Тадқиқотларга кўра, Индонезияда гиёҳванд моддалар истеъмоли 25 000 йил аввал бошланган бўлиши мумкин
Олимлар Индонезиядаги қадимги овчи-йиғувчилар бетел ёнғоғидан гиёҳванд модда сифатида фойдаланганига оид далилларни топдилар.
Тадқиқотларга кўра, Индонезияда гиёҳванд моддалар истеъмоли 25 000 йил аввал бошланган бўлиши мумкин
Қадимги одамларнинг жағ суякларида тадқиқотчилар бутун бетел ёнғоғини шимиш билан боғлаган ғайриоддий тиш ейилиши аниқланди
Янги тадқиқотларга кўра, одамлар онгга таъсир қилувчи моддалардан олимлар илгари ишонганидан анча олдин фойдалана бошлаган бўлиши мумкин.
Олинган натижалар шуни кўрсатадики, бетел ёнғоқлари бундан 25 000 йил аввал Индонезиянинг айрим жамоалари томонидан гиёҳванд модда сифатида ишлатилган.
Австралиядаги Гриффит университети олимлари қадимги овчи-йиғувчи одамларнинг скелет қолдиқларида ғайриоддий нақшларни аниқлашди ва уларни бетел ёнғоқларини шимиш билан боғлашди.
Тадқиқотга раҳбарлик қилган профессор Адам Бруммнинг айтишича, бу «дунёнинг исталган нуқтасида гиёҳванд моддалар истеъмол қилинганига оид энг қадимги далил» бўлиши мумкин.
Истеъмол қилинганда, бетел ёнғоқлари енгил эйфория ва юқори сезувчанлик ҳиссини уйғотади
Science Advances журналида чоп этилган янги тадқиқотда олимлар Индонезиянинг Сулавеси оролидан икки қадимги овчи-йиғувчи одамнинг ноёб скелет қолдиқлари топилгани ҳақида хабар беришди. Улардан бири 25 000–16 000 йил аввалги, иккинчиси эса 7 600–6 300 йил аввалги даврга тегишли.
Иккала овчи-йиғувчининг тишларида чуқур, думалоқ эгатчалар бўлган ғайриоддий ейилиш шакли кузатилган бўлиб, тадқиқотчилар бунга бутун бетел ёнғоқларини шимиш сабаб бўлган деган хулосага келишди.
Истеъмол қилинганда, бетел ёнғоқлари — бетел ёки Areca catechu пальмасининг уруғлари — енгил эйфория ва юқори сезувчанлик ҳиссини уйғотади.
Брумм шундай деди: «Ғарб жамиятларида кам маълум бўлса-да, бу алкоголь, кофеин ва никотиндан кейин дунёда энг кўп қўлланиладиган тўртинчи психоактив моддадир».
Илгари гиёҳванд моддалар истеъмоли деҳқончилик ривожланганидан кейин, тахминан 13 000 йил аввал ачитилган алкоголли ичимликлардан бошланган деб ишонилар эди.
Аммо Бруммнинг сўзларига кўра, бу назария «жуда қадимги гиёҳвандлик биз энг кўп ишлатадиган психоактив моддаларнинг илдизида ётиши мумкинлигини ҳисобга олмайди».
«Бизга маълум бўлган бетел ёнғоғини чайнаш асосида ётган қадимий амалиётни аниқлаш орқали, ушбу тадқиқот баъзи замонавий гиёҳвандлик хулқ-атворлари овчи-йиғувчилар анъаналарига чуқур боғланганини англатади».
Бугунги кунда ушбу модда қайта ишланган бетел ёнғоғи уруғини сўндирилган оҳак ва бошқа масаллиқлар билан аралаштириб, чайналадиган «ноли» (quid) тайёрлаш орқали ишлатилади. Бу аралашма Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиёда оммабоп бўлиб, уни ер юзи аҳолисининг тахминан ўндан бир қисми чайнайди.
Тадқиқотчилар бетел ёнғоқларини сунъий сўлакда ивитиб тажрибалар ўтказишди ва бутун бетел ёнғоқларини шунчаки шимиш мия фаолиятига таъсир қилиш учун етарли даражада психоактив бирикмалар ажратишини аниқлашди.
Бетел ёнғоқларини шимиш таъсири замонавий чайнаш усулига қараганда енгилроқ бўлган бўлиши мумкин, аммо гуруҳ бу амалиёт барибир тиш милкининг оғир касалликларини келтириб чиқариш учун етарли даражада аҳамиятли бўлганини тахмин қилмоқда.