Тинчлик бўйича Нобел мукофотини БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича собиқ олий комиссари олди

Нобель тинчлик мукофотини БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича собиқ олий комиссари олди

Жанубий Африка Республикасидан бўлган ҳуқуқшунос Наванетхем (Нави) Пиллэй тинчлик ва халқаро ҳуқуқни тарғиб қилиш борасидаги саъй-ҳаракатлари учун 2026 йилги Нобель тинчлик мукофоти лауреати бўлди. Ўзининг профессионал фаолияти давомида у халқаро адлияни ривожлантиришда иштирок этган, БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари лавозимида ишлаган ва Руанда бўйича Халқаро жиноий трибуналга раҳбарлик қилган.

Пиллэй 1941 йил 23 сентябрда Жанубий Африканинг Дурбан шаҳрида, келиб чиқиши ҳинд тамилларидан бўлган оилада туғилган. 1967 йилда у ўз юридик фирмасини очиб, мамлакатда амалда бўлган ирқий сегрегация тизими — апартеидга қарши чиққан фаолларни ҳимоя қилган.

1995 йилда Пиллэй Жанубий Африка Олий суди судьяси этиб тайинланди, тўрт йилдан сўнг эса Руанда бўйича Халқаро жиноий трибунал судьяси ва раиси бўлди. Трибуналда ишлаб, у жинсий зўравонлик ва зўрлашни инсониятга қарши жиноятлар ҳамда геноцидда айблаш учун асос бўлиши мумкинлигини тан олувчи суд амалиётини шакллантиришга ҳисса қўшди.

2008 йилдан 2014 йилгача Пиллэй БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари лавозимини эгаллади. 2019 йилда у БМТ Халқаро судида Мьянма геноцидда айбланаётган иш бўйича ad hoc судьяси бўлди. 2021 йилдан 2025 йилгача ҳуқуқшунос БМТнинг босиб олинган Фаластин ҳудудидаги воқеаларни тергов қилиш бўйича мустақил халқаро комиссиясига раҳбарлик қилди.

Нобель қўмитаси Пиллэйнинг халқаро ҳуқуқ-тартиботни ривожлантиришга қўшган ҳиссасини, унинг принципиаллиги ва жасоратини қайд этди. Қўмита урушлар ва можаролар сони ортиб бораётган бир пайтда халқаро ҳуқуқ низоларни куч ишлатмасдан ҳал қилишда муҳим рол ўйнашини, ҳарбий жиноятларда айбдорларни жавобгарликка тортиш эса жабрланганларни ҳимоя қилиш ва тинчликни сақлаш учун зарурлигини таъкидлади.

Бундан бир кун аввал адабиёт бўйича Нобель мукофоти канадалик ёзувчи Энн Карсонга берилган эди. Унга мукофот классик анъаналарни ижодий қайта англаган ва замонавий адабиётнинг янги шаклларини яратган асарлари учун топширилди.

Навбатдаги эълон иқтисодиёт фанлари бўйича мукофот лауреати бўлади — у 2026 йил 12 октябрга режалаштирилган.