Сунъий интеллектдан солиқ маслаҳатлари: АИ Солиқ платформаси нималар қила олади?
Солиқ қўмитаси сунъий интеллект асосида ишловчи АИ Солиқ платформасини ишга туширди. Платформа ҳозирча, асосан, тадбиркорлар учун мўлжалланган бўлиб, солиқ масалаларини тушуниш ва ҳал қилишда кўмаклашиши, масалан, мавжуд имтиёзлар ҳақида маълумот бериши, солиқ ҳисоботларини таҳлил қилиши ва бошқа имкониятларни тақдим этиши кўзда тутилган. Kun.uz платформанинг имкониятлари ҳақидаги саволлар билан Солиқ қўмитаси АКТ департаменти бошқарма бошлиғи Акмалиддин Нурмуҳаммадов билан суҳбатлашди.
**Сун'ий интеллект асосидаги солиқ маслаҳатлари: "АИ Солиқ" платформаси имкониятлари**
**"АИ Солиқ" платформаси нима мақсадда яратилган ва қандай имкониятларни тақдим этади?**
"АИ Солиқ" – Солиқ қўмитаси томонидан ишлаб чиқилган, сун'ий интеллектга асосланган портал бўлиб, Солиқ қўмитасининг улкан ма'лумотлар базасини ягона платформага жамлайди. Илгари солиқ тўловчилар ҳисоботлар, имтиёзлар, рейтинглар ва бошқа ма'лумотларни олиш учун турли ахборот тизимларидан фойдаланишга мажбур бўлишган. "АИ Солиқ" эса бу хизматларни бирлаштириб, сун'ий интеллект асосида таҳлиллар ва тавсиялар беради.
Ҳозирда платформада тўққизта хизмат мавжуд бўлиб, яна иккитаси ишлаб чиқилмоқда. Жумладан:
* **АИ Корхона:** Корхонани комплекс таҳлил қилиб, тавсиялар беради.
* **АИ ЭҲФ:** Хавф тоифасига тушган электрон ҳисоб-фактуралар бўйича маслаҳатлар беради.
* **АИ Рейтинг:** Барқарорлик рейтинги натижаларини таҳлил қилиб, уни яхшилаш бўйича амалий тавсиялар тақдим этади.
* **АИ Автокамерал:** Автокамерал назоратда аниқланган тафовутлар бўйича тавсиялар беради.
* **АИ Имтиёз ва АИ Ҳисобот:** Солиқ имтиёзлари ва ҳисоботлар бўйича хизматлар.
**Тадбиркорлар "АИ Рейтинг" орқали барқарорлик рейтингида балл йўқотиш сабабларини тушунишлари мумкинми?**
Ҳа, "АИ Рейтинг" корхонанинг рейтинг натижаларини, олинган балларини ва уларни яхшилаш йўлларини батафсил кўрсатади. Фойдаланувчи ҳар бир мезон бўйича олган баллари ва йўқотишларини кўра олади. Исталган мезонни танлаганда, чатбот айнан ўша мезон бўйича таҳлил қилиб, балл йўқотилишининг сабабини тушунтиради. Шунингдек, фойдаланувчи овозли ёки ёзма шаклда савол бериб, максимал балл олиш учун нималарга э'тибор бериш кераклиги бўйича тавсиялар олиши мумкин.
**Платформа фақат Солиқ қўмитаси базаси билан ишлайдими ёки бошқа идоралар ма'лумотлари ҳам интеграция қилинганми?**
Платформа асосан Солиқ қўмитаси ма'лумотлар базасидан фойдаланади. Аммо Солиқ қўмитасининг ўзи 70 дан ортиқ вазирлик ва идора билан интеграция қилинганлиги сабабли, улар билан алмашинилаётган ма'лумотлардан ҳам фойдаланилади.
**Ҳозирча платформа асосан бизнес учун мўлжаллангандек. Ундан қандай фойдаланиш мумкин? Мобил илова ҳам бўладими?**
Платформага кириш жуда оддий. Фойдаланувчилар ai.soliq.уз сайти орқали электрон рақамли имзо билан тизимга киришлари мумкин. Юридик шахслар, жисмоний шахслар ва ўзини ўзи банд қилган фуқаролар ундан фойдаланиш имкониятига эга. Ҳозирча алоҳида мобил илова йўқ, аммо келгусида Солиқ мобил иловасига интеграция қилинади. Ҳозирда компютер ёки мобил телефон браузери орқали фойдаланиш мумкин.
**Платформани яратишга қанча маблағ сарфланди?**
Ушбу платформани ишлаб чиқиш учун қўшимча маблағ сарфланмаган. Уни Солиқ қўмитасининг ўз мутахассислари – Янги технологиялар илмий-ахборот маркази, Солиқ ма'лумотларини қайта ишлаш маркази ҳамда сун'ий интеллект лабораторияси мутахассислари ишлаб чиққан.
**Ма'лумотлар қанчалик ҳимояланган? Улар ЧатГПТ ёки бошқа хорижий сун'ий интеллект моделларига юборилмайдими?**
Платформада сун'ий интеллектнинг турли технологиялари қўлланилади. Асосий тил модели Солиқ қўмитасининг ўз серверларида жойлашган. Ма'лумотлар ЧатГПТ ёки Слауде каби ташқи моделларга юборилмайди. Опен-соурсе моделларидан фойдаланилган бўлса-да, улар ўз серверларида ўзбек тили ва солиққа оид ма'лумотлар билан қайта ўқитилган. Ахборот хавфсизлиги тўлиқ та'минланади, барча ма'лумотлар ёпиқ периметрда сақланади.
**Оддий тадбиркор эртадан бошлаб "АИ Солиқ"дан фойдаланса, унинг ишида нима ўзгаради?**
Энг катта фарқ шундаки, керакли ма'лумотларни турли тизимлардан қидиришга вақт кетмайди. Барча хизматлар битта платформада жамланган. Чатбот орқали саволларга жавоб олиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни алоҳида излашга эҳтиёж камаяди. Масалан, барқарорлик рейтинги ёки автокамерал тизим бўйича салл-марказга қўнғироқ қилиш ўрнига, жавобни чатботдан олиш мумкин.
**Сун'ий интеллект тавсияларига қанчалик ишониш мумкин? Агар СИ тавсиясига амал қилиб хатога йўл қўйилса, жавобгарлик кимда бўлади?**
Платформа Солиқ қўмитасининг ўз ма'лумотлар базасига таянган ҳолда ишлайди ва тавсиялар 95–99 фоиз аниқликда шакллантирилади. Шунга қарамай, СИ тавсиялари маслаҳат характерига эга. Асосий ҳуқуқий мезон ҳар доим Солиқ кодекси ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар бўлиб қолади. Солиқ ҳисоботлари учун жавобгарлик бухгалтер ёки бошқа мас'ул шахс зиммасида қолади. Сун'ий интеллект эса уларга ёрдам берувчи восита, холос.
**"АИ Имтиёз" хизмати илгари фойдаланилмаган солиқ имтиёзларини ҳам тавсия қиладими?**
Ҳа. "АИ Имтиёз" корхона фойдаланаётган имтиёзларни ҳам, фаолият йўналишидан келиб чиқиб фойдаланиши мумкин бўлган имтиёзларни ҳам кўрсатади. Шунингдек, қайси шартлар бажарилса, ушбу имтиёздан фойдаланиш мумкинлиги, қандай ҳужжатлар топширилиши кераклиги ҳақида ҳам ма'лумот беради. Фойдаланувчи чатбот орқали қўшимча саволларини ҳам бериши мумкин.
**Бизнесни энг кўп қийнайдиган масалалардан бири – солиқ текширувлари. Бу борада платформа қандай ёрдам беради?**
Ҳозирча "АИ Автокамерал" хизмати текширувдан олдинги таҳлиллар бўйича ишлайди. Унда қайси мезонлар бўйича тафовут аниқлангани, бу тафовутларнинг сабаби ва уларни бартараф этиш йўллари кўрсатилади. Солиқ тўловчи шу тавсиялар асосида камчиликларини олдиндан тузатиши мумкин.
**Келгусида бошқа турдаги солиқ текширувлари билан боғлиқ функсиялар ҳам қўшиладими?**
Сайёр солиқ текшируви ёки солиқ аудити тартиби ўзгармайди. Аммо ички таҳлилларда сун'ий интеллект ва машинавий ўқитиш моделларидан фойдаланилади. Аниқланган хавфлар кейинчалик "АИ Корхона" хизматидаги "Камчилик ва тавсиялар" бўлимида акс эттирилади. Бу текширув бошланади дегани эмас, балки тавсиявий характерга эга огоҳлантириш бўлади.
**"АИ Кешбек" хизмати қандай ишлайди?**
Бу хизмат жисмоний шахслар учун мўлжалланган. Фойдаланувчи электрон рақамли имзо орқали тизимга киради. Агар рўйхатдан ўтказилган чек бўйича кешбек ҳисобланмаган бўлса, АИ бунинг сабабини тушунтириб беради. Қайси норматив ҳужжат асосида рад этилгани, қайси банд қўллангани ҳақида ҳам ёзма ёки овозли тарзда ма'лумот олиш мумкин. Бу ерда фақат муаммоли чеклар кўрсатилади, тасдиқланган чеклар акс эттирилмайди.
**Яна қандай янги функсиялар режалаштирилган?**
Яқин ойларда "АИ Ёрдамчи" хизматини ишга тушириш режалаштирилмоқда. У ҳам жисмоний шахслар, ҳам тадбиркорлар учун умумий чатбот сифатида ишлайди. Фойдаланувчи оддий тилда савол беради, тизим эса норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга асосланган ҳолда жавоб қайтаради. Масалан, мол-мулк, ҚҚС, ер, сув ва бошқа барча солиқ турлари бўйича ҳисоб-китоблар ёки тушунтиришларни бера олади.
**Ушбу хизмат қачон ишга туширилади?**
Режага кўра, август ойи охиригача платформага қўшилади. Сентябр бошидан фойдаланувчилар ундан фойдаланишлари мумкин.