Сизиб чиққан видеода ўзбек амалдорининг совет давридаги "уятли тахта" белгиларини буюртма қилаётгани кўрсатилган.
Ташкент Тимес — Ўзбекистондаги барча сўнгги янгиликларни етказиб берувчи инглиз тилидаги онлайн газета
Яқинда О'збекистоннинг Тошкент вилоятидаги Чиноз туманидан тарқалиб кетган видео маҳаллий ҳоким Шерзод Солиҳовнинг баҳсли ко'рсатмасини ошкор қилди. Кадрларда Солиҳов бутун бир маҳалла бо'йлаб "Шармандали Маҳалла" белгиларини о'рнатишни буюргани ва тартибсиз ҳовлилар учун алоҳида турар-жойларни "Уят уйи" плакатлари билан таҳдид қилаётгани ко'рсатилган. Бу воқеа нафақат о'зининг қаттиқ оҳанги, балки Совет даврида чуқур илдиз отган бошқарув усулига о'хшашлиги билан ҳам катта э'тиборни тортди.
**Таниш механизм**
Солиҳов томонидан қо'лланилган стратегия - ижро этишга мажбурлаш учун ёмон натижаларга эришган шахсларни, хонадонларни ёки бутун жамоаларни омма олдида аниқлаш - Совет "Доска Позора" ёки "Уят тахтаси" билан бевосита тарихий бог'лиқликка эга. Совет даврида корхоналар намунали ищиларни тақдирлаш учун қизил "фахрий тахта"дан ва ичкиликбозлик, бекорчилик ёки бошқа кутганларни оқлай олмаганларни та'кидлаш учун қора "уят тахтаси"дан фойдаланганлар. Бу юқори натижаларга эришганларни мақташ ва мас'улиятдан қочганларни огоҳлантириш учун мо'лжалланган эди. Энг экстремал ко'ринишларида бу механизм шахсий обро'дан ташқарига чиқди. Украина ва Кубан вилоятида "қора доска" (чорна дошка) деб номланувчи шунга о'хшаш амалиёт Коммунистик партия учун тарг'ибот воситаси бо'либ хизмат қилган ва Голодомор даврида қо'лланилган воситалардан бири ҳисобланади. Худди шу қора ро'йхатга олиш усули кейинчалик Совет Қозог'истонида қо'лланилган ва деҳқонларга қарши очиқ репрессия воситасига айланган.
**Нима учун таққослаш муҳим**
Салиховнинг ҳаракатлари ва Совет даври амалиётлари о'ртасидаги о'хшашликлар инкор этиб бо'лмайди. Иккаласи ҳам бюрократик камчиликни - о'тмишдаги дон квоталари бо'ладими ёки ҳозирги тартибсиз ҳовлилар бо'ладими - оммавий хо'рлашга айлантиришга мойиллигини ко'рсатади. Иккаласи ҳам маҳаллий бошқарувнинг энг самарали воситаси ресурслар ёки очиқ мулоқот о'рнига уят деган тахмин асосида ишлайди. Танқидчилар учун сайланган ёки тайинланган амалдорнинг, ҳатто ободонлаштириш каби арзимас нарса учун ҳам бундай тактикага мурожаат қилиши, собиқ Совет ҳудудларида о'нлаб йиллар давомида юқоридан пастга ижтимоий назорат қилиш одатларининг, янги шаклларда бо'лса ҳам, қайта тикланиши мумкинлиги ҳақида асосли хавотирларни келтириб чиқаради.
**Баҳснинг бошқа томони**
Аксинча, ушбу ёндашувни қо'ллаган амалдорлар таққослашда ко'рсатилганидан ко'ра аниқроқ фарқни ко'рсатишлари мумкин. Совет давлатининг то'лиқ кучи билан қо'ллаб-қувватланган ва ҳақиқий молиявий ва ҳатто жиноий жазоларни қо'ллаган коллективизация давридаги кенгашлардан фарқли о'лароқ, Чиноздаги белгилар, та'рифланганидек, жамоатчиликни шарманда қилишдан ташқари ҳеч қандай расмий жазони назарда тутмайди. Бундан ташқари, унинг мақсади сиёсий садоқатни ёки иқтисодий экстраксияни амалга оширишдан ко'ра тор фуқаролик мақсади (ҳовлилар ва ко'чаларни тозалаш). Бу фарқ тактикани ҳақиқий "орқага чекиниш" эмас, балки шунчаки бефарқ қиладими ёки жамоатчиликни шарманда қилишни бошқарув воситаси сифатида нормаллаштиришнинг о'зи асосий ташвишми, бу қандай манфаатлардан қат'и назар, давом этаётган мунозара мавзуси бо'либ қолаверади.