“Толибон” АҚШни Афғонистонга қайтишга чақирди
"Толибон" ҳаракати АҚШни Афғонистонга қайтишга чорламоқда, бироқ бу сафар ҳарбий кучлар эмас, балки дипломатлар ва сармоядорлар кутилмоқда. Бу чақириқ АҚШ кучлари Афғонистонни тарк этганидан беш йил ўтиб янграмоқда. Мамлакат ташқи ишлар вазири Амир Хон Муттақий Кобулда Тҳе Нев Ёрк Тимес нашрига берган интервюсида шундай баёнот берди.
Афғонистон ташқи ишлар вазири "уруш саҳифаси ёпилганини" таъкидлаб, энди "ўзаро ҳурматга асосланган муносабатлар ва ижобий ҳамкорликнинг янги даврини бошлаш" истагини билдирди.
Муттақийнинг сўзларига кўра, АҚШ ўз элчихонасини қайта очиши, дипломатик иштирокини давом эттириши ҳамда Афғонистоннинг бой минерал ресурслари, тўғонлари ва йўлларига сармоя киритиши мумкин. Қизиғи шундаки, АҚШнинг учта маъмурияти ва уларнинг иттифоқчилари бу лойиҳаларни ривожлантириш учун миллиардлаб доллар сарфлаган, "Толибон" эса 20 йил давомида уларни йўқ қилишга интилган эди.
"Толибон"нинг юқори мартабали расмийсининг бу очиқ баёноти мамлакатни халқаро изоляциядан олиб чиқиш йўлидаги навбатдаги уринишдир. Бу борадаги саъй-ҳаракатлар ҳозирча турлича натижалар бермоқда.
Ўтган бир йил ичида "Толибон" маъмурияти Россия билан мудофаа соҳасида ҳамкорлик келишувини имзолади. Марказий Осиёдаги қўшнилари, жумладан, Ўзбекистон билан ўнлаб савдо шартномалари тузилди. "Толибон" расмийлари Форс кўрфази мамлакатларига мунтазам ташриф буюриб, Сурия президенти Аҳмад аш-Шараъа билан учрашди. Шунингдек, улар афғонистонлик мигрантларни ортга қайтаришни истаётган Европа давлатлари билан ҳам ҳамкорлик қилмоқда.
Кобул сиёсатидан хабардор собиқ АҚШ ва Афғонистон расмийларининг фикрича, "Толибон" ҳукумати Доналд Трамп маъмурияти билан муносабатларни тиклашни ўз дипломатик саъй-ҳаракатларининг энг катта ютуғи деб билган бўларди. Чунки Трамп маъмурияти тижорат дипломатиясига мойил ва инсон ҳуқуқларига унчалик эътибор қаратмайди.
"Толибон" бутун Афғонистонда тартиб ва хавфсизлик ўрнатганини, давлат бошқарувини коррупсиядан тозалаётганини ҳамда хорижий сармоялар учун қулай шароитлар яратганини даъво қилмоқда. Бироқ АҚШ билан муносабатларни йўлга қўйиш саъй-ҳаракатлари тўхтаб қолган. Хусусан, Трамп маъмурияти 2025-йилда "Толибон"дан янада узоқлашди.
Вашингтон 2026-йил бошида Афғонистонга ўнлаб ҳаво зарбалари берган Покистон билан яқинлашди. Шунингдек, Қўшма Штатлар "Толибон"нинг кам сонли доимий ҳамкорларидан бири бўлган Эрон билан уруш олиб бормоқда. Бундан ташқари, АҚШ "Толибон"ни ноқонуний ҳибсга олишларни қўллаб-қувватловчи субьект деб топган, афғонларга виза беришни тўхтатган ва уларнинг Қўшма Штатларга киришини тақиқлаган.
Шу билан бирга, "Толибон" ҳам Трамп очиқ сўраган бир нечта талабларни, жумладан, АҚШ кучлари 20 йил давомида эгаллаб турган Бағрам авиабазасини қайтариш бўйича таклифни рад этган.
"Тарих кўрсатганидек, ҳеч бир афғон ўз ерида бошқа мамлакатнинг ҳарбий иштирокини истамайди ва бунга тоқат қилмайди", деди Муттақий.
**АҚШ жавоби**
АҚШ Давлат департаменти Муттақийнинг таклифига ёзма жавобида муносабатларни меъёрлаштириш эҳтимолини рад этди. Департамент матбуот котибига таяниб берилган жавобда "Толибон" Афғонистонни барқарор қила олмагани ва антитеррор мажбуриятларини бажармагани айтилади. Аксинча, ҳукумат террорчи гуруҳларга Афғонистондан ҳужумлар учун платформа сифатида фойдаланишга рухсат берган.
АҚШ Давлат департаментининг билдиришича, Вашингтон "Толибон" билан "фақат Америка халқининг манфаатларига мос келгандагина" мулоқот қилади. Айни пайтда, Муттақий АҚШдан ташқари бошқа ҳар қандай мамлакатни ҳам Афғонистонга сармоя киритишга чақирди. Сабаби ҳозирда "Толибон" ҳукумати хорижий капиталга жуда муҳтож.