Трамп элчиси дрон ҳужумлари кучаяётган бир пайтда Судан бўйлаб қурол эмбаргосини жорий этишга чақирмоқда
Кенгроқ қурол эмбаргоси БМТ Хавфсизлик Кенгашида овоз беришни талаб қилади - ва Россия ва Хитой бу ҳаракатга қарши.
Доналд Трампнинг Африка бо'йича юқори лавозимли элчиси БМТни қурол эмбаргосини нафақат Дарфурни, балки бутун Суданни қамраб олиш учун кенгайтиришга чақирди, чунки дрон ҳужумлари кучайиб, можаро кенгроқ минтақани беқарорлаштириши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар кучайди.
Массад Булос БМТ Хавфсизлик Кенгаши "томонларга дронлар ва тегишли технологиялар каби ташқи молиявий ва ҳарбий ёрдамнинг Суданга киришини то'хтатиш учун ҳаракат қилиши керак" деб та'кидлади.
Со'нгги ойларда дрон ҳужумлари кучайиб кетди, Судан армияси ҳам, ҳарбийлаштирилган Тезкор Ёрдам Кучлари (РСФ) ҳам уларни жойлаштиришда айбланмоқда. То'ртинчи йилини о'тказаётган можаро о'н минглаб одамларнинг ҳаётига зомин бо'лди ва 14 миллион кишини ко'чирди.
Бироқ, қурол эмбаргосини узайтириш Хавфсизлик Кенгашида овоз беришни талаб қилади, бу ҳаракатга Россия ва Хитой қарши чиқади, улар бу Судан армиясининг самарадорлигига путур етказади деб та'кидлашади. Суданнинг БМТдаги элчиси ҳам бу фикрни такрорлади ва бу фуқаролар ҳимоясини заифлаштиришини та'кидлади.
Армия Суданнинг марказий ва шарқий минтақаларининг катта қисмини назорат қилади, РСФ эса г'арбда Дарфурда жойлашган ва жанубда ҳам ҳудудга эга.
БМТ Хавфсизлик Кенгаши қурол эмбаргосини муҳокама қилаётган бир пайтда, армия Дарфурнинг Няла шаҳридаги РСФ позицияларига дрон ҳужумлари уюштиргани ҳақида хабарлар пайдо бо'лди. Няла аеропорти ҳарбийлаштирилган гуруҳ учун муҳим логистика марказига айланди ва ҳужум шаҳарга катта юк самолёти қо'нганидан бир неча соат о'тгач содир бо'лди.
Дарфурга қарши мавжуд қурол эмбаргоси йигирма йилдан ортиқ вақтдан бери амал қилади ва агар янгиланмаса ёки о'згартирилмаса, кейинги ойда тугайди. Кузатувчиларнинг та'кидлашича, бу Дарфурга қурол оқимини то'хтатиш учун деярли ҳеч нарса қилмаган ко'ринади, чунки у 2023-йил апрел ойида можаро бошланганидан бери энг шиддатли жанглардан бирини бошдан кечирди.
20 йил аввалги воқеаларни эслатувчи этник зо'равонлик Дарфурда қайта авж олди. БМТ экспертлари о'тган йилнинг октябр ойида эл-Фашерни эгаллаб олиш пайтида РСФ жангарилари томонидан содир этилган ваҳшийликлар геноциднинг "аломатлари"га эга эканлигини та'кидладилар.
Кенгаш йиг'илишида БМТнинг гуманитар бо'йича раҳбари Том Флетчер со'нгги жанглар "дронлардан ко'п фойдаланиш билан тавсифлангани" ҳақида огоҳлантирди. БМТ Бош котибининг сиёсий ва тинчлик о'рнатиш ишлари бо'йича о'ринбосари Розмари ДиКарло кенгашга тинч аҳоли "давримизнинг энг ёмон гуманитар инқирозларидан бирининг шафқациз оқибатларини" бошдан кечираётгани ҳақида ма'лумот берди.
ДиКарло "иккала томон томонидан учирилган дронлар бозорлар, мактаблар, ёқилг'и қуйиш шохобчалари ва сув инфратузилмасига бир неча бор зарба берганини" та'кидлаб, БМТ шу йилнинг январ ва июн ойлари оралиг'ида дрон ҳужумларидан 1100 тинч аҳолининг о'лимини ҳужжатлаштирганини қо'шимча қилди. Унинг та'кидлашича, уруш бошланганидан бери ҳақиқий о'лим сони нома'лум, аммо "юз минглаб одамлар бо'лиши мумкин". Унинг қо'шимча қилишича, "мураккаб қуроллар" дан фойдаланишнинг давом этиши иккала гуруҳга ҳам ташқи ёрдам ко'рсатилишини англатади.
Булос АҚШ режасида эмбаргони кузатувчи мутахассислар сонини ко'пайтириш таклифи борлигини та'кидлади. У кенгашни можарони авж олаётган "ташқи иштирокчилар"ни жиловлаш чораларини ко'ришга чақирди ва бу "ко'проқ минтақавий иштирокчилар ва қо'шниларни Судан можаросига чуқурроқ жалб қилиш хавфи" ҳақида огоҳлантирди.
Судан ҳарбий бошлиг'и генерал Абдул Фаттоҳ ал-Бурҳон БМТнинг таклифларидан қо'рқмаган ко'ринади. "Мамлакатга қарши санксиялар қо'ллаш эҳтимоли ҳақидаги давом этаётган гап-со'злар бизга та'сир қилмайди ва қат'иятимизни сусайтирмайди", деди у душанба куни Хартумда бо'либ о'тган полиция битирув тадбирида.
Турли мутахассислар Суданга қурол оқимини таҳлил қилишди. Амнестй Интернатионал илгари Сербия, Россия, Хитой, Туркия, Яман ва Бирлашган Араб Амирликларида (БАА) ишлаб чиқарилган қуролларнинг Суданда ишлатилаётганига оид далилларни топганини хабар қилган эди. Хусусан, БАА РСФга асосий қурол-ярог' етказиб берувчиси ва уни қо'ллаб-қувватловчи давлат бо'лганликда айбланмоқда, у эса о'з навбатида БААни ноқонуний олтин савдоси бозори сифатида ишлатганликда айбланмоқда. Иккала томон ҳам бу айбловларни доимий равишда рад этиб келмоқда.
Судан ҳарбийлари Туркия ва Эрон дронларидан фойдаланган ва Миср, Қатар ва Саудия Арабистонидан сиёсий ва бошқа ёрдам олган. Икки қарама-қарши рақиб бир вақтлар иттифоқдош бо'лган, 2021-йилги то'нтаришда биргаликда ҳокимиятни эгаллаб олган, аммо уларнинг иттифоқи халқаро миқёсда қо'ллаб-қувватланган фуқаролик бошқарувига о'тиш режаси туфайли парчаланиб кетган.