Сиз ҳеч қачон эшитмаган ушбу фирмалар сунъий интеллект пуфакчаси ёрилиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирларни оширмоқда
Маълумотларни қайта ишлаш марказларига тегишли қарз миқдори ўнлаб миллиард фунт билан ўлчанади.
Сиз ҳеч қачон эшитмаган ушбу фирмалар СИ (сунъий интеллект) пуфакчаси ёрилиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирларни оловлантирмоқда
СИ экотизимининг бир вақтлар номаълум бўлган қисми энди диққат марказида ва ҳамма инвесторлар ҳам кўраётган нарсаларидан мамнун эмас.
CoreWeave ва Nebius каби номлар Сан-Франциско ва Силикон водийсидаги технологик доираларда яхши маълум.
Нео-булут (neocloud) фирмалари деб аталувчи ушбу маълумотларни қайта ишлаш марказлари (дата-центр) бизнесга эга ташкилотлар қимматбаҳо компьютерлар билан тўлдирилган улкан омборларни бошқаради ва уларни Anthropic, OpenAI ва Meta каби йирик СИ ишлаб чиқувчиларига ижарага беради.
Улар ҳозирда Силикон водийсидаги энг шиддатли баҳслардан бирининг марказида турибди.
Кўплаб мутахассислар нео-булут фирмаларининг молиявий жиҳатдан соғломлигини ва уларнинг охирги муваффақиятсизликлари кенгроқ СИ иқтисодиёти ҳақида нимани англатишини сўроқ остига олмоқда.
Gartner таҳлилчилари 2030 йилга бориб нео-булут фирмаларининг 80 фоизи "мустақил фаолиятини тўхтатади" деб прогноз қилмоқда, Forrester экспертлари эса "молиявий аҳвол беқарорлашиши билан" улардан камида учтаси яқин орада сотиб олинишини кутмоқда.
Пайшанба куни Ғазначилик вазири Скотт Бессент CNBC каналида нео-булут фирмаларини "умумий экотизимнинг кичик бир компоненти
, эхтернал
" деб таърифлаб, улар ҳақидаги сўнгги хавотирларни камайтириб кўрсатишга ҳаракат қилди.
Нео-булут фирмалари кўпинча ҳисоблаш қувватларидан тезкор фойдаланишга муҳтож бўлган йирик технологик мижозлар билан узоқ муддатли ижара шартномаларини тузиш орқали ўзларини молиялаштиради.
Улар кейин ушбу шартномалар — ҳамда ўзлари сотиб оладиган СИ чипларини — гаров сифатида қўйиб, қарз олишлари мумкин, деди "Тҳе Қуиет Период" IPO тадқиқот фирмаси таҳлилчиси Кори Жонсон.
Унинг айтишича, қарз нео-булут фирмалари орасида кенг тарқалган, чунки ускуналар учун тўлов олдиндан амалга оширилиши керак.
Соҳа етакчиси CoreWeave'ни олиб кўрайлик. У ўзи таъминлайдиган баъзи йирик технологик (Big Tech) компаниялар ҳажмининг кичик бир қисмини ташкил этади, холос.
Аммо Жонсоннинг фикрича, ссуда беришда кредит берувчилар баъзида эътиборни CoreWeave'нинг ўзига эмас, балки унинг Microsoft ёки Meta каби мижозларининг тўлов қобилиятига кўпроқ қаратади.
"Бу CoreWeave қандай қилиб 35,1 миллиард доллар (26,3 миллиард фунт стерлинг) қарз тўплаганини тушунишга ёрдам беради", деди у.
Баъзи хавотирдаги инвесторлар ўз қарорларини қайта кўриб чиқаётганига ўхшайди.
CoreWeave акциялари ўтган ой давомида тўртдан бир қисмга арзонлашди ва бу ягона ҳолат эмас.
Nebius, IREN ва Applied Digital каби бошқа нео-булут фирмаларининг акциялари ҳам шу давр ичида тахминан шунча, ҳатто ундан ҳам кўпроқ тушиб кетди.
Қарз инвесторлари ҳам хавотирда кўринади ва бу соҳадаги бир нечта компаниялардан юқорироқ даромад талаб қилмоқда.
CoreWeave бош ижрочи директори Майк Интратор бозор "мантиқсиз" ҳаракат қилаётганини айтди ва компаниянинг бизнес моделига ишонч билдирди. Дунёнинг энг муҳим компанияларидан баъзилари CoreWeave инфратузилмаси ва бошқа СИ хизматлари учун навбатда турибди.
Бир нечта нео-булут фирмаларининг илдизлари Bitcoin каби криптовалюталарни яратадиган компаниялардан иборат беқарор крипто-майнинг соҳасига бориб тақалади.
Крипто-майнерлар СИни яратиш учун ишлатиладиган баъзи бир хил жисмоний инфратузилмалардан фойдаланади.
CoreWeave 2017 йилда Ethereum майнингига эътибор қаратган ҳолда ташкил этилган.
IREN, Core Scientific ва Applied Digital ҳам ўз фаолиятини крипто-майнингдан бошлаган.
Ушбу инфратузилма 2022 йилда OpenAI'нинг ChatGPT ишга туширилиши билан СИ оммалашиб кетганда уларга яхши имконият яратди.
Nebius бундан мустасно: у 2024 йилда ажралиб чиқиши ва номини ўзгартиришидан олдин Россиянинг Google муқобили бўлган Yandex NV'нинг бир қисми сифатида танилган эди.
Эндиликда бу фирмаларнинг омади йирик СИ ишлаб чиқувчилари ва гиперскейлерлар — нео-булут фирмалари кўпинча ўзларининг асосий мижозлари деб ҳисоблайдиган янада улкан маълумотлар маркази операторларининг истиқболларига боғлиқ.
"Тизимга шунчаки ҳайратланарли даражада катта миқдордаги харажатлар киритилмоқда", деди S&П Глобал'нинг Visible Alpha Research бўлими раҳбари Мелисса Отто. "Бу қуролланиш пойгасидир."
Ва нео-булутлар бундан фойда кўрди.
Аммо улар моделининг салбий томони — шароит ўзгарганда "молиявий хавфнинг юқорилигидир", деди Forrester вице-президенти ва бош таҳлилчиси Чарли Дай.
Бунга уларнинг йирик технологик мижозлари харажатлар режаларига киритиши мумкин бўлган ҳар қандай ўзгаришлар киради.
Ўтган ҳафтада Microsoft ва Google Уолл-стрит таҳлилчилари кутганидан камроқ СИ харажатларини прогноз қилганида, бир нечта нео-булут фирмаларининг акциялари кескин тушиб кетди.
Кўп нарса, шунингдек, яқин ойларда ўз акцияларини оммавий сотувга чиқариши кутилаётган Anthropic ва OpenAI'га ҳам боғлиқ.
Агар СИ пуфакча бўлиб чиқса — ва кейин ёрилса — нео-булут фирмалари "шубҳасиз, билвосита зарарга дуч келадилар", деди Tusk Ventures вакили Брэдли Таск.
Нео-булутларнинг келажаги, шунингдек, уларнинг қарз олишни давом эттириш қобилиятига боғлиқ бўлиб, бу фоиз ставкалари ошиши билан қимматроққа тушади.
Элон Маск яқинда ижтимоий тармоқдаги постида бу 200 дан ортиқ нео-булутларнинг "майда балиқлар каби ўлимига ва бирлашишига" олиб келиши мумкинлигини, бунда энг кичик фирмалар энг кўп хавф остида қолишини тахмин қилди.
"Баъзилари омон қолади, лекин кўпи эмас", дея қўшимча қилди у.
Ҳозирча Yorkville Ives таҳлилчилари ҳисоблаш қувватига бўлган талаб ҳамон таклифдан ортиқ эканини айтиб, нео-булутлар каттароқ маълумотлар маркази компаниялари тўлдира олмайдиган муҳим бўшлиқни тўлдираётганини қўшимча қилишди.
Аммо баъзилар учун соҳанинг сўнгги беқарорлиги хавотирлидир.
Microsoft яқинда 2030 йилгача давом этиши мумкин бўлган электр таъминоти муаммолари сабабли Британиянинг Nscale нео-булут компанияси билан келишувни бекор қилди.
Австралиянинг Firmus компанияси эса акцияларни оммавий сотувга чиқариш режаларини вақтинча тўхтатди.
Бу воқеалар маълумотлар марказларига қарши жамоатчилик эътирозлари ва СИ ҳақиқатан ҳам ходимлар маҳсулдорлигини қанчалик ошириши мумкинлиги ҳақидаги саволлар фонида юз бермоқда.
"Хавотир олиш учун асос бор", деди Жонсон.