябрда эълон қилинган сўровнома шуни кўрсатдики, сайловчиларнинг 50 фоизи бу масалани ҳал қилишда Демократларга ишонади, Республикачилар учун бу кўрсаткич 46 фоизни ташкил этади — гарчи иммиграция анъанавий равишда Республикачиларнинг кучли томони бўлиб келган бўлса ҳам.

Сентябрь ойи охиридаги сўровнома Республикачилар ўртасида бу масалада чуқур бўлиниш борлигини кўрсатди, MAGA аъзоси бўлмаган Республикачиларнинг (яъни Трамп ҳаракатига қўшилмаганларнинг) 31 фоизи кампания жуда тажовузкор бўлиб кетганини айтди.

Ўтган йили Оқ уйга қайтгач, Трамп деярли дарҳол қочқинларни қабул қилишни тўхтатиб қўйди ва ўша пайтда улар фақат АҚШ миллий манфаатларига мос келиши кўрсатилсагина қайта бошланиши мумкинлигини айтди.

Февраль ойида эса Трамп томонидан имзоланган ижрочи фармон Жанубий Африкадан келган африканерлар учун жараённи тор доирада қайта очди, Оқ уй уларнинг ўлдирилаётгани ва «таъқиб қилинаётганини» қайта-қайта таъкидлади — бу даъво Преториядаги ҳукумат томонидан рад этилган.

2026 молиявий йили учун қочқинлар квотаси дастлаб 7 500 та этиб белгиланган эди, сўнгра администрация «кутилмаган фавқулодда қочқинлар вазияти» деб атаган ҳолат сабабли шу йилнинг май ойида 17 500 тага оширилди.

Умумий қочқинларни қабул қилиш жуда оз даражагача секинлашди. Давлат департаменти маълумотлари шуни кўрсатадики, 2026 молиявий йилида АҚШга 16 292 нафар қочқин қабул қилинган — уларнинг 16 287 нафари жанубий африкалик.

Таққослаш учун, Байден администрациясининг сўнгги икки молиявий йилида — 2023 ва 2024 йилларда — мамлакатга тегишлича 60 000 ва 100 000 киши кириб келган. 2024 молиявий йилида энг кўп одам Конго Демократик Республикаси, Афғонистон, Сурия ва Венесуэладан келган.

Трампнинг ижтимоий вақтинчалик ҳимоя статуси (TPS) деб аталган гуманитар кафолатни тугатган иккинчи муддати туфайли депортациядан ҳимояланган юз минглаб одамлар бу ҳимояни йўқотдилар. У текширувдан ўтган одамларга, агар уларнинг ватанларига қайтиш хавфсиз эмас деб ҳисобланса, АҚШда яшаш ва ишлаш имконини берар эди.

Ушбу мамлакатлардан бири Гаити эди. Июнь ойида Олий суд Трамп администрациясининг АҚШдаги тахминан 350 000 гаитилик учун TPS’ни тугатиш ҳақидаги қарорини ўз кучида қолдирди.

АҚШда яшаш ва ишлашнинг бошқа қонуний йўллари ҳам бир қатор сиёсий ўзгаришлар орқали кучайтирилди.

Трамп администрацияси хавфсизлик учун хавф деб атовчи ўнлаб мамлакатлар тўлиқ ёки қисман виза ва саёҳат музлатилишига дуч келди.

Қаттиқроқ текширувлар ва АҚШда аллақачон яшаётган одамлардан грин-карта олиш учун ўз мамлакатларига қайтишни талаб қилувчи янги қоидалар бу жараённи секинлаштирди.

2025 йил сентябрь ойида малакали ходимлар учун янги H1-B визаларига 100 000 долларлик тўлов белгилангани — асосан ҳиндистонликларга тегишли — АҚШ технология саноатини ҳайратда қолдирди. Жорий йилнинг май ойида АҚШ Фуқаролик ва иммиграция хизмати X’да 2027 йил учун рўйхатдан ўтишлар 40 фоизга камайганини маълум қилди.

«Маълумотлар дастурни оммавий, арзон ишчи кучи рўйхати билан суиистеъмол қилиш кунлари тугаганидан ва дастур юқори малакали хорижий ишчиларни жалб қилиш ҳамда Америка ишчиларининг иш ҳақи, меҳнат шароитлари ва иш имкониятларини ҳимоя қилиш бўйича ўзининг мўлжалланган мақсадига яхшироқ хизмат қилаётганидан аниқ далолат беради», дейилади баёнотда.

Суд ҳозирча 100 000 долларлик тўловни блокда ушлаб турган бўлса-да, бу таҳдид иш берувчиларни кўнгли совуганга ўхшайди. Аммо баъзи экспертлар администрациянинг Америка иш ўринларини ҳимоя қилиш, иш ҳақини ошириш ва компанияларнинг аутсорсинг қилишини тўхтатиш мақсадига эришиш қийин бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирдилар.

Уортон бизнес мактабининг бир тадқиқоти шуни кўрсатдики, H1-B ўзгаришлари АҚШда туғилган ишчиларнинг иш ҳақига «сезиларли таъсир кўрсатмайди», рақобатнинг ҳар қандай пасайиши меҳнат унумдорлиги ўсишининг секинлашиши билан қопланади.

Аммо АҚШга боришнинг бошқа йўллари очилди — агар сизда ортиқча бир миллион бўлса.

2025 йилда ишга туширилган «Трамп Олтин Картаси» бой хорижликларни АҚШ ҳукуматига 1 миллион долларлик «соға» ва қайтариб берилмайдиган 15 000 долларлик ариза тўлови эвазига АҚШда яшашга жалб қилишни мақсад қилган эди.

Ўша пайтда Трамп бу дастур АҚШ иқтисодиётини мустаҳкамлашини айтган эди. Бироқ, ҳозиргача у жуда кам қизиқиш уйғотганга ўхшайди. Апрель ойига келиб, фақат битта аризачи қабул қилинган эди.