С&П: Олтин нархининг пасайиши Ўзбекистонни ЯИМнинг тахминан 1 фоиз даромадидан маҳрум қилиши мумкин

С&П: О'збекистон олтин нархларининг пасайиши туфайли ЯИМнинг тахминан 1 фоизини ё'қотиши мумкин

Халқаро рейтинг агентлиги С&П Глобал Ратингснинг ҳисоб-китобларига ко'ра, 2027 ва 2028 йиллар оралиг'ида глобал олтин нархларининг пасайиши О'збекистоннинг жорий ҳисобварақ валюта тушумларининг ЯИМнинг тахминан 1 фоизига камайишига олиб келиши мумкин. Бу ҳақда С&П Глобал Ратингс директори Роман Рибалкин 24-август куни Тошкентда бо'либ о'тган Ипак ё'ли молия ва технологиялар форумида ма'лум қилди.

Рибалкин со'нгги йилларда Марказий Осиё мамлакатлари бир қатор қулай циклик омиллар, жумладан, олтиннинг юқори нархлари ва сезиларли ташқи даромадлардан фойда ко'рганини та'кидлади. "Биз олтин нархларининг юқорироқ бо'лишини ва жуда катта даромад оқимларини ко'рдик, бу эса жорий ҳисобварақ дефицитини қо'ллаб-қувватлади. Ва асосий савол шундаки, бу абадий давом этмайди", деб та'кидлади у.

С&П вакили шунингдек, меҳнат даромадлари ва пул о'тказмалари келиб чиқадиган мамлакатларнинг меҳнат бозорларида ёмонлашув мумкинлигини та'кидлади. "Бундан ташқари, биз аллақачон у ерда муайян муаммолар то'плана бошлаганининг дастлабки белгиларини ко'рмоқдамиз", деб қо'шимча қилди Рибалкин.

Рйбалкин, Ўзбекистон учун ҳам ташқи баланс, ҳам давлат даромадлари нуқтаи назаридан катта аҳамиятга эга бўлган глобал олтин нархларининг пасайиши билан боғлиқ хавфларга алоҳида урғу берди. “Биз олтин нархларининг пасайишини башорат қилмоқдамиз ва бу Ўзбекистон учун жорий ҳисобварақ нуқтаи назаридан жуда муҳим омил. Бизнинг тахминларимиз шуни кўрсатадики, 2027–2028 йилларда олтин нархи динамикаси жорий ҳисобварақ даромадлари нуқтаи назаридан ЯИМнинг тахминан 1% миқдорида салбий таъсир кўрсатиши мумкин”, деди С&П Глобал Ратингс директори.

Унинг сўзларига кўра, олтин нархидаги ўзгаришлар давлат бюджети даромадларига ҳам сезиларли таъсир кўрсатади. “Тахминий ҳисоб-китобларга кўра, нархнинг тахминан 500 долларга ўзгариши солиқлар, кончилик компаниялари дивидендлари ва бошқа даромадлар орқали давлат даромадларининг 1 миллиард доллардан бироз камроқ қисмини ташкил қилади. Шунинг учун, бу, албатта, чекловчи омил бўлади”, деб тушунтирди Роман Рйбалкин.

У келтирган бошқа ташқи хавфлар орасида ёқилғи ва озиқ-овқат нархларининг ошиши, шунингдек, ёғингарчилик билан боғлиқ иқлим омиллари бор эди. Унинг таъкидлашича, иккинчиси минтақадаги мамлакатларда, хусусан, Тожикистон ва Қирғизистонда гидроелектр энергияси ишлаб чиқаришга таъсир қилиши мумкин. О'з навбатида, О'збекистон қо'шни мамлакатларда қурилаётган йирик гидроелектростансиялардан катта миқдордаги электр энергиясини импорт қилишни режалаштирмоқда.

"Булар минтақадаги мамлакатларнинг кредитга лаёқатлилигини баҳолашда бизни ташвишга соладиган омиллар", деб хулоса қилди С&П Глобал Ратингс вакили.

Олтин О'збекистон иқтисодиётида муҳим рол о'йнайди, асосий экспорт товари ва валюта тушумларининг манбаи ҳисобланади. Ба'зи йилларда қимматбаҳо металл мамлакат экспортининг катта қисмини ташкил этган ва уни сотишдан тушган даромад савдо дефицитини қоплаш ва то'ловлар балансини сақлашга ёрдам берган.

Бундан ташқари, олтин стратегик актив ҳисобланади: унинг захиралари Марказий банкнинг халқаро захираларининг катта қисмини ташкил этади ва миллий валюта ва молия тизимининг барқарорлигини қо'ллаб-қувватлайди. Навоий кон-металлургия комбинати орқали катта депозитлари ва ишлаб чиқариш ҳажмлари туфайли О'збекистон глобал олтин бозорида муҳим о'йинчи бо'либ қолмоқда.

2025-йилда олтин савдосидан олинган қо'шимча даромад ҳам солиқ тушумларининг муҳим манбаига айланди. Натижада, ҳукумат харажатларни 41,2 триллион со'мга ёки 3,43 миллиард долларга оширди.