Соз машинани электромобилга алмаштириш фойдалими? Олимлар ҳисоботи
Ҳали ишлаб турган бензинли ёки дизелли автомобилни электромобилга алмаштириш айрим шароитларда умумий иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтириши мумкин. Швейсариядаги ҳисоб-китоб ва АҚШда ўтказилган алоҳида таҳлил шундай натижа берган. Бироқ иқлим учун фойда йиллик масофа, электр энергиясининг манбаси ва эски машинанинг кейинги тақдирига боғлиқ.
Соз автомобилни электромобилга алмаштириш қанчалик фойдали? Олимлар ҳисоботи
Швейсария Федерал энергетика бошқармаси — БФЕ буюртма қилган, бироқ дастлаб эълон қилиниши тўхтатиб қўйилган тадқиқот 2025-йил ёзида ошкор қилинган. Шу боис ҳисобот ҳануз жамоатчиликдан яширилмоқда, деган талқин тўғри эмас.
Републик нашри ва ВАВ тадқиқотчилар гуруҳи ҳисоботни ҳамда идоранинг ички ёзишмаларини ахборот олиш тўғрисидаги қонун орқали қўлга киритган. Ёзишмалардан ходимлар соз автомобилларни алмаштириш ҳақидаги тавсияларга салбий муносабат бўлишидан хавотирлангани аён бўлган. Бундай ёндашув аҳолининг молиявий имкониятларидан узоқдек туюлиши мумкин эди.
БФЕ эски автомобил утилизация қилинмай, бошқа шахсга сотилса, бутун дунё миқёсида чиқиндилар қанчалик камайиши номаълумлигини ҳам қайд этган.
Масала оммага маълум бўлгач, идора 34 саҳифали ҳисоботни ўз сайтига жойлаштирган. Ҳужжат муқовасидаги 2025-йил 6-январ санаси унинг тайёрланган вақтини билдиради. Тадқиқотни бажарган ИНФРАС компанияси эса 2025-йил 4-августда натижалар ва моделнинг чекловларини алоҳида изоҳлаган.
Ҳисоб-китобда автомобилнинг бутун ҳаёт даври — ишлаб чиқариш, ёнилғи ва электр энергиясини олиш, фойдаланиш ҳамда утилизация жараёнларидаги чиқиндилар ҳисобга олинган.
Муаллифлар баҳосига кўра, Швейсария автопаркидаги ички ёнув двигателли машиналарнинг тахминан 90 фоизини шу тоифадаги янги электромобилга алмаштириш иқлим учун фойдали бўлиши мумкин.
Бу рақам чиқиндилар 90 фоизга камаяди, дегани эмас. У алмаштириш ижобий натижа берадиган автомобиллар улушини англатади. Таҳлил иссиқхона газларига бағишланган бўлиб, электромобиллар барча экологик кўрсаткичлар бўйича устунлигини исботламайди.
Асосий натижалар эски машина утилизация қилинадиган ссенарийга таянган. Агар у қайта сотилса, янги эгасида бошқа, кўпроқ ёнилғи сарфлайдиган автомобилнинг ўрнини босадими ёки йўллардаги машиналар сонини шунчаки оширадими — буни ҳам ҳисобга олиш керак. Муаллифлар ушбу оқибатларнинг барчасини ишончли моделлаштира олмаганини тан олган.
Йиллик масофа ҳам муҳим. Швейсария моделида йилига тахминан 4–5 минг километрдан кам юрадиган автомобилни муддатидан олдин алмаштириш, одатда, иқлим нуқтаи назаридан ўзини оқламаган. Кўпроқ юрилганда эса фойдаланиш давридаги чиқиндилар тежалиши янги машинани ишлаб чиқаришда ҳосил бўлган чиқиндиларни тезроқ қоплайди.