“Толибон” Афғонистонда террорчилик хавфини жиловлай олмади — БМТ

**БМТ: "Толибон" Афғонистонда террорчилик таҳдидини тўлиқ бартараф эта олмади**

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Санксияларни мониторинг қилиш гуруҳи томонидан эълон қилинган янги ҳисоботга кўра, "Толибон" ИШИД (ИШИД-Хуросон) ва бошқа жангариларга қарши фаол курашаётган бўлса-да, Афғонистондаги террорчилик хавфини тўлиқ жиловлай олмаяпти.

10-август куни чоп этилган 38-ҳисоботда қайд этилишича, Афғонистон минтақадаги қўшни давлатлар ва Марказий Осиё учун доимий хавф манбаи бўлиб қолмоқда. БМТ экспертларининг хулосалари аъзо давлатлар тақдим этган разведка маълумотлари ва июн ойигача бўлган воқеалар таҳлилига асосланган.

**ИШИД-Хуросон ўз кучини тикламоқда**

Ҳисоботда ИШИД-Хуросон гуруҳи "Толибон" ҳукумати ва бутун минтақа учун энг катта таҳдид сифатида баҳоланган. "Толибон" ва Покистон махсус кучларининг операциялари гуруҳга жиддий зарба берганига қарамай, ташкилот ўз имкониятларини қайта тиклашга муваффақ бўлмоқда. Улар яна йирик ва кўплаб қурбонларга сабаб бўладиган терактларни амалга ошириш қобилиятига эга бўлган.

Гуруҳ Афғонистон ичидаги ҳужумлар сонини камайтириб, эътиборни Покистонга қаратган. Бироқ "Толибон"нинг Кобул ва шимолий вилоятлардаги босимига жавобан жангарилар ўз лагерларини мамлакат шимолига ҳамда Покистон билан чегара ҳудудларига кўчирган. Шунингдек, улар Кобул атрофларида ҳам ўз мавқейини сақлаб қолган.

Минтақа давлатлари берган маълумотларга кўра, гуруҳ аъзолари замонавий тактик ускуналарга эга. Улар дронлар, тунги кўриш мосламалари ва термал детекторлардан фойдаланмоқда. Жангарилар шаҳарларда жанг қилиш ҳамда дронларни бошқариш бўйича махсус тайёргарликдан ўтган. Ҳужжатда 19-январ куни Кобулдаги хитой ресторани ёнида содир этилган ва 12 кишининг умрига зомин бўлган портлаш ҳамда 10-апрелда Ҳиротдаги шиа зиёратгоҳи яқинида 11 киши ҳалок бўлган отишма бунга мисол қилиб келтирилган.

**"Покистон Толибони" (ТТП) ва "Ал-Қоида" иттифоқи**

Яна бир жиддий муаммо — "Таҳрики Толибон Покистон" (ТТП) гуруҳининг фаоллашувидир. Гуруҳ Покистон кучларига қарши ҳужумларни кескин оширган ва бу Кобул ҳамда Исломобод ўртасидаги муносабатларни кескинлаштирган. ТТП ўзининг янги таркибини, жумладан икки янги дивизия ва ҳатто "ТТП Ҳаво кучлари" бўлинмаси тузилганини эълон қилган. Март ойида улар тинч аҳоли ва ҳарбийларга қарши "Хайбар амалиёти" баҳорги ҳужумини бошлаган.

Мониторинг гуруҳи маълумотига кўра, ТТП 16-феврал куни Покистоннинг Бажаур туманида 11 нафар ҳарбий ва бир боланинг ўлимига сабаб бўлган портлаш учун жавобгарликни ўз зиммасига олган. Гуруҳ жангарилари Афғонистон ҳудудида эркин ҳаракатланмоқда.

"Толибон" вазиятни назорат қилиш учун ТТПнинг 2000 га яқин жангчисини оилалари билан бирга Покистон чегарасидан Афғонистоннинг ичкари ҳудудларига кўчирган. "Толибон" етакчиси Ҳибатуллоҳ Охундзода ҳам парда ортидаги алоқалар орқали ТТП раҳбарларини Покистонга ҳужумларни тўхтатишдан огоҳлантирган. Шунга қарамай, чегарадаги тўқнашувлар тўхтамаяпти.

Афғонистонда "Ал-Қоида" позицияси ҳам ўзгармаган. У ТТПга ғоявий, ҳарбий ва логистик ёрдам беришда давом этмоқда. 28-апрелда "Ал-Қоида" расмий медиаси илк бор ТТПнинг Покистонга қарши амалиётларини очиқчасига қўллаб-қувватлади. БМТга аъзо мамлакатлардан бирининг хабарига кўра, Афғонистондаги "Ал-Қоида" мураббийлари ТТП билан бирга "Балужистон озодлик армияси" аъзоларини ҳам тайёрламоқда.

Шунингдек, Ҳиндистон яриморолидаги "Ал-Қоида" (АҚИС) бўлинмаси ҳам ҳудудий гуруҳга айланмоқда. Гуруҳ раҳбарлари Кобулда яшамоқда ва уларга Афғонистон шахсни тасдиқловчи ҳужжатлари (тазкира) берилган. Бу ҳолат "Толибон" ва "Ал-Қоида" ўртасида яқин ҳамкорлик сақланиб қолаётганидан далолат беради.

**Бошқа жангарилар ва замонавий қуроллар**

БМТ ҳисоботида "Шарқий Туркистон исломий ҳаракати" (ЭТИМ/ТИП) ҳам тилга олинган. Унинг жангарилари Бадахшон, Вахон коридори ва Қундузда тўпланаётгани айтилмоқда. Уларнинг бир қисми Нуристон вилоятининг Барги Матал туманида янги ташкил этилган "Ал-Қоида" лагерида тайёргарликдан ўтмоқда ва дрон технологияларига инвестиция киритмоқда.

Яна бир жиддий хавф АҚШ ва собиқ ҳукуматдан қолган улкан ҳарбий қурол-аслаҳалардир. "Толибон" назоратидаги ушбу замонавий қуроллар ва тунги кўриш мосламалари ТТП ва бошқа гуруҳлар қўлига ўтиб кетмоқда. Бу уларнинг жанговар имкониятларини оширмоқда.

Бундан ташқари, ИШИД-Хуросон гуруҳи кимёвий ва биологик қуролларга, хусусан ўта заҳарли рисин моддасини тайёрлашга қизиқиш билдирмоқда. Шунингдек, улар ўз тарғибот материалларини тезкор таржима қилиш ва тарқатишда сунъий интеллект технологияларидан фойдаланмоқда.

**"Толибон" муносабати**

"Толибон" ҳаракатининг бош матбуот котиби Забиҳуллоҳ Мужоҳид "Аму ТВ" телеканалига берган баёнотида БМТ ҳисоботидаги айбловларни бутунлай рад этди. Унинг таъкидлашича, ҳисоботда келтирилган барча террорчи гуруҳларнинг Афғонистонга ҳеч қандай алоқаси йўқ ва улар мамлакат ҳудудида фаолият олиб бормайди.

_ИШИД экстремистик гуруҳи жаҳоннинг бир қатор мамлакатлари ва халқаро ташкилотлар томонидан "террорчилик ташкилоти" деб топилган._

_Аввалроқ "Толибон" Афғонистонда БМТнинг икки ходимини қўлга олгани ҳақида хабар берилганди. Уларга нисбатан қандай айблов қўйилгани очиқланмаган. Халқаро ташкилотга ходимлар билан учрашишга рухсат берилмаган._