Тўқувчининг суди авлодининг романига илҳом бағишлади
Томас Бёрбери 1830-йилларда шаҳарда содир бўлган тўқувчилар ғалоёнидаги роли учун Австралияга депортация қилинган эди.
Тўқувчининг суди авлодининг романига илҳом бағишлади
Австралиялик ёзувчи Сара Торнтоннинг китоби унинг аждоди Томас Бёрберининг ҳаёти ва унинг ҳозирги Тасманияга сургун қилинишига асосланган
Томас Бёрбери 21 ёшли ипак тўқувчи бўлиб, ота-онаси билан Ковентрида яшаган ва шаҳардаги фабрикага ўт қўйган оломонга бошчилик қилишда айбдор деб топилган.
Дастлаб ўлим жазосига ҳукм қилинган бўлса-да, олиб борилган кампания унинг ҳаётини сақлаб қолди ва жазо Австралияга депортация қилиш билан алмаштирилди.
Орадан деярли 200 йил ўтиб, унинг авлодларидан бири, Брисбенда яшовчи собиқ юрист, ҳозирда ёзувчи Сара Торнтоннинг айтишича, унга қарши фойдаланилган далиллар жуда шубҳали бўлган.
У ғалоёнларга олиб келган воқеалар ва айбланганлар билан нима содир бўлганидан илҳомланиб "Унвовен" романини ёзди.
"Оиламиз тарихида судланган жиноятчи бўлганини ҳамиша билардик ва унинг машиналарни вайрон қилишда айбланганидан хабаримиз бор эди, мен учун бу жуда қизиқарли жиноят эди."
Ковентри тасма тўқиш саноатининг марказларидан бири эди ва Томас Бёрбери Соверен-стритда яшаган.
Бу саноат Жаккард тўқув станоги орқали механизацияни жорий этаётган ва бу анъанавий тўқувчиларни ишсиз қолдираётган давр эди.
Янги усулларга қаршилик кўрсатиш аллақачон Францияда пайдо бўлган эди, у ерда янги тўқув станокларидан жабр кўрганлар ўзларининг ёғоч пойабзалларини (саботларини) механизмларга улоқтиришган, бу эса тилда янги сўзни пайдо қилган: саботажчи (saboteur).
Англияда тўқув станогига қаршилик луддитларнинг — янги технологияларга қарши чиқувчиларнинг пайдо бўлишига олиб келди.
Ковентри ғалоёнларидан икки йил олдин, янги қурилган фабрикаларда эмас, асосан уйда ишлайдиган бир неча юз тўқувчи завод назоратчисига ахлат улоқтиришган бўлса, бошқа бир норозилик намойишида тахминан 6 000 тўқувчи ва уларнинг оилалари машинада тўқилган тасмалар ва тўқимачилик маҳсулотларининг нархлари адолатсиз эканини айтиб, намойиш ўтказишган ва иш ташлашга чақиришган.
Айнан шундай вазиятда, 1831 йил 7 ноябрда шаҳардаги тўқувчилар ҳозирги шаҳар марказидаги Тринити-стрит яқинидаги ҳудудда жойлашган Жозайя Бекнинг буғ билан ишлайдиган фабрикасига ҳужум қилиб, уни кулини кўкка совуришди.
У ўлим жазосига ҳукм қилинди.
Билроқ юзлаб одамлар унинг ёшлигини ҳисобга олиб, шафқат сўраб ариза имзоладилар.
Ички ишлар вазири рози бўлди ва жазо Австралияга сургун қилишга ўзгартирилди. У ўша пайтда Ван-Димен Ерлари (ҳозирги Тасмания) деб аталган ҳудудга кемада юборилди.
Торнтоннинг айтишича, унга ўз аждодининг тарихига асосланган тарихий романни тадқиқ қилиш ва ёзиш учун саккиз йил керак бўлган.
"Мен бу суд баёнотини ўқиётган эдим ва ҳимоя гувоҳларининг кўргазмаларига асло ишона олмасдим.
"Ковентрининг бу одамлари бир-бирининг ортидан Томаснинг ғалоён куни аслида нима билан машғул бўлгани ҳақида унинг фойдасига кўргазма бериш учун [судда] оёққа туришган эди."
Бёрбери фабрика эшигини бузиб кирганликда ва бинони ёқиб юборишга чақирганликда айбланган эди. Аммо умумий фикр шундан иборат эдики, у асосий ташкилотчи бўлмаган.
"Асосли шубҳадан холи бўлиш концепцияси ҳали шаклланиш босқичида эди. У ҳозирда талаб қилинадигандек мутлақо ўзгармас исбот стандарти эмас эди.
"Агар шундай бўлганида, менимча, ҳукм бошқача бўлиши мумкин эди."
Бёрбери 1832 йилда Ковентри Лент Ассизларида, ўша пайтдаги Графлик залида (County Hall) суд қилинган, у ҳозирда бар ва ресторан ҳисобланади.
Бироқ, Бёрбери ҳаётининг воқеалари дунёнинг нариги чеккасида тугаб қолмади.
Тасмания университетида сақланаётган маълумотларга кўра, Бёрбери намунали маҳбус бўлган ва 1839 йилда афв этилган, шундан сўнг жамиятнинг энг олди вакилларидан бирига айланиб, Отлендс шаҳри яқинида катта мулкка эгалик қилган.
Унинг ўғли сиёсатчи бўлди, яна бир авлоди Сэр Стенли Бёрбери эса Тасманиянинг Австралияда туғилган биринчи губернатори бўлди.
Торнтон ўз тадқиқоти доирасида 2025 йилда Ковентрига ташриф буюрди ва Бёрбери давридан қолган диққатга сазовор жойларни кўриш баданини жунжиктириб юборганини айтди.
"Мен суд биносини, судьянинг курсисини ва маҳбуслар зиндондан кўтарилиб келадиган люкни кўришга муваффақ бўлдим."
Торнтоннинг айтишича, суд остидаги камералар ҳозирда жамоатчилик учун ёпиқ бўлса-да, у маҳбуслар суд олдида жавоб бериш учун қаердан чиқиб келишганини кўра олган.
"Қамоқхоналар аҳволини ўрганувчи суриштирув комиссияси томонидан тайёрланган суд ҳисоботлари бор ва Ковентри энг ёмонларидан бири эди", деди у.
У, шунингдек, унинг босган изларидан қайта юриш жуда ҳаяжонли тажриба бўлганини айтди.
"У Спон-Эндда яшаган, шунинг учун биз ўша ерда тўхтадик ва кўчалар бўйлаб шаҳар марказига ҳамда Спон кўприги орқали юриб ўтдик.
"Бутун вақт давомида баданим жунжикиб турди".