Тошкентда Ўзбекистон халқ рассоми Рўзи Чориев ва рассом Тешабай Пирматовнинг 60 дан ортиқ асарлари намойиш этилди.
Марказий кўргазмалар залида ўзбек рассомлари Рўзи Чарьев ва Тешабай Пирматовнинг юбилейларига бағишланган кўргазма бўлиб ўтмоқда. Унда икки рассомнинг 60 дан ортиқ асарлари намойиш этилиб, замондошлари портретлари, кундалик ҳаёт ва қишлоқ меҳнати орқали Ўзбекистоннинг ўша даврдаги фаолиятига назар ташлаш имконини беради.
Тошкентда О'збекистон халқ рассоми Ро'зи Чарьев ва рассом Тешабай Пирматовнинг 60 дан ортиқ асарлари намойиш этилган ко'ргазма очилди.
О'збекистон Бадиий академиясининг Марказий ко'ргазмалар залида Ро'зи Чарьев ва Тешабай Пирматовга баг'ишланган иккита юбилей шахсий ко'ргазмаси очилди. "Бизнинг меросимиз" туркумига кирувчи ушбу ко'ргазмалар Чориевнинг 95 ва Пирматовнинг 90 йиллигига баг'ишланган.
Ко'ргазмада 60 дан ортиқ асар намойиш этилмоқда. Ба'зилари Бадиий ко'ргазмалар дирекциясидан ижарага олинган, бошқалари эса Тешабай Пирматовнинг о'г'ли Улуг'бек Пирматовга тегишли. Ко'ргазмалар битта залда жойлашган бо'либ, ташриф буюрувчиларга ХХ асрнинг иккинчи ярмидаги бу икки таниқли о'збек рассомининг асарларини таққослаш имконини беради.
Ро'зи Чарьев (1931–2004) Сурхондарё вилояти Шеробод туманидаги Пашхурт қишлог'ида туг'илган. У И. Э. Репин номидаги Ленинград рассомлик, ҳайкалтарошлик ва архитектура институтида таҳсил олган. Сурхондарё, унинг туг'илган ҳудуди, унинг ижодида асосий мавзу бо'либ қолди ва рассомни унинг табиати, кундалик ҳаёти ва аҳолисини тасвирлашга илҳомлантирди.
Чориевнинг асарларида портрет жанри муҳим рол о'йнади. Унинг асарлари орасида олимлар, шифокорлар, аскарлар, рассомлар, мусиқачилар, бошқа маданият арбоблари ва қишлоқ аҳолиси бор эди. Рассом уларнинг ко'пчилигини шахсан билар эди.
Сан'ацҳунос Лобар Мирзабаева шундай деб та'кидлайди: "Ро'зи Чориев байрам одами эди. У доимо одамлар билан о'ралган эди ва унинг портретлари шахсий муносабатлардан туг'илган. Рассом жисмоний о'хшашликни эмас, балки инсоннинг характери, кайфияти ва ички дунёсини ифодалашга интилган".
Тешабой Пирматов (1936-2008) Тошкент театр ва рассомлик институтини тамомлаган. Унинг ижодининг асосий мавзуларидан бири о'збек қишлог'ининг ҳаёти эди. Рассом табиат ва деҳқонлар ва ищилар меҳнати манзараларини тасвирлаган. Ко'ргазмада "Маккажо'хори етиштирувчилар", "Пилла" ва "Биз пахта етиштирувчилармиз" каби асарлар намойиш этилган. Ко'ргазма ташкилотчилари Пирматовнинг асарлари ёрқинлиги, ихчамлиги ва ан'анавий композицияси билан ажралиб туришини та'кидлайдилар.
Тешабай Пирматовнинг о'г'ли Улуг'бек Пирматовнинг со'зларига ко'ра, рассом О'збекистон бо'йлаб ко'п саёҳат қилган, хусусан, Сурхондарё ва Қашқадарё вилоятларига ташриф буюрган. У фермерлар, пахтакорлар ва чо'понлар билан ко'п вақт о'тказган, кейинчалик о'з расмларида фойдаланган эскизлар ва тадқиқотлар яратган. Унинг асарларидаги ко'плаб қаҳрамонлар ҳақиқий ҳаётдаги моделларга асосланган эди.
"Отам ҳеч қачон расм чизишга шошилмаган. У аввал одамни кузатган, тинглаган ва тушунишга ҳаракат қилган. У учун нафақат юзни, балки характерни, тақдирни ва ички дунёни ҳам ко'риш муҳим эди", дейди Улуг'бек Пирматов.
Вақт о'тиши билан Пирматовнинг бадиий услуби эркинлашди ва унинг расмлари янада та'сирчан бо'либ қолди. Шу билан бирга, ёрқин ранглар унинг асарларининг о'зига хос хусусияти бо'либ қолди.
Рассомнинг о'г'ли қо'шимча қилади: "Отам ранглар орқали инсоннинг кайфиятини, давр характерини ва ҳаёт энергиясини етказган. Ҳатто у ог'ир меҳнатни тасвирлаганида ҳам, унинг расмлари доимо ёруг'ликка эга эди, чунки у меҳнатни юк эмас, балки ижод деб биларди. Шунинг учун унинг туваллари илиқлик, ички куч ва ҳаётга муҳаббат ҳисси билан то'ла."
Бугунги кунда Улуг'бек Пирматов отасининг меросини сақлаб келмоқда: у оилавий архив билан ишламоқда ва Тешабой Пирматов ва унинг о'г'ли, рассом Шавкат Пирматовнинг асарларини, шунингдек, архив фотосуратлари, ҳужжатлари ва шахсий буюмларини сақлайдиган уй-галерея яратмоқда.
Рассомнинг 90 ёшга то'лган йили Улуг'бек Пирматов отасига "Хизмат ко'рсатган рассом" фахрий унвони берилишига умид билдиради. Тешабой Пирматов ҳаёти давомида бу унвонни ҳеч қачон олмаган, гарчи у "Шуҳрат" ордени билан тақдирланган бо'лса ҳам. Рассомнинг о'г'ли бу "тарихий адолатни тиклашга" ва рассом хотирасини сақлаб қолишга ёрдам беради, деб ҳисоблайди.
"Отам ко'пинча расмнинг асл тақдири рассом кетганидан кейин бошланади, деб айтарди. Бугунги кунда унинг асарлари яшаб келмоқда; унинг расмлари томошабинлар, тадқиқотчилар ва ёш рассомларнинг қизиқишини уйг'отишда давом этмоқда. Отамнинг асарлари олдида одамлар то'хтаб, диққат билан қараб, о'зига хос нарсани топганини ко'рганимда, унинг саёҳати давом этаётганини тушунаман. Рассом сан'ати қанча яшаса, шунча яшайди. Хотира о'тмиш эмас, балки келажакнинг илдизларини ё'қотмаслигига ёрдам берадиган нарсадир", дейди Улуг'бек Пирматов.
Икки рассомнинг қо'шма ко'ргазмаси уларнинг замондошларини тасвирлашдаги турли ёндашувларини намойиш этади. Чориев ко'пинча шахсга ва унинг портретига э'тибор қаратган бо'лса, Пирматов уларни атроф-муҳитда - табиат орасида, бошқа одамлар орасида ва ишда тасвирлаган.
Сан'ацҳунос Лобар Мирзабаеванинг фикрича, бугунги кунда иккала рассомнинг асарлари ҳам о'з даврининг гувоҳи сифатида қимматлидир.
"Бу рассомлар о'збек сан'атининг хазинаси ҳисобланади. Уларнинг асарларининг қиймати нафақат уларнинг юқори маҳоратида, балки бутун бир давр қиёфасини сақлаб қолганликларида ҳамдир. Бугунги кунда уларнинг асарларига қараб, о'ша давр одамлари қандай яшаганини, қандай фикрлаганини ва қандай ҳис қилганини ко'риш мумкин", деб та'кидлайди сан'ацҳунос.
Ко'ргазма 30-августгача давом этади. Кириш бепул.