«СУ-уруши» иш излашингизни мураккаблаштирмоқдами?

"СЎнъий интеллект уруши" иш излашингизни қийинлаштирмаяптими?

Ишга қабул қилишда СЎИ (AI)дан фойдаланиш ортиб бораётгани ҳақида хавотирлар мавжуд

Юзлаб иш сўровномаларини юбориб, қайта-қайта рад жавобини олганини айтган одамларнинг саноғидан адашиб кетдим.

Кўпчиликнинг таъкидлашича, уларнинг аризаларини ҳатто бирор бир инсон ҳам кўриб чиқмагандек туюлган.

Ишга ёллаш учун мўлжалланган жуда кўп турли хил воситалар мавжуд. Баъзилари номзодларни бўш иш ўринларига мослаштирса, бошқалари резюмеларни баҳолайди ва саралайди. Иш берувчилар аризаларни саралашда вақтни тежаш учун улардан фойдаланадилар, аммо бу тизимларда холислик бўлмаслиги мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар ортиб бормоқда.

Мен келажагимизни шакллантиришга ёрдам беришда фойдаланилаётган СЎИ асосидаги ишга қабул қилиш воситалари қанчалик адолатли эканини ва "топшириш" тугмасини босганимиздан кейин нима содир бўлишини тушунишни хоҳлайман.

Шираз Гулшер СЎИ бўйича "катта хавотирлар" борлигини айтмоқда

Лондонда жойлашган "Пеопле Лике Ус" нотижорат ташкилоти, агар одамлар автоматлаштирилган қарорлар натижасига рози бўлмасалар, унга эътироз билдириш бўйича ўз қонуний ҳуқуқлари ҳақида хабардорликни ошириш устида ишламоқда.

Сўнгги 24 ой ичида камида битта иш ўрнига ариза топширган 2 000 нафар буюк британиялик ходимлар ўртасида ўтказилган Censuswide сўровномаси шуни кўрсатдики, уларнинг 75 фоизи автоматлаштирилган рад этишга эътироз билдириш ҳуқуқига эга эканликларини билишмаган.

"Пеопле Лике Ус" ташкилоти ижрочи директори Шираз Гулшер иш берувчиларни СЎИ ва автоматлаштирилган ёллаш тизимларидан фойдаланишда шаффофроқ ва масъулиятлироқ бўлишга чақирувчи "Режест тҳе Режестионс" ("Рад этишларни рад этинг") кампаниясига бошчилик қилмоқда.

У ҳозирги муҳитни "СЎИ уруши" деб атайди, чунки номзодлар "ўз аризаларини кучайтириш учун СЎИга мурожаат қилишмоқда", "иш берувчилар эса жуда кўп миқдордаги аризалар билан шуғулланмоқда".

Гулшер шундай деди: "Ҳар бир компания ўзининг автоматлаштирилган ёки СЎИ тизимларини холисона бошқараётганини аниқ айта олмаймиз. Шу бошлаб, биз компанияларни ушбу тизимларни аудит қилишга, натижаларни чоп этишга ва уларни мустақил равишда баҳолашга чақирмоқдамиз.

Тадқиқотимизда Маълумотлар бўйича комиссар офисининг йўриқномасини топдик, унда муайян автоматлаштирилган қарорларга дуч келган одамлар инсон томонидан қайта кўриб чиқилишини сўраш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Биз одамларга бу ҳуқуқни эслатишга ҳаракат қиляпмиз, чунки кўпчилик бу ҳақда шунчаки билмайди."

Тадқиқот шуни ҳам кўрсатдики, турли этник келиб чиқишга эга бўлган иш изловчиларнинг 70% и, ишга қабул қилиш дастурлари ёки СЎИ воситалари уларни рад этишидан қўрқиб, резюмеларидаги маълумотларни, жумладан, келиб чиққан мамлакати, дини ёки исмини ўзгартирган ёки яширган. Оқ танли номзодлар орасида бу кўрсаткич 57 фоизни ташкил этади.

Вивининг айтишича, уга иш изловчи сифатида қайта алоқа керак

Льюишемда яшовчи бизнес-консультант Виви шу йил бошида қисқартиришга тушган эди. Унинг айтишича, шунчалик кўп ишга ариза топширган эки, охири умидини узиб, ўз компаниясини очган.

"Бир сафар аризалар жума куни ёпилди ва шанба куни эрталаб менга асосан кўникмаларим устида ишлаб, олти ойдан кейин қайтиб келишим кераклиги ҳақида жавоб келди. Лекин менинг кўникмаларимни ҳеч ким баҳоламагани жуда аниқ эди."

Агар у инсон томонидан қайта кўриб чиқилишини сўраши мумкинлигини билганида, вазиятга бошқача ёндашган бўлишини айтади.

"Мен албатта орқага қайтиб, аризамни инсон кўриб чиқишини сўраган бўлардим ва агар бу 'йўқ' бўлса, бу яхши, лекин билдирилган фикрлар менга иш изловчи сифатида ёрдам беради."

Ҳема июнь ойида қисқартиришга тушди

Суррейлик 49 ёшли Ҳема — бир нечта соҳаларда халқаро миқёсда ишлаган HR ва истеъдодларни саралаш бўйича мутахассис.

У июнь ойида қисқартиришга тушган ва ўшандан бери 100 дан ортиқ иш сўровномалари ва қабул қилиш имкониятларини рўйхатдан ўтказган.

"Уларнинг кўпчилиги 24-36 соат ичида автоматик равишда рад этилган."

У қўшимча қилди: "Мен ҳар доим 10 та ариза топшириб иш топганман, шунинг учун 100 тага яқинлашиш мутлақо ақлга сиғмайдиган ҳолат."

Агар бу унинг аризасига зарар етказса деб, инсон томонидан қайта кўриб чиқилишини сўрашга "иккиланаётган" бўлса-да, у "инсон-рекрутер тўлиқроқ манзарани кўра олишига" ишонади.

"Агар сизда ички HR жамоаси бўлса, улар маданиятни билишади, резюмеда, кузатув хатида, телефон орқали суҳбат пайтида фойдаланаётган тилингиз турини кўра олишади."

CV Library суҳбатлашган 425 нафар рекрутердан 90 га яқини резюмени саралаш босқичида СЎИдан фойдаланганини айтди.

Маркетинг директори Алек Станвелл "идрок этишда тафовут" бор деб ҳисоблайди.

"Номзодлар деярли ҳамма жойда иш берувчилар уларнинг резюмеларини саралаш, фильтрлаш ва жараёндан ўтиш жараёнида текшириш учун СЎИдан фойдаланмоқда деб ишонишади ва бу содир бўлмоқда, лекин номзодлар ўйлаганидан анча кам даражада.

Ушбу идрок этишдаги тафовут муаммодир, чунки номзодлар энди ўз резюмелари ва аризаларини 'буни инсон эмас, балки СЎИ боти кўриб чиқади' нуқтаи назаридан ёзишмоқда.

Унинг айтишича, бу муаммо, чунки рекрутерлар бир хил кўринишдаги резюмеларни кўришмоқда, чунки "уларнинг барчаси СЎИ томонидан ёзилган ёки СЎИ томонидан сайқалланган".

Унинг айтишича, бу "мукаммал бўрон"ни келтириб чиқаради, чунки СЎИ кейинчалик гоят катта ҳажмдаги аризаларни саралаш учун ишлатилиши эҳтимоли юқорироқ бўлади.

"Биз компьютерлар компьютерларни ишга оладиган оқибатга эришамиз, ваҳоланки биз аслида одамларни ишга олиш дунёсидамиз."

2022 йил декабригача бўлган тўрт йил давомида Стэнфорд тадқиқотчилари СЎИ асосидаги ишга олиш воситаси томонидан кўриб чиқилган тўрт миллион аризани ўрганиб чиқдилар.

Баъзи номзодлар, агар ҳар бир иш берувчи уларни алоҳида баҳолаганида кутилганидан кўра тез-тез бир нечта роллардан рад этилган.

Таллил шунингдек, қора танли ва осиёлик аризачиларга иш учун тавсия бериш кўрсаткичлари пастроқ эканини кўрсатди.

Байроқча, далиллар чекланган. Тадқиқотчилар фақат битта СЎИ ишга олиш воситасини кўриб чиқишди ва таълим ва иммиграция мақоми каби бошқа омиллар ҳам натижаларга таъсир қилган бўлиши мумкин.

Ўрганилган ишга олиш воситаси бизнинг шарҳ бериш сўровимизга жавоб бермади.

Мен суҳбатлашган одамлар аниқ бир компанияни кўрсатишмаяпти, аммо ишга қабул қилишда СЎИ ҳақидаги хавотирлар судда ҳам текширилмоқда.

Шундай компаниялардан бири Workday АҚШда ўз воситалари ишга кирувчиларга нисбатан камситиш қилгани даъво қилинган ҳуқуқий даъволарга дуч келмоқда.

Иш ҳали ҳам давом этмоқда, аммо Workday айбловларни рад этади ва унинг воситалари ишга қабул қилиш бўйича қарорлар қабул қилмаслигини айтади.

Кенгроқ айтганда, у воситалари "инсон фикрини алмаштирмайди, балки қўллаб-қувватлайди" дейди.

Барб Хайманнинг компанияси номзодларни матнли чат-интервьюлар орқали баҳолайди

Буни янада мураккаблаштирадиган нарса шундаки, СЎИ ишга қабул қилиш воситалари турли хил усулларда ишлайди ва баъзилари резюмеларни умуман сараламайди.

Мен номзодларни матнли чат суҳбатлари орқали баҳолайдиган компания билан гаплашдим.

Sapia AI асосчиси Барб Хайман шундай деди: "Биз сиз ҳақингизда демографик нуқтаи назардан ҳеч нарса билмаймиз ва олдинги лавозимга ишга олинганингиз ёки олинмаганингизни билмаймиз. Шунга кўра, фикримча, сиз СЎИнинг хусусиятига ва у қандай яратилганига наий қарашингиз керак. Ҳамма СЎИ бир хил эмас.

Лоақал корхоналар соҳасида, биз суҳбатлашадиган ҳар бир компания Европа Иттифоқининг СЎИ тўғрисидаги қонунини жуда яхши тушунади, ҳатто улар ҳозирча унга риоя қилишлари керак деб ҳисобламасалар ҳам. Ва бу муайян даражадаги масъулиятни талаб қилади."

У қўшимча қилди: "Ҳеч бир компания ўз одамларини назорат қилиш орқали юқори самарали маданиятни яратмаган ва сиз номзодларни назорат қилиш орқали ҳам адолатли ишга қабул қилиш жараёнини қура олмайсиз.

Ишни номзодларнинг ишончини қозонишдан бошланг: уларга нимани ўлчаётганингизни, улар қандай баҳоланишини айтинг ва уларга фикр-мулоҳаза билдиринг. Одамлар жараёнга ишонса, фирибгарлик камаяди."

Алек Самвэйснинг айтишича, унинг компаниясида "бир хил кўринадиган" аризалар "кескин кўпайган"

Лондонда жойлашган Splendid Communications компанияси ижрочи директори Алек Самвэйснинг айтишича, улар одатда йиллик амфилиалик дастуридаги учта ўрин учун уч-тўрт юзта ариза олишади, аммо ўтган йили бу рақам уч бараварга ортган.

"Биз аризаларнинг кескин кўпайганини кўрдик, аммо ғалати жойи шундаки, уларнинг барчаси бир хил кўринади. Бизнинг гумонимизча, номзодлар тўсатдан аризаларнинг ўзини топшириш учун СЎИдан фойдалана бошлашган."

Самвэйс компанияга таркибнинг қанча қисми СЎИ томонидан яратилганини баҳолашга ёрдам бериш учун иккита турли хил СЎИ воситасидан фойдаланган, аммо улар "шунчалик турли хил жавобларни берган".

"Биз уларга ишона олмаслигимизни англадик ва охир-оқибат ўша аризаларни инсоний тарзда кўриб чиқишга мажбур бўлдик.

Шунчаки маълум бўлдики, айни дамда биз бу каби қарор қабул қилишда СЎИга ишонишга тайёр эмасмиз."

ICO вакилининг айтишича, СЎИ ва автоматизация "ишга қабул қилишни тезроқ ва самаралироқ қилиши мумкин", аммо "бу одамларнинг ҳуқуқлари эвазига бўлмаслиги керак".

Улар шундай дейишди: "Иш берувчилар автоматик қарор қабул қилиш қачон қўлланилаётгани, у қандай ишлаши ва у кимнингдир аризасига қандай таъсир қилиши мумкинлиги ҳақида очиқ-ошкора бўлишлари керак.

Тезлик ва холислик СЎИ маҳсулотларини яратиш ва улардан фойдаланишнинг турли босқичларида пайдо бўлиши мумкин ва биз барча ташкилотлардан уни аниқлаш ва камайтириш бўйича чоралар кўришини кутамиз."

Ҳукумат вакилининг айтишича, "СЎИ иш берувчиларга катта ҳажмдаги аризаларни бошқариш ва маъмурий юкни камайтиришга ёрдам берса-да, ишга қабул қилиш жараёнлари адолатли, шаффоф ва ҳамма учун очиқ бўлиб қолиши жуда муҳим".

Улар қўшимча қилишди: "Мавжуд ҳуқуқий ҳимоялар, жумладан тенглик ва маълумотларни ҳимоя қилиш қонунчилиги аллақачон СЎИ тизимларига татбиқ этилади ва қўшимча ҳимоя зарур бўлган жойларда биз ҳаракат қиламиз."

Номаълумликдан ҳақиқий қўрқув бордек туюлади, чунки "топшириш" тугмасини босганимиздан кейин у томонда нима содир бўлишини кўпинча билмаймиз.

Аммо агар СЎИ шу ерда қоладиган бўлса, унинг адолатли эканига қандай ишонч ҳосил қилишимиз мумкин?