Тибет сув тошқинлари тасвирлари Хитойда намойиш этилмаяпти - ва биз у ердаги қурбонлар ҳақида кам маълумотга эгамиз.
Хитойда ҳалокатли сув тошқини ҳақидаги энг драматик кадрларнинг баъзилари жамоатчилик кўзидан яширинган.
Непал ва Тибет о'ртасидаги асосий чегара о'тиш жойи бо'лган Гьиронг портидаги вайронкор сув тошқини тасвирланган ва бутун дунёга тез тарқалиб кетган драматик видеолавҳалар бо'лса-да, унинг Хитойдаги мавжудлиги сезиларли даражада бостирилди. Хитой давлат янгиликларида фақат битта ҳаракациз тасвир ко'рсатилди ва чоршанба кунидан бери юзлаб одамларнинг ҳаётига зомин бо'лган ва ко'плаб одамлар бедарак ё'қолган фалокат тасвирланган видеони қаттиқ сензура қилинган Хитой интернетида топиш қийин.
Ушбу ахборот назоратига қарамай, Пекин юзлаб фавқулодда вазиятлар ходимларини жалб қилган ҳолда муҳим қутқарув операциясини бошлади ва Президент Си Цзинпин са'й-ҳаракатларни мувофиқлаштириш учун фавқулодда йиг'илиш чақирди. Бироқ, Хитойдаги ва дунёнинг қолган қисмидаги онлайн контент о'ртасидаги кескин фарқ мамлакатнинг, айниқса Тибетга оид кучли интернет сензурасини та'кидлайди.
1950-йилларда Пекин томонидан аннексия қилинган Тибет Хитой Коммунистик партияси ҳукмронлигига қаршилик ко'рсатиш тарихига эга. Хитой илгари норозилик намойишларини, ба'зан зо'равонлик билан бостирган ва Буддист минтақасида инсон ҳуқуқларини жиддий бузиш айбловларига дуч келган, сургун қилинган Далай Ламани сепаратист деб атаган. Бу тарих Тибетни, айниқса инқирозлар пайтида, Хитой сензурачилари учун нозик мавзуга айлантиради.
Пекин томонидан қурбонлар ва қутқарув операциялари ҳақидаги кундалик янгиликлар, жумладан, тошиб кетаётган то'сиқ ко'ли ҳақидаги огоҳлантиришлар тақдим этилса-да, Тибетдаги омон қолганларнинг батафсил ма'лумотлари ва офат ёки унинг оқибатлари ҳақида фойдаланувчи томонидан яратилган тасвирлар ё'қ. Бедарак ё'қолганларнинг оилалари билан бог'ланиш деярли имконсиз, бир журналистнинг та'кидлашича, Тибет пойтахти Лхасага қараганда Пхеняндаги суҳбатдошларга мурожаат қилиш ко'пинча осонроқ.
Пайшанба куни кечқурун, глобал янгиликлар Ҳимолой вайронагарчиликларига қаратилган бир пайтда, Хитойнинг давлат телерадиокомпанияси о'зининг асосий бюллетенини Си Цзинпиннинг янги китобининг тақдимоти билан бошлади. Хорижий журналистлар Тибетга саёҳат қилиш учун ҳукумат рухсатини талаб қилади ва бу каби йирик воқеалар ҳақидаги ма'лумотлар тезда о'чирилади ва овозлар бо'г'иб қо'йилади. Натижада, хавфли ҳудудларда ҳаракатланаётган мутахассис гуруҳларнинг драматик қутқарув ҳаракатларига ург'у берган давлат оммавий ахборот воситаларига таянилади. Ушбу қутқарувларнинг натижалари деярли нома'лумлигича қолмоқда.
Пекиннинг муносабати, ташқи дунёга суст ко'ринса-да, Си Цзинпин учун асосий устувор вазифа бо'лган барқарорликка чуқур ташвишни акс эттиради. Бош вазир Ли Қиангнинг вайроналарни олиб ташлашни текшириш учун минтақага ноёб ва тезкор ташрифи буни та'кидлайди. Коммунистик партия, эҳтимол, бундай фалокат чоралар бо'йича норозиликни ёки профилактика чораларининг ё'қлигини келтириб чиқариши мумкинлигидан қо'рқади. Шунингдек, фожиа, айниқса, дин марказида бо'лган жамоада, митинг нуқтасига айланиши мумкинлигидан хавотирлар мавжуд.
Узоқ вақт давомида норозилик намойишлари бо'лмаганига қарамай, хориждаги Тибет гуруҳлари Хитой назоратининг кучайиши ҳақида хавотирларини билдириб, монастирлар ва буддист динини заифлаштиришга қаратилган янги та'лим қонунларини тилга олдилар. Фалокатдан бир неча соат о'тгач, Коммунистик партиянинг маҳаллий идораси а'золарни ёрдам ишларида ёрдам беришга, ҳиссий қо'ллаб-қувватлашга ва энг муҳими, "офат ҳудудларида ижтимоий тартибни сақлаш ва барқарорлик ва жамоатчилик ишончини та'минлаш учун барча са'й-ҳаракатларни қилишга" чақирувчи билдиришнома чиқарди. Билдиришномада ёмон натижалар учун жавобгарлик ва яхшилик учун мукофот ҳақида огоҳлантирилган.
Ушбу огоҳлантиришни енгил қабул қилмаслик керак, чунки ҳуқуқ ҳимоячилари минтақадаги тибетликлар журналистлар билан мулоқот қилгани ёки ҳукуматнинг баёнотига зид деб ҳисобланган онлайн контентни жойлаштиргани учун ҳибсга олиниши ёки ҳибсга олиниши мумкинлиги ҳақида хабар беришади. Бу минтақадан ташқаридаги тибетликлар учун қариндошларининг тақдирини аниқлашни қийинлаштиради. Тибет учун халқаро кампания биринчи ёрдам ко'рсатувчиларни мақтаб, Пекинни ижтимоий тармоқлардан биринчи қо'л ма'лумотларини олиб ташлаганлиги учун танқид қилди ва Хитой расмийларини "зарар ва қурбонлар ҳақида то'лиқ ва текширилиши мумкин бо'лган ма'лумотларни ошкор қилишга" чақирди.
О'тган йили ББС тибетликлар ҳаётини тушуниш учун Хитой Тибет автоном вилояти деб атайдиган жойдан ташқарида, Ҳимолой платоси чеккасида жойлашган шаҳарга ташриф буюрди. Аввалги қаршилик маркази бо'лган Аба (Тибет тилида Нгаба) даги Кирти монастиридаги роҳиблар доимий кузатув остида яшашларини хабар қилишди, Хитой ҳукумати тибетликларни зулм ва та'қиб қилганини ва уларга асосий инсон ҳуқуқлари берилмаслигини да'во қилишди. Бу суҳбатлар аниқланмаслик учун қисқа бо'лди.
Пекин Тибет ҳуқуқларини бузганини рад этиб, туризмни ривожлантириш ва уни мамлакатнинг қолган қисми билан интеграция қилиш учун минтақага катта миқдордаги инвестицияларни та'кидлади. Шунга қарамай, Хитойдаги кенг жамоатчилик Тибетдаги ҳозирги вазият ҳақида деярли хабардор эмаслигича қолади.