Стормонт вазирлари Бюджет ажратмалари ҳақида билишга тайёрланмоқда
Молиявий йилнинг еттинчи ойи ўтаётган бўлса-да, ҳалигача келишилмаган Стормонт бюджети бўйича битимга эришишга қўшимча маблағлар ёрдам бериши мумкин.
Стормонт вазирлари Вестминстер бюджетидан сўнг қанча қўшимча молиялаштириш олишларини кейинроқ билишлари керак.
Қўшимча маблағлар молиявий йилнинг еттинчи ойида ҳам ҳал этилмаган Стормонт бюджети бўйича келишувга эришишга ёрдам бериши мумкин.
Канцлер Жон Хили Шимолий Ирландия партиялари керак деб айтаётган ҳамма нарсани тақдим этиши кутилмаяпти.
Бюк Британия ҳукумати бу йил қўшимча 525 миллион фунт стерлинг ажратди, аммо партиялар самарали молиявий режа тузиш учун тахминан 1,5 миллиард фунт стерлинг кераклигини айтмоқда.
Ўтган ҳафтада Демократик юнионистлар партияси (DUP) етакчиси Гэвин Робинсон канцлердан тафовутни толиғича ёпишни кутиш «ҳақиқатдан йироқ» эканини, аммо уни «бошқариш осонроқ» қилиш мумкинлигини айтди.
Ҳукуматдаги манбалар Бюджет тубдан ўзгартирувчи даражадаги пул олиб келиши ҳақидаги фикрни инкор этдилар.
Стормонт Англиядаги давлат хизматларига бериладиган қўшимча харажатларнинг аҳоли сонига мутаносиб улушини олади.
Анъанага кўра, канцлер асосий рақамни Бюджет нутқида эълон қилади.
Куннинг иккинчи ярмида Стормонт Молия вазирлиги бу пулни қачон ва нимага сарфлаш мумкинлигини ишлаб чиқади.
Стормонт Энди Бернэм бош вазир бўлганидан кўп ўтмай эълон қилинган чора-тадбирлардан сўнг, бу йилги харажатлар учун оз миқдорда пул олишга тайёр.
Масалан, унинг Англияда автобус кира ҳақини музлатиб қўйиш ҳақидаги қарори ушбу молиявий йилда Стормонт учун тахминан 10 миллиондан 15 миллион фунт стерлинггача қийматга эга бўлиши кутилмоқда.
Аммо Хили чоршанба куни эълон қиладиган нарсаларнинг аксарияти кейинги йил учун бўлиши эҳтимолдан холи эмас.
Хили уй хўжаликларига яшаш нархи билан боғлиқ муаммоларда ёрдам беришга қаратилган «нафас олиш майдони» чора-тадбирларига эътибор қаратиши кутилмоқда.
Бироқ, у «бугунги нафас олиш майдони келажакни барпо этиш билан қўл ушлашиб бориши керак»лигини айтди.
Унинг таъкидлашича, Бюджет бизнес ва мустақил банд бўлган шахслар учун манзилли қўллаб-қувватлашни таклиф қилади ва «энергия харажатларини бутунлай камайтириш учун зарур бўлган узоқ муддатли ҳаракатларни бошлайди».
У, шунингдек, бу бизнес ва тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш, келажакдаги ўсишни ҳаракатлантирувчи технологияларга инвестициялар ва кўпроқ уй-жойлар қуришни ўз ичига олишини қўшимча қилди.
Сешанба куни Бюджет энг кам иш ҳақининг ошишини ўз ичига олиши кутилаётгани маълум бўлди, аммо 18 ёшдан 20 ёшгача бўлган ёшлар ўтган йиллардагига қараганда камроқ ўсиш оладилар.
Ҳукумат, шунингдек, баъзи озиқ-овқат маҳсулотларига импорт солиқларини бекор қилиш ва қаровчилик нафақасини оладиган одамлар учун «қоя чети» деб аталадиган чекловни тугатишни ўз ичига олган бир нечта чора-тадбирларни эълон қилди.
Хили энергия тўловлари бўйича эълон қиладиган ҳар қандай ёрдам Шимолий Ирландияда тўғридан-тўғри қўлланилиши эҳтимоли кам, чунки у Буюк Британиянинг қолган қисмидан фарқ қилувчи алоҳида энергия бозори ва қоидаларига эга.
Бунинг ўрнига, Стормонт ўз қўллаб-қувватлаш схемаларини яратиш учун пул олади.
Шимолий Ирландиядаги уй хўжаликлари шу ойда электр энергияси тўловларидан 63 фунт стерлинг чегирма олишди.
Бу Буюк Британияда амал қиладиган иккита схеманинг маҳаллий таъсиридир.
Кристина Тейлорнинг айтишича, энг кам иш ҳақининг яна ошиши мижозлар учун нархларнинг кўтарилишини англатади
Белфаст жанубидаги Shed Bistro эгаси ва 30 га яқин ходимни иш билан таъминлайдиган Кристина Тейлорнинг айтишича, энг кам иш ҳақининг яна ошиши мижозлар учун нархларнинг ошишига олиб келади.
«Ўтган йилги ошиш ҳар бир меҳмон буни қоплаш учун яна 4,50 фунт стерлинг кўпроқ сарфлаши кераклигини англатар эди», деди у.
«Бу жуда кўп пул ва одамларнинг бунга қурби етмайди.
«Энг кам иш ҳақини ошириш яшаш нархи муаммосига ечим эмас, чунки бу айлана бўйлаб кетади ва ҳеч кимга енгиллик бўлмайди.
«Ҳамма ҳали ҳам қийналмоқда ва бу ҳеч ким учун барқарор эмас».
Тейлор «уй хўжаликларини қўллаб-қувватлаш кераклигини, акс ҳолда кўчада овқатланиш ўтмишда қолиб кетишини» қўшимча қилди.
Унинг айтишича, махсус муносабатларни ҳисобга олмаганда, одамлар илгаригидек тез-тез кўчада овқатланмаётганини пайқаган.
«Яшаш нархи бизга жуда катта таъсир кўрсатмоқда, Ковиддан ҳам кўпроқ – одамлар учун кўчада овқатланиш энди ҳашаматга айланди ва бундай бўлмаслиги керак».
У Hospitality Ulster каби бизнес гуруҳларининг ҚҚСни камайтириш ҳақидаги чақириқларини қўллаб-қувватлади.
«Бизга ҳақиқатан ҳам ҚҚС камайиши керак», деди у.
«Ўзимизни Жануб (Ирландия Республикаси) билан 9% ва Европа билан 10% да солиштирганимизда ва бизда 20% бўлиб турганда, бу барқарор эмас.
«Буни ўзгартириш учун нимадир содир бўлиши керак».
Грейстиллик Дерек Мур иситиш харажатлари ва Шимолий Ирландиядаги қаровчилар учун ёрдам берилишини хоҳлайди
Дерек Мур Лондондерри графлигининг Грейстил шаҳрида ота-онаси Маргарет ва Дугласга қарайди.
У иситиш харажатлари ва Шимолий Ирландиядаги қаровчилар учун ёрдам берилишини хоҳлайди.
Ижтимоий таъминот маҳаллий ваколатга берилган, шунинг учун Вестминстер бюджетида эълон қилинган ҳар қандай ўзгаришлар Шимолий Ирландияда автоматик равишда қўлланилмайди, чунки қонунчилик Стормонт ассамблеясидан ўтиши керак.
Мурнинг айтишича, у ота-онасини ўзи хоҳлаганидек тез-тез «айлантиргани олиб чиқа олмайди», «чунки яшаш нархи буни анча қийинлаштирди».
«Шунингдек, харидларга ва қайси нарсалардан пул тежаш мумкинлигига қарашингиз керак», деб қўшимча қилди у.
«Шунингдек, иситишни ўзингиз хоҳлаганча ёқмайсиз, кўмир усулидан фойдаланишингиз ва улар учун иссиқ ва шинам бўлишини таъминлашингиз керак.
«Бирта хона ҳақиқатан ҳам иссиқ бўлишини таъминлашингиз ва эшикларни ёпишингиз керак».
Унинг онаси кўзи ожиз сифатида рўйхатга олинган, отаси эса шу йил бошида инсульт ва инфарктни бошидан кечирган.
У толиқ ставкада ишлайди ва ота-онасига кунига тўрт марта хабар оладиган қаровчилар бор.
«Бу сизга жуда катта босим ўтказади, бу ижтимоий ҳаётингиз, кўчага чиқиш ва овқатланишдан завқланиш каби нарсаларга таъсир қилади», деди у.
Бюджет олдидан BBC News NI шунингдек, Ньюри яқинидаги Слив Галлион ўрмон паркидаги оилавий тадбирда жамоатчилик аъзоларининг фикрларини сўради.
Ҳаррисонлар оиласи Крейгавонда яшайди.
Лиэнн Ҳаррисон озиқ-овқат нархлари «ақлдан оздирадиган даражада» эканини ва ҚҚС камайишига «умид қилиб турганини» айтди.
Тим Ханна оилалар «қийинчиликни ҳис қилаётганини» ва меҳмондўстлик соҳаси ҳамда ёқилғи божи бўйича солиқ имтиёзлари ёрдам беришини айтди.
«Менча, меҳмондўстлик сектори айниқса оғир зарбага учради, бир пива нархи тобора ошиб бораётганга ўхшайди, бу одамларни қайтараётгандай туюлади», деб қўшимча қилди у.
Ньюридаги Sheridan Stage School мактабидан Розлин Шеридан санъат секторини қўллаб-қувватлашга умид қилаётган эди.
«Санъат соҳасидаги ўз бизнесимда биз ўз қайиғимизни ўзимиз эшмоқдамиз ва баъзан жамиятимизда, ҳукуматимизда қадрланмайдиган соҳада жон сақлашга ҳаракат қилмоқдамиз», деди у.
«Санъат жамиятга жуда кўп нарса беради ва одамларнинг руҳий саломатлиги учун катта қиймат бағишлайди».