Си Цзиньпин Трамп томонидан қизил гилам билан кутиб олинди — аммо у хоҳлаган ҳамма нарсага ҳам эриша олмади

Си Трамп томонидан қизил гилам билан кутиб олинди — лекин у хоҳлаган ҳамма нарсага эриша олмади

Президент Си Цзиньпиннинг Дональд Трамп билан саммитлари битта аниқ мақсадга эга.

Хитой Америка Қўшма Штатлари унинг ўта йирик давлат сифатида юксалишини жиловлашга уринмоқда деб ҳисоблайди ва Вашингтон унинг йўлига тўғаноқ бўлмаслигини — айниқса савдо, технология ва Тайвань масалаларида четда туришини хоҳлайди.

Бироқ, бу сафарги ташрифда, Трамп унга қизил гилам тўшаганига қарамай, Хитой раҳбари ўзи хоҳлаган ҳамма нарсага эриша олмади.

Икки давлат ўртасидаги ўзаро бож урушини тўхтатиб турган ва вазиятнинг янада кескинлашувига йўл қўймаган савдо сулҳи атиги бир неча ойга — ноябрдан январгача узайтирилди.

Си Трамп президентлигининг қолган даврини беталофат ўтказиб олишни кўзлаётгани сабабли, Пекин камида бир йиллик муддатни хоҳлаган эди.

Бу эса божлар, Хитойнинг нодир металлар етказиб беришдаги устунлиги ва АҚШнинг илғор чипларидан фойдаланиш имконияти бўйича асосий баҳслар музокараларнинг навбатдаги босқичига қолдирилганини англатади.

Бу АҚШ узоқ муддатли ён босишлар қилишдан олдин Хитойдан келишувнинг ўз зиммасидаги қисмини бажариш учун кўпроқ ҳаракат қилишини истаётганидан далолат беради.

Си учун ноқулай ҳақиқат шундаки, унинг мамлакати ички иқтисодиёти қийинчиликларни бошдан кечирмоқда. Мамлакат бутун дунё бўйлаб рекорд даражада кўп товар сотаётган бўлса-да, ички истеъмолчилар харажатларни чекламоқда. Аҳолининг 80 фоизи ўз уйига эга бўлган ушбу мамлакатда ёшлар ўртасидаги ишсизлик ҳамон юқорилигича қолмоқда ва уй-жой нархлари пасайган.

Савдо иқтисодий ўсишни қўллаб-қувватлашга ёрдам бермоқда, бу эса хорижий бозорларга чиқишни ҳар қачонгидан ҳам муҳимроқ қилади. Си ушбу экспортни АҚШ ўтган йили жорий этган зарарли божлардан ҳимоя қилиши керак.

Тайвань масаласида Си АҚШнинг Тайванга қурол сотиши Хитой учун қизил чизиқ эканини яна бир бор аниқ таъкидлади.

АҚШ қонунан ушбу ўзини ўзи бошқарадиган оролни ўзини ҳимоя қилиш воситалари билан таъминлашга мажбур.

Май ойида Си Трампни бу масалада нотўғри йўл тутиш икки давлатнинг «тўқнашишига ёки ҳатто можарога киришишига» олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантирган эди.

Шундан сўнг Трамп Тайвань учун 14 миллиард долларлик қурол-яроғ пакетини тасдиқлашни кечиктириб, буни Пекин билан «жуда яхши музокара воситаси» деб атади.

Си музокаралар давомида ушбу имкониятдан фойдаланган бўлиши ва Тайванни қўллаб-қувватлашни чеклаш можаро хавфини камайтиришини таъкидлаган бўлиши эҳтимол.

Пайшанба куни у АҚШ Тайвань мустақиллигига қарши туриш бўйича «тўғри позиция»да қолишига умид қилишини яна бир бор такрорлади.

Бироқ, АҚШнинг Тайванни қўллаб-қувватлашини давом эттириш бўйича икки партиявий босимга дуч келаётган Трамп Хитой раҳбарининг сўзларига ҳали оммавий равишда муносабат билдиргани йўқ.

Икки раҳбар ҳеч бўлмаганда сунъий интеллект (СИ) масаласини муҳокама қилишди, гарчи улар бирор бир хавфсизлик чоралари бўйича келишиб олган-олмагани номаълум бўлса-да.

Anthropic компанияси бош директори Дарио Амодеининг СИни хавфсизроқ қилиш учун унинг ривожланишини секинлаштиришга чақирган мақоласидан сўнг, ҳамма уларнинг СИ бўйича бирор бир аниқ қарор қабул қилиши — масалан, саммит ўтказишга келишишига эътибор қаратган эди. Бу чақириқ компаниянинг етакчи хавфсизлик тадқиқотчиси томонидан СИ инсониятнинг йўқ бўлиб кетишига сабаб бўлиши эҳтимоли «10 фоиздан юқори» экани ҳақидаги огоҳлантиришдан кейин янграган эди.

Бироқ, Сининг СИ «ҳар доим инсон назорати остида бўлишини» таъминлаш муҳимлиги ҳақидаги сўзларидан ташқари, бошқа деярли ҳеч қандай маълумот берилмади. Трамп яқинда ушбу технология туфайли инсониятнинг йўқ бўлиб кетиши ҳақидаги хавотирларни «уйдирма» деб рад этган эди.

Пинг Пинг ва Фу Шуангнинг Атлантага совға қилиниши илк бор апрель ойида эълон қилинган эди, аммо Си Хитойнинг панда дипломатияси қайта тикланиши билан улар атиги бир неча кундан кейин етиб боришини айтди.

Икки раҳбар жума куни чой ичиш ва миллий архивга ташриф буюришга тайёргарлик кўраётган бир пайтда, яна бошқа баёнотлар берилиши мумкин.

Аммо ҳозирча, Пекин учун саммитнинг энг катта ютуқларидан бири ташқи кўриниш (имиж) бўлиши мумкин.

Дабдабали кутиб олиш, аэропортдаги шахсий қутлов ва кунжут сепилган денгиз окуни ҳамда димланган пак-чой карами тортиқ қилинган давлат қабули Хитойдан туриб кузатаётганлар томонидан мамнуният билан кутиб олинди. Бу Сининг ўз мамлакатида Трамп билан тенг ҳуқуқли раҳбар сифатидаги қиёфасини мустаҳкамлашга ёрдам беради.

Икки раҳбарни таққослаган мемлар Хитой ижтимоий тармоқларида кенг тарқалди. Оммабоп суратлардан бирида тепада бомбардимончи самолётлар учаётганда Трампнинг юзи буришиб тургани, Си эса хотиржам қолгани тасвирланган.

Си дунёдаги энг олдиндан айтиб бўлмайдиган раҳбарлардан бирини бошқариш йўлини топди. Аммо Трамп «ҳақиқатан ҳам буюк дўстлик» ҳақида гапираётган бир пайтда, Хитой раҳбари каттароқ нарсага: Хитойнинг Америка Қўшма Штатлари билан бир қаторда ўта йирик давлат сифатидаги мавқеини таъминлашга эътибор қаратган.

Пандалар, ҳашаматли маросимлар ва илиқ сўзлар бу муносабатларни юмшатишга ёрдам бериши мумкин. Аммо бу манзара ортида дунёнинг икки энг қудратли давлати ўртасидаги рақобат ҳар қачонгидан ҳам шиддатли бўлиб қолмоқда.