Тошкентда адвокат ва суд мобил комплекс маълумотлари бўйича чиқарилган жарима сабабли оммавий баҳсга киришди

Тошкентда адвокат ва суд мобил комплекс маълумотлари асосида чиқарилган жарима сабабли оммавий равишда баҳслашиб қолди

Тошкентда мобил комплекс маълумотлари бўйича расмийлаштирилган жариманинг қонунийлиги атрофида оммавий баҳс-мунозара авж олди. Бунга Telegram’да Abdumalikovich тахаллуси билан танилган адвокатнинг пости сабаб бўлди: у суд қарорининг ҳуқуқий асосларига шубҳа билдирди ва радарлардан фойдаланишнинг амалдаги тартибига оид айрим нормалар ўртасидаги эҳтимолий зиддиятга эътибор қаратди.

Адвокатнинг сўзларига кўра, Тошкент шаҳар суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати судья Шамшиев раислигида Тошкент шаҳар ИИББ ЙҲХБ бошлиғи Адиловнинг кассация шикоятини қаноатлантирган ва жаримани ўз кучида қолдирган.

Адвокатнинг таъкидлашича, суд ҳуқуқий асос сифатида Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 1 декабрдаги 975-сон қарори билан тасдиқланган Йўл-патрул хизмати ходимларининг йўл ҳаракати қатнашчилари билан ўзаро муносабатлари ва махсус қурилмалардан фойдаланиши тартиби тўғрисидаги низомнинг 31 ва 37-бандларига таянган.

Шу билан бирга, адвокатнинг фикрича, ушбу нормаларни қўллаш алоҳида ҳуқуқий таҳлилни талаб қилади.

Абдумаликович 975-сонли Низомнинг ўзида келтирилган таърифларга эътибор қаратади.

Ҳужжатда махсус қурилмалар жумласига, хусусан, аудио-, фото- ва видеофиксация қилувчи махсус автоматлаштирилган техник воситалар, шунингдек, кўчма фоторадарлар ва мобил комплекслар, алкотестерлар, наркотестерлар, планшетлар ва бошқа махсус техник воситалар киритилган.

Адвокатнинг фикрича, таърифнинг ўзи фото- ва видеофиксация қилувчи махсус автоматлаштирилган воситаларни ҳамда кўчма фоторадарлар ва мобил комплексларни қурилмаларнинг алоҳида тоифалари сифатида ажратиш имконини беради.

Сўнгра у Низомнинг 31-бандига ишора қилади. У келтирган нормага кўра, кўчма фоторадарлар ва мобил комплекслардан фойдаланилганда Йўл ҳаракати қоидалари бузилишини қайд этиш 37-бандда назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

Бироқ, адвокатнинг фикрича, айнан 37-банднинг мазмуни асосий саволни туғдиради.

Унда айтилишича, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 309¹-моддасига мувофиқ, агар маъмурий ҳуқуқбузарлик фото- ва видеофиксация қилувчи махсус автоматлаштирилган техник воситалар орқали қайд этилган бўлса, жарима солиш тўғрисидаги қарор баённома тузилмасдан ва ҳуқуқбузарликни содир этган шахснинг иштирокисиз чиқарилади.

Шу билан бирга, Абдумаликович таъкидлаганидек, 37-банднинг ушбу таърифида кўчма фоторадарлар ва мобил комплекслар алоҳида тилга олинмаган.

Айнан шу сабабли адвокат 37-бандда назарда тутилган қарор чиқаришнинг соддалаштирилган тартиби бевосита мобил комплексларга ҳам татбиқ этиладими, деб сўрайди.

У, шунингдек, худди шу Низомнинг 29-бандига ҳам эътибор қаратади.

У келтирган нормага кўра, агар ҳайдовчи махсус қурилма томонидан қайд этилган кўрсаткичларга рози бўлмаса, тегишли вазият холислар иштирокида расмийлаштирилади.

Шу тариқа, Абдумаликовичнинг фикрича, потенциал зиддият юзага келади: бир тартиб қарорни ҳуқуқбузар иштирокисиз чиқаришни назарда тутса, бошқаси ҳайдовчи махсус қурилма кўрсаткичларига рози бўлмаган тақдирда вазиятни расмийлаштириш тартиби ҳақида гапиради.

Адвокат жариманинг қонунийлигини баҳолашда айнан мана шу зиддиятни алоҳида кўриб чиқиш зарур деб ҳисоблайди.

У ишни кўриб чиққан суд нима учун ушбу қоидаларнинг ўзаро нисбатига алоҳида баҳо бермагани билан қизиқмоқда.

Адвокат ўз постида Ўзбекистонда мобил комплекслар билан боғлиқ жарималар бўйича суд амалиёти аллақачон шаклланиб улгурганини, Олий суд эса аввалроқ тегишли тушунтиришлар берганини ҳам эслатиб ўтади.

Шу билан бирга, у битта норматив ҳужжатнинг турли қоидалари турлича талқин қилиниши мумкин бўлган вазиятлар қандай ҳал этилиши кераклиги ҳақида савол қўяди.

Адвокатнинг постидан сўнг Тошкент шаҳар судларининг расмий канали муносабат эълон қилди.

Суд қонунчиликка кўра, қуйи судлар қарорларига ҳуқуқий баҳо беришга фақат юқори суд инстанцияси ҳақли эканини таъкидлади.

Шу билан бирга, суднинг фикрича, процесс иштирокчисининг, жумладан адвокатнинг муайян суд ҳужжатига нисбатан фикри унинг важлари ва ҳуқуқий позицияси ҳисобланади, бироқ процессуал маънода суд қарорига берилган «ҳуқуқий баҳо» эмас.

Айнан шу сабабли суд адвокатнинг судлов ҳайъати қарори асосларига «ҳуқуқий баҳо бериш» нияти ҳақидаги иборасини танқид қилди.

Суд талқинига кўра, адвокат ўз фикрларини билдириш ва ижтимоий тармоқлар имкониятларидан фойдаланишга ҳақли, бироқ субъектив позицияни баҳссиз исботланган факт сифатида тақдим этмаслиги ва аудиторияни чалғитмаслиги керак. Хабарда, шунингдек, бундай талаблар адвокатнинг касб одобига тааллуқли экани ва аввал ҳам пост муаллифига етказилгани қайд этилган.

Шу тариқа, суд амалда адвокатнинг ҳуқуқий позицияси ва суд қарорига бериладиган расмий ҳуқуқий баҳони ажратишни таклиф қилди, зеро бундай баҳо иш юқори инстанция томонидан кўриб чиқилаётганда берилиши мумкин.

Бунга жавобан Абдуллаев суд позициясида икки хил тушунча аралаштириб юборилаётганини маълум қилди.

Унинг сўзларига кўра, ҳақиқатан ҳам фақат юқори суд қуйи суд қарорини бекор қилиш, ўзгартириш ёки ўз кучида қолдиришга ҳақли. Бироқ, адвокатнинг фикрича, бу адвокат суд ҳужжатини мустақил ўргана олмайди, унинг мазмунини таҳлил қила олмайди ва қарорнинг қонунчиликка мувофиқлиги ҳақида фикр билдира олмайди дегани эмас.

У тиббий хулоса билан боғлиқ вазиятни мисол қилиб келтирди: бир шифокор бош шифокор бўлмасдан туриб, бошқа шифокорнинг ташхисини таҳлил қилиши ва танқид қилиши мумкин.

Адвокат, шунингдек, БМТнинг Юристлар ролига тааллуқли асосий принципларига таяниб, ҳужжатнинг адвокатларнинг қонунчилик, одил судловни амалга ошириш ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари бўйича жамоатчилик муҳокамаларида иштирок этиш ҳуқуқини мустаҳкамловчи 23-бандини кўрсатиб ўтди.

Абдуллаев ушбу вазиятда судьянинг шахсига баҳо бермаганини, уни ҳақорат қилмаганини, махфий маълумотларни тарқатмаганини ва жамоатчиликни судга қарши чиқишга чақирмаганини таъкидлади.

Унинг сўзларига кўра, у айнан суд қарорининг ҳуқуқий асосларини таҳлил қилган, муайян нормаларнинг қўлланилиши ҳақида саволлар берган ва ўзининг юридик позициясини билдирган.

«Бу адвокатнинг ўз касбий вазифаларини бажаришидир» — унинг позицияси аслида шунга тақалади: адвокатнинг суд қарорини таҳлил қилиш ҳуқуқи унинг касбий фаолиятининг бир қисмидир.

Шу билан бирга, адвокат унинг далилларига қўшилмаслик ва уларни бошқа юридик важлар билан рад этиш мумкинлигини тан олди. Бироқ, унинг фикрича, ҳуқуқий саволга жавоб ҳам ҳуқуқий бўлиши керак.

«Агар адвокат ҳатто суд қарорини ҳам очиқ таҳлил қила олмаса, унда у умуман кимнинг қарорини таҳлил қилиши керак?» — дея савол қўяди у.

Мунозарага жамоат арбоби Абдураҳмон Ташанов ҳам қўшилди. У юз бераётган воқеаларни «бир пиёла сувдаги бўрон» деб атади.

Ташанов сўнгги йилларда у ва унинг жамоаси, шунингдек, у ҳамкорлик қилаётган адвокатлар суд-ҳуқуқ соҳасидаги муаммоларни фаол кўтариб келаётганини таъкидлади. Шу билан бирга, у ҳозирги вазиятни адвокатлар ва суд ўртасидаги қарама-қаршилик эмас, балки турли функциялар атрофидаги низо сифатида кўришни таклиф қилди.

Унинг фикрича, бир томонда мавжуд муаммоларни жамоатчиликка етказишга ҳаракат қилаётган адвокатлар турган бўлса, иккинчи томонда юз бераётган воқеаларни оммавий равишда тушунтиришга ҳаракат қилаётган суд матбуот хизмати турибди.

Ташанов Тошкент шаҳар судлари матбуот хизматининг фаоллигини алоҳида ижобий баҳолаб, ҳамма давлат органлари ҳам оммавий танқидга бунчалик фаол муносабат билдиравермаслигини таъкидлади.

Шу билан бирга, у ташқаридан қараганда адвокатлар ва матбуот хизмати ўртасидаги оммавий даҳанаки жанг хунук кўриниши мумкинлигини тан олди.

Унинг фикрича, адвокатлар давлат органлари матбуот хизматлари ишининг мураккаблигини тушунишлари, матбуот хизматлари эса адвокатлар ишининг танқидий хусусиятини, айниқса гап суд-ҳуқуқ тизимидаги муаммолар ҳақида кетаётганда, ҳисобга олишлари керак.

Адвокат ва суд ўртасидаги оммавий ёзишмалар бу вазиятда амалда битта постнинг ифодаси устидаги баҳс доирасидан чиқиб кетди.

Бир томондан, Тошкент шаҳар суди процессуал чегарани кўрсатмоқда: суд қарорини фақат тегишли инстанция суди бекор қилиши ёки ўзгартириши мумкин, адвокатнинг позицияси эса ўз-ўзидан суднинг ҳуқуқий баҳосига айланиб қолмайди.

Иккинчи томондан, адвокат бошқа даража — суд ҳужжатининг касбий таҳлили ва оммавий юридик мунозара ҳақида гапирмоқда. У ўз пости суд қарорини автоматик равишда ўзгартиришини даъво қилмаяпти, балки муайян нормаларнинг қўлланилишини шубҳа остига қўйиб, уларнинг мазмунини муҳокама қилишни таклиф этмоқда.

Шу билан бирга, жарима устидаги дастлабки баҳс асосий юридик савол бўлиб қолмоқда. Агар 975-сонли Низомнинг 29, 31 ва 37-бандлари қоидалари ҳақиқатан ҳам бир хил вазиятга нисбатан қўлланилса, уларнинг ўзаро қандай нисбатда эканини ва 37-бандда назарда тутилган ҳайдовчи иштирокисиз қарор чиқариш тартиби айнан кўчма фоторадар ёки мобил комплекс томонидан қайд этилган қоидабузарликларга татбиқ этилиши ёки этилмаслигини аниқлаш зарур.

Мунозарага чек қўйишга «ҳуқуқий баҳо» иборасини ишлатиш ҳуқуқи кимга тегишли экани ҳақидаги баҳс эмас, балки айнан шу саволга бериладиган жавоб қодир.

Ҳозирча эса томонлар амалда иккита параллел мунозарани олиб бормоқдалар: адвокат — ҳуқуқ нормаларининг мазмуни ва қўлланилиши ҳақида, суд эса — адвокатнинг оммавий чиқишлари чегараси ва бундай баҳонинг процессуал мақоми ҳақида. Ва уларнинг иккаласи ҳам битта кенгроқ саволга тақалади: суд қарорлари атрофидаги юридик мунозаралар қанчалик очиқ бўлиши керак ва давлат органлари касбий танқидга қандай жавоб беришлари лозим.