Таълим ва инновациялар Марказий Осиёнинг келажакдаги рақобатбардошлиги асоси сифатида

**Таълим ва инновациялар Марказий Осиёнинг бўлажак рақобатбардошлиги асоси сифатида**

8 октябрь куни Авазада бўлиб ўтган Марказий Осиё давлатлари ва Озарбайжон раҳбарларининг саккизинчи Маслаҳат учрашуви минтақавий ҳамкорлик бевосита амалий кун тартибига ўтаётганини кўрсатди. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг технологиялар ва таълим соҳасидаги ташаббуслари рақамли инфратузилма, сунъий интеллект ва кадрлар тайёрлашни минтақанинг узоқ муддатли рақобатбардошлиги вазифалари билан боғлайди.

Уларнинг асосий хусусияти рақамли инфратузилма, илмий-технологик салоҳият ва инсон капиталини бир вақтнинг ўзида ривожлантиришни назарда тутувчи комплекс ёндашувдан иборат.

Бугунги кунда жаҳон иқтисодиёти янги технологик босқичга кирмоқда, унда маҳсулдорлик ва рақобатбардошлик кўп жиҳатдан ҳисоблаш қувватларидан фойдаланиш имкониятига, шахсий рақамли ечимларни яратиш қобилиятига ва янги авлод мутахассисларининг мавжудлигига боғлиқ.

Марказий Осиё учун бу алоҳида аҳамиятга эга.

Саноат, транспорт ва энергетика соҳаларидаги координациянинг кенгайиши иқтисодий ўсиш учун янги имкониятлар очади, лекин шу билан бирга замонавий рақамли инфратузилма ва малакали кадрларга бўлган эҳтиёжни кучайтиради.

Ушбу контекстда Ўзбекистон Президентининг миллий маълумотлар марказларининг ўзаро боғлиқ тармоғи асосида Умумий ҳисоблаш инфратузилмасини яратиш бўйича ташаббуси алоҳида аҳамият касб этади. У Ўзбекистоннинг илмий-технологик ҳамкорликни мустаҳкамлаш бўйича изчил сиёсатининг мантиқий давомидир. Жумладан, 2025 йилда Тошкентда бўлиб ўтган еттинчи Маслаҳат учрашувида Президент Шавкат Мирзиёев давлатлараро лойиҳаларни молиялаштириш ва сунъий интеллектни қўллаш имкониятларини кенгайтириш учун Илмий тадқиқотлар жамғармасини ташкил этишни таклиф қилган эди.

Бугунги кунда сунъий интеллект ва катта ҳажмдаги маълумотларни қайта ишлаш технологиялари меҳнат унумдорлигини ошириш, ишлаб чиқариш жараёнларини мақбуллаштириш ва давлат бошқарувини такомиллаштиришнинг энг муҳим воситаларига айланмоқда. Шу билан бирга, уларни кенг жорий этиш катта ҳисоблаш қувватларини талаб қилади, уларни фақат миллий даражада яратиш эса катта молиявий ва технологик харажатлар билан боғлиқ.

Шу омиллар фонида Ўзбекистон етакчиси томонидан илгари сурилган, минтақа давлатларининг мавжуд имкониятларини бирлаштиришга асосланган ёндашув жуда долзарб бўлиб кўринмоқда. Ташаббуснинг амалга оширилиши чегаралараро транспорт оқимларини бошқариш, энергетика, сув ва қишлоқ хўжалигида рақамли ечимларни кенгроқ қўллашни таъминлаши, шунингдек, технологик тадбиркорлик ва қўшма инновацион лойиҳаларни ривожлантириш учун қўшимча имкониятлар яратиши керак.

Шу билан бирга, бундай инфратузилмадан фойдаланиш самарадорлиги кўп жиҳатдан малакали мутахассисларнинг мавжудлигига боғлиқ. Шу муносабат билан, соҳавий кадрларни тайёрлаш бўйича қўшма дастурларни ишга тушириш ва технологик тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш билан бир қаторда, Ўзбекистон раҳбари Талаб юқори бўлган касблар ва компетенцияларнинг минтақавий атласини ишлаб чиқишни таклиф этди.

Ушбу таклифнинг долзарблиги Марказий Осиё иқтисодиётларининг малакали кадрларга бўлган эҳтиёжи ортиб бораётгани билан изоҳланади. Ёш ва ўсиб бораётган аҳоли ривожланиш учун салмоқли салоҳият яратади, бироқ унинг рўёбга чиқиши тобора кўпроқ таълимнинг иқтисодиётнинг реал талабига мос келишига боғлиқ бўлиб бормоқда.

Жадал технологик модернизация ушбу талаб таркибини шиддат билан ўзгартирмоқда. Ишлаб чиқаришни автоматлаштириш, транспорт ва энергетикани рақамлаштириш, сунъий интеллектни жорий этиш кўпинча таълим дастурлари мослашишга улгуришидан кўра тезроқ янги касблар ва компетенцияларни шакллантирмоқда.

Бундай шароитда Минтақавий атлас таълим сиёсатини иқтисодиётнинг реал эҳтиёжлари билан мувофиқлаштиришнинг амалий воситасига айланиши мумкин. Миллий прогнозларни бирлаштириш энг талабгир касбларни олдиндан аниқлаш, таълим дастурларига тузатишлар киритиш ва истиқболли йўналишлар бўйича кадрлар тайёрлашни режалаштириш имконини беради.

Бундай ёндашувнинг амалий зарурлиги саноат, транспорт, энергетика ва рақамли соҳалардаги йирик давлатлараро лойиҳаларни амалга оширишда яққол намоён бўлади. Бундай ҳолда, кадрлар режалаштириши инвестициявий ва инфратузилмавий лойиҳалашнинг ажралмас қисмига айланади.

Ташаббус илгари шаклланган таълим кун тартибини ҳам ривожлантиради. 2024 йилда Остонада бўлиб ўтган олтинчи Маслаҳат учрашувида Ўзбекистон Президенти Таълим ва академик алмашинувлар бўйича Марказий Осиё дастурини, етакчи олий ўқув юртлари дипломларини ўзаро тан олишни ва иқтидорли ёшлар учун стипендия имкониятларини кенгайтиришни таклиф қилган эди. «Марказий Осиё ёшлар кун тартиби – 2030»ни илгари суриш ушбу йўналишни тўлдириб, таълим ва касбий ривожланишни ёшларнинг минтақавий ҳамкорлик ва инновацион фаолиятдаги янада фаол иштироки билан боғлайди.

Минтақавий атлас таълим соҳасидаги ҳамкорликни модернизация қилишнинг муайян вазифалари ва компетенцияларга бўлган бўлажак талаб билан боғлаган ҳолда, ушбу ташаббусларга амалий аҳамият бағишлайди.

Шундай қилиб, илгари сурилган ташаббуслар бир-бири билан чамбарчас боғлиқ ва бир-бирини тўлдиради. Уларнинг амалий рўёбга чиқарилиши сунъий интеллект ва инновацион соҳаларни ривожлантириш учун технологик асос яратишга, шу билан бир вақтда иқтисодиётнинг янги эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда малакали кадрлар тайёрлашни таъминлашга имкон беради.

Якуний натижада бу рақамли ва таълим соҳасидаги ҳамкорликни чуқурлаштиришга, Марказий Осиёнинг технологик салоҳиятини мустаҳкамлашга ва минтақа давлатларининг илғор технологияларни биргаликда ўзлаштириш имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилади.