Собиқ "кўча боласи" калитидан Жанубий Африка полициясининг коррупция бўйича терговигача
Мадланга комиссиясида иштирок этаётган Вусимуси "Мушук" Матлала тирикчилик қилиш учун меҳнат қилиб улғайган.
Баҳсли бизнесмен Вусимуси "Мушук" Матлала Жанубий Африканинг полициядаги коррупция бо'йича кенг ко'ламли терговида марказий шахсга айланди. Ҳозирда бир йилдан ортиқ вақт давомида полиция ҳибсхонасида бо'лган 49 ёшли шахс энди исте'фодаги Конституциявий суд судяси Мбуйисели Мадланга ва унинг ҳай'ати олдида о'з ко'рсатмаларини тақдим этмоқда. Бу о'тган ойда бо'либ о'тган суд мажлисидан кейин бо'либ о'тди ва у қисқа муддатга то'хтатилди.
Матлала та'сирни кучайтириш ва полиция шартномаларини та'минлаш учун 20 та импала, вазн ё'қотиш учун Оземпис дориси ва шахсий кредитлар каби дабдабали совг'алар берганликда айбланмоқда. 10 ойлик Мадланга комиссиясидан келиб чиққан ма'лумотлар жанубий африкаликларни ҳайратда қолдирди, улар Матлаланинг бу айбловларга жавобларини интиқлик билан кутмоқдалар.
О'тган йилнинг ноябр ойида Фенди ко'йлаги ва Гусси ко'зойнаги кийган Матлала параллел равишда о'тказилган парламент коррупцияси бо'йича терговда ко'рсатма берди. Ушбу чиқиш пайтида у юқори лавозимли полиция ходимлари ва сиёсатчилар билан шахсий танишлигини рад этди ва коррупция да'воларини рад этди. Бироқ, у коалиция ҳукуматидаги етакчи партия бо'лган Африка Миллий Конгресси (АНС) билан бог'лиқ фаолият учун хайрия қилганини тан олди. У ҳали Мадланга комиссиясида ко'тарилган кенгроқ айбловларни, жумладан, "Катта бешлик" номи билан танилган гиёҳванд моддалар савдоси картелига алоқадорлик айбловини ко'риб чиқмаган.
Матлаланинг жамоатчиликдаги обро'си уч йил олдин, унинг номи давлат касалхонасидаги тендер қонунбузарликлари ҳақидаги янгиликларда пайдо бо'лганида ошди, гарчи у ҳеч қандай алоқадорликни рад этган бо'лса ҳам. Унинг ёшлик тафсилотлари асосан о'тган йили парламентдаги ко'рсатмаларига асосланган. 1976-йилда Жанубий Африканинг оқ танли озчилик ҳукмронлиги даврида туг'илган у Претория шарқидаги шаҳарчада о'сган. У қонун чиқарувчиларга бир муддат ёлг'из она томонидан тарбияланганини, кейин эса "мендан г'ойиб бо'лганини" ва бу уни "ко'ча боласи"га айлантирганини ма'лум қилди. У 2002-йилда онаси о'лимга маҳкум бо'лганида у билан қайта бог'ланди. Унинг о'лимидан со'нг, Матлала унинг жинсий зо'равонликка учраганини аниқлади, бу эса ба'зан зарарли афсоналар билан бог'лиқ бо'лган албинизм ҳолатига бог'лиқ эди.
Мактабни тугатгандан со'нг, Матлала норасмий бизнесни бошлаганини, бу эса қонун билан бир неча бор учрашишга олиб келганини айтди. 2001-йилда у о'г'ирланган буюмларни сақлагани учун судланган ва қамоққа олинган. Йиллар давомида у уйни о'г'ирлаш, нақд пулни олиб кириш ва ҳужум каби турли жиноятлар учун ҳибсга олинди. У барча иштирокини рад этди ва айбловлар бекор қилинди ёки оқланди. У парламент қо'митасига "Мушук" лақаби унинг катта оиласидан, хотинидан то'ққиз фарзанди борлигидан келиб чиққанини, муаммолардан омон қолиш қобилиятидан эмаслигини аниқлади.
2025-йил май ойида Матлала ҳибсга олинди ва қотилликка уринишда айбланди, у буни рад этади. Унинг рафиқаси Цакане Матлала ҳам худди шундай айблов билан дуч келмоқда ва уни ҳам рад этади; эридан фарқли о'лароқ, у гаров пули билан озод қилинди. Кейинчалик у полицияга тиббий хизматлар ко'рсатиш билан бог'лиқ коррупцияда айбланди. О'тган ой у дастлаб прокуратура билан келишувнинг бир қисми сифатида айбини тан олди, аммо келишув бузилгандан кейин айбловни қайтариб олди.
Матлала о'тган йили парламент со'ровида 2017-йилда ҳаётини о'згартирганини, хавфсизлик хизматларини ко'рсатувчи биринчи расмий бизнесини ё'лга қо'йганини айтди. Кейинчалик у сог'лиқни сақлаш соҳасига кириб, касалхона ва кейин полиция билан фойдали шартномалар тузди, гарчи қонун чиқарувчиларга тиббий хизмат ко'рсатиш соҳасида илгари тажрибаси ё'қлигини тан олган бо'лса ҳам.
О'тган йилнинг сентябр ойидан бери, гувоҳлар Мадланга комиссиясида ко'рсатма берганидек, Матлала ва юқори лавозимли полиция ходимлари о'ртасидаги яқин ва коррупцион муносабатларга оид да'волар пайдо бо'лди. Буларга ҳозирда ишдан бо'шатилган полиция вазири Сензо Мчуну билвосита Матлаладан "сиёсий са'й-ҳаракатлари" учун молиявий кампания маблаг'ларини олгани ҳақидаги да'волар киради, аммо Мчуну буни рад этди.
Матлала шунингдек, Мчунунинг аввалги раҳбари Бҳеки Селе билан алоқада бо'лганликда айбланмоқда. Матлала парламент со'ровига Селега 500 000 ранд (31 000 доллар; 23 000 фунт стерлинг) "ёрдам бериш учун то'лов" то'лаганини ма'лум қилди, бу то'ловни Селе полиция Матлаладан мусодара қилинган о'қотар қуролларни қайтариб берганидан кейин талаб қилгани айтилмоқда. Тадбиркор шунингдек, Селенинг уй сотиб олиш ва о'г'лининг о'қиши учун ёрдам каби бошқа со'ровлар ҳам қилганини да'во қилди, аммо Матлала рад этди. Селе депутатларга Матлалани бир неча ойдан бери билганини ва Преториядаги ижарага олинган пентхаусида икки марта яшаганини тан олди, аммо Матлаладан пул олганини рад этди.
Матлала ва полиция бошлиг'ининг ишдан бо'шатилган о'ринбосари, генерал-маёр Шадраск Сибия о'ртасидаги муносабатлар ҳам текширилди. Матлала ҳам, Сибия ҳам яқин муносабатларни рад этиб, уларнинг о'заро муносабатлари фақат профессионал эканлигини та'кидлади. Бироқ, Мадланга комиссиясидаги ко'рсатмалар бошқача манзарани ко'рсатди. Матлала полиция шартномасини олган пайтда Сибия Матлаладан 20 та импала олгани да'во қилинган, Сибия эса бу да'вони рад этиб, ҳеч қачон "хизмат ко'рсатувчи провайдердан ҳеч нарса олмаслигини" айтди. Гувоҳ шунингдек, Матлала о'тган йилнинг май ойида ҳибсга олинганидан кейин Сибияни ҳам о'з ичига олган "жуда юқори лавозимли полиция амалдорлари билан яқин алоқалари" ҳақида мақтанганини да'во қилди.
Мадланга комиссиясида Матлала ва бошқа юқори лавозимли полиция ходимлари о'ртасидаги муносабатлар ҳақида ҳам гаплар ко'тарилди. Матлалага берилган баҳсли полиция шартномасини назорат қилган бригада Рейчел Матженг бизнесмен билан Оземпис ичимликлари каби дабдабали совг'алар билан бог'лиқ бо'лган бирданига романтик муносабатлар ҳақида гувоҳлик берди. Полициянинг уюшган жиноятчиликка қарши кураш бо'лими бошлиг'и, генерал-маёр Ричард Шибири Матлаладан 4000 доллар миқдорида "шахсий қарз" олганини тан олди ва уни қайтариб берди. Гуруҳга қарши кураш, гиёҳванд моддалар ва ноқонуний қазиб олиш бо'йича терговларни назорат қилишни о'з ичига олган Шибири пул о'г'лининг автомобилини та'мирлаш учун бо'лганини айтди. У тез-тез алоқада бо'лишига ва шахсий масалалар бо'йича маслаҳат беришига қарамай, Матлала билан яқин до'стлигини рад этди. Унинг та'кидлашича, "Мен ҳеч қачон унинг бирон бир картел а'зоси ёки бирон бир жиноий тергов мавзуси эканлигини билмаганман". Шибири ҳам, Матженг ҳам полициядан бо'шатилган.
Матлаланинг исми Ёханнесбург шарқидаги маҳаллий ҳукумат ҳудуди бо'лган Экурҳулени шаҳридаги жанжал билан ҳам бог'лиқ эди. Жулиус Мхванази Экурҳулени полиция бошлиг'и вазифасини бажарувчи бо'лганида, у Матлаланинг шахсий машиналарига ко'к чироқлар ва сиреналар о'рнатилишини ташкил қилгани да'во қилинган. О'шандан бери лавозимидан четлатилган Мхванази айбловларни рад этди, аммо Мадланга комиссиясида со'злаган нутқида Матлалани "қон биродари" деб та'рифлаганидан пул олганини тан олди.
Сентябр ойида Мадланга комиссияси иш бошлаганидан бери ҳайратланарли даражада ошкор бо'лган ма'лумотлар жамоатчиликни бундай воқеаларга қандай ё'л қо'йилгани борасида ҳайратга солди. Ко'плаб жанубий африкаликлар, да'во қилинган коррупция механизмларини тушунишга интилиб, Матлаланинг давом этаётган ко'рсатмалари жавоб беради деб умид қилмоқдалар.